Nâng chuẩn pháp lý để quản trị công ty đi vào thực chất

Ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội tại Hội nghị “Nâng cao chất lượng quản trị công ty, báo cáo tài chính và minh bạch thông tin trên thị trường chứng khoán” diễn ra ngày 8/9.

Từ tính tự giác đến yêu cầu bắt buộc

Chất lượng quản trị công ty của doanh nghiệp Việt Nam đã có những chuyển biến, song vẫn còn khoảng cách so với các doanh nghiệp trong khu vực và không đồng đều giữa các doanh nghiệp khác nhau. Để thu hẹp khoảng cách này, việc nâng cao nhận thức cần được chuyển hóa thành thực hành và từng bước hình thành văn hóa quản trị trong doanh nghiệp.

Theo ông Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và tài chính của Quốc hội, quản trị công ty là một quá trình phát triển lâu dài, thường trải qua 4 giai đoạn: Nhận thức được tầm quan trọng (thức tỉnh); học hỏi để hiểu (nâng cao nhận thức); thực hành và hình thành văn hóa quản trị công ty. Đối với các công ty niêm yết Việt Nam nói chung, quá trình này đang ở giai đoạn chuyển từ nâng cao nhận thức sang bắt đầu thực hành và đã có những doanh nghiệp tiên phong trong thực hành quản trị tốt.

“Quản trị công ty không thể ngày một, ngày hai mà có thể tốt ngay được”, ông Hiếu nhận định.

Ngoài ra, nếu chỉ dừng lại ở việc đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật và các bộ quy tắc quản trị tốt thì quản trị công ty vẫn chưa thực sự tốt. Thách thức đặt ra hiện nay là chuyển từ quản trị theo hướng tuân thủ sang quản trị thực chất, bảo đảm chất lượng quản trị được cải thiện trên thực tế.

Từ thực tiễn này, việc nâng mức độ can thiệp của pháp luật đối với quản trị công ty được đặt ra và cần thiết. Trước đây, nhiều nội dung được để cho doanh nghiệp tự giác thực hiện. Tuy nhiên, ở giai đoạn hiện nay, việc nâng cao yêu cầu bắt buộc – nâng chuẩn pháp lý - có thể tạo động lực để doanh nghiệp chuyển từ nhận thức sang hành động và hành động thực chất hơn.

“Có lẽ giai đoạn hiện tại chúng ta phải tăng tính bắt buộc, tức là tăng cái ‘gậy’ (kỷ luật) và giảm bớt ‘củ cà rốt’ (thưởng). Đến giai đoạn khi quản trị trở thành văn hóa rồi thì lúc đó chúng ta mới thay đổi câu chuyện này”, ông Hiếu chia sẻ.

Bên cạnh việc hoàn thiện pháp luật, hệ sinh thái thúc đẩy quản trị công ty cũng cần được phát triển. Trong đó, thúc đẩy phát triển các tổ chức trung gian, tổ chức đánh giá độc lập và nhà đầu tư tổ chức có vai trò tạo sức ép từ thị trường, cổ đông,… đối với doanh nghiệp.

Ông Hiếu đề xuất cơ quan quản lý nghiên cứu sử dụng kết quả đánh giá của các tổ chức trung gian trong quá trình xây dựng chính sách, đưa ra quyết sách. Việc sử dụng các chỉ số này sẽ giúp nâng cao vai trò của hoạt động của tổ chức này trong thúc đẩy quản trị công ty tốt, thay vì chỉ dừng ở giá trị tham khảo.

Đối với cổ đông, thực tế cho thấy nhà đầu tư tổ chức có thể tạo sức ép lớn trong việc thiết lập quản trị công ty tốt. Vì