Tăng trưởng 2 con số: Cần tái cân bằng các kênh huy động vốn

Cần tái cân bằng cấu trúc hệ thống tài chính để thúc đẩy tăng trưởng 2 con số. Ảnh minh hoạ: AI.

Nguồn vốn tăng trưởng vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng

Bài toán huy động vốn cho tăng trưởng không chỉ nằm ở quy mô nguồn lực mà còn ở cấu trúc của hệ thống tài chính. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng 2 con số đòi hỏi lượng vốn đầu tư rất lớn, việc tín dụng ngân hàng vẫn là kênh dẫn vốn chủ yếu, trong khi thị trường vốn phát triển chưa tương xứng, đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái cân bằng các kênh huy động vốn để tạo dư địa cho tăng trưởng bền vững.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia cho rằng, mục tiêu tăng trưởng cao của Việt Nam đòi hỏi một lượng vốn rất lớn, trong khi kênh tín dụng ngân hàng đã gần tới hạn về tỷ lệ đòn bẩy.

Theo TS. Cấn Văn Lực, trong giai đoạn tăng trưởng trên 10%, tỷ lệ vốn đầu tư toàn xã hội/GDP của nhiều quốc gia thường dao động quanh mức 39-43%. Vốn, bao gồm tiền, công nghệ, máy móc, trang thiết bị và một phần nguồn nhân lực, thường đóng góp từ 45% đến trên 50% vào tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, các nền kinh tế không thể duy trì lâu dài mô hình tăng trưởng chủ yếu dựa vào vốn và lao động mà phải chuyển dần sang khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, cải cách thể chế và nâng cao năng suất. Việt Nam cần đi tắt, đón đầu bằng cách kết hợp đồng thời 3 yếu tố gồm đầu tư, hấp thụ công nghệ và đổi mới sáng tạo, thay vì phát triển tuần tự. Cùng với huy động vốn, việc phân bổ và sử dụng nguồn lực hợp lý, hiệu quả có ý nghĩa quyết định.

Để đạt mức tăng trưởng bình quân khoảng 10% đến năm 2030 và khoảng 8% trong giai đoạn 2031-2045, tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026-2030 dự kiến cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng.

Phân tích cơ cấu các kênh vốn, TS. Cấn Văn Lực cho biết, tín dụng ngân hàng hiện vẫn đang “gánh” khoảng 50% tổng lượng vốn cung ứng cho nền kinh tế.

Trong khi đó, vốn từ thị trường cổ phiếu mới đóng góp khoảng 6,4% tổng lượng vốn xã hội; thị trường trái phiếu doanh nghiệp khoảng 7%; đầu tư công chiếm 12-15%; vốn FDI khoảng 12%; phần còn lại là nguồn vốn tự có của doanh nghiệp, chiếm hơn 10%.

“Ở Việt Nam, thị trường vốn (cổ phiếu, trái phiếu và các quỹ đầu tư) mới chỉ chiếm khoảng 15-17%. Chúng tôi đã nhiều lần kiến nghị với Chính phủ cần nâng tỷ trọng này lên ít nhất 25-27% thì hệ thống tài chính mới thực sự cân bằng và bền vững”, TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh.

Theo ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam ở mức 146% không hẳn quá cao nếu so với một số quốc gia trong khu vực, nơi con số này có thể đạt 170-190%.

Tuy nhiên, tại các nền kinh tế này, quy mô thị trường chứng khoán cũng tương xứng hoặc lớn hơn tín dụng. Trong khi đó, ở Việt Nam, tín dụng đã tương đương 146% GDP nhưng vốn hóa thị trường cổ phiếu mới đạt khoảng 82% GDP. Vì vậy, vấn đề cốt lõi không phải tín dụng quá lớn mà là thị trường vốn còn khiêm tốn.

Theo ông Nguyễn Sơn, đến năm 2030, Việt Nam có thể cần khoảng 1.500 tỷ USD vốn đầu tư, tương đương hơn 3 lần GDP và khoảng 3,7 lần quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu hiện nay. Để đáp ứng nhu cầu này, cần đồng thời huy động cả nguồn lực trong nước và quốc tế.

Đối với nguồn vốn nước ngoài, Việt Nam cần tiếp tục tháo gỡ các rào cản tiếp cận thị trường, thực hiện đầy đủ các yêu cầu để nâng hạng theo chuẩn FTSE Russell từ tháng 9/2026, đồng thời hướng tới các tiêu chuẩn cao hơn của MSCI trong giai đoạn 2029-2030. Muốn vậy, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế cấp phép, kết nối xử lý lệnh tự động, mô hình đối tác bù trừ trung tâm cùng các hạ tầng giao dịch, thanh toán theo chuẩn quốc tế.

Tái cân bằng hệ thống tài chính để mở rộng dư địa huy động vốn

Để từng bước tái cân bằng cấu trúc thị trường tài chính và mở rộng dư địa huy động vốn cho nền kinh tế, TS. Cấn Văn Lực đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm.

Theo đó, ưu tiên hàng đầu là sớm hoàn thiện thể chế tài chính, đặc biệt là xây dựng khung pháp lý cho các mô hình kinh doanh mới và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox), nhằm đón đầu xu hướng mã hóa tài sản và tài chính số.

Giải pháp thứ hai là phát triển thị trường vốn theo hướng cân bằng hơn, giảm dần sự phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng thông qua đa dạng hóa các định chế tài chính, nhất là các quỹ đầu tư như quỹ mở, quỹ đóng, quỹ đầu tư bất động sản (REITs) và quỹ đầu tư mạo hiểm. Theo TS. Cấn Văn Lực, các định chế này hiện vẫn còn khá sơ khai tại Việt Nam và cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn.

Thứ ba là nâng cao năng lực quản trị và giám sát hệ thống tài chính. Với quy mô thị trường tài chính đã vượt 300% GDP, rủi ro liên thông giữa ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm và bất động sản ngày càng phức tạp. Do đó, cần nghiên cứu xây dựng luật hoặc cơ chế quản lý tập đoàn tài chính nhằm kiểm soát rủi ro hệ thống.

Giải pháp thứ tư là xây dựng hạ tầng dữ liệu cho thị trường tài chính. Theo TS. Cấn Văn Lực, thị trường tài chính vận hành trên cơ sở thông tin, vì vậy cần hệ thống dữ liệu minh bạch, chuẩn hóa để nhà đầu tư và cơ quan quản lý có cơ sở định giá tài sản và quản trị rủi ro hiệu quả.

Cuối cùng, chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát. Đây là điều kiện tiên quyết để củng cố niềm tin của người dân, từ đó khuyến khích chuyển hóa nguồn tiền nhàn rỗi, vàng và ngoại tệ vào hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh, qua đó khai thác hiệu quả nguồn lực trong nước.

Trung tâm Tài chính quốc tế - kênh huy động vốn trung và dài hạn mới

Bên cạnh việc phát triển thị trường vốn trong nước, Việt Nam cũng đang triển khai thành lập các Trung tâm Tài chính quốc tế nhằm mở thêm một kênh huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.

Theo PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân, giảng viên Đại học Kinh tế TP.Hồ Chí Minh, Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.Hồ Chí Minh có thể hướng tới huy động khoảng 10-30 tỷ USD mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030, tương đương khoảng 3-10% tổng nhu cầu vốn đầu tư của nền kinh tế.

Theo ông Huân, mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn 2026-2030 đặt ra nhu cầu vốn đầu tư rất lớn, với tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần huy động khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, trong đó khu vực ngoài ngân sách giữ vai trò chủ đạo.

Trong bối cảnh hệ thống tài chính Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng, Trung tâm Tài chính quốc tế có thể bổ sung thêm một kênh huy động vốn trung và dài hạn bên cạnh thị trường chứng khoán, trái phiếu và các định chế đầu tư trong nước.

Tuy nhiên, theo PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân, mục tiêu của Trung tâm không chỉ là huy động thêm vốn mà quan trọng hơn là chuyển hóa nguồn vốn đó thành năng lực sản xuất, công nghệ và hạ tầng của nền kinh tế.

“Điểm nghẽn không chỉ nằm ở quy mô vốn, mà còn ở khả năng đưa vốn vào những ngành có năng suất biên cao”, ông Huân nhận định.

Theo đó, các lĩnh vực cần ưu tiên gồm hạ tầng, logistics, năng lượng, công nghệ, đô thị, dữ liệu và chuyển đổi xanh. Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam cần tham gia vào quá trình cấu trúc giao dịch, định giá rủi ro, chuẩn hóa hồ sơ và kết nối các dự án trong nước với nhà đầu tư quốc tế.

Ông Huân cho rằng, Việt Nam có lợi thế là nền kinh tế thực đang tăng trưởng nhanh với nhu cầu đầu tư lớn vào sản xuất, hạ tầng, năng lượng và công nghệ. Nếu kết nối được hoạt động quản lý tài sản với nhu cầu vốn của doanh nghiệp và các dự án trong nước, Việt Nam có thể tạo ra nguồn “hàng hóa đầu tư” hấp dẫn đối với các quỹ quốc tế.

Theo ông, Việt Nam không hẳn thiếu nhà đầu tư mà đang thiếu những dự án đủ sức hấp dẫn và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Một dự án muốn huy động được vốn cần có cấu trúc tài chính rõ ràng, dòng tiền có thể dự báo, cơ chế phân bổ rủi ro hợp lý, hồ sơ minh bạch và năng lực báo cáo theo chuẩn quốc tế. Vì vậy, Trung tâm Tài chính quốc tế cần xây dựng danh mục dự án có khả năng đầu tư, đồng thời hỗ trợ cấu trúc giao dịch, định giá rủi ro và kết nối với những nhà đầu tư có khẩu vị phù hợp.

Bên cạnh đó, chất lượng thể chế, cơ chế giải quyết tranh chấp và năng lực thực thi cũng là những yếu tố quyết định niềm tin của dòng vốn quốc tế. Theo PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân, Trung tâm Tài chính quốc tế phải trở thành nơi dòng vốn quốc tế được cấu trúc, định giá, bảo vệ và chuyển hóa thành năng lực sản xuất của Việt Nam và khu vực.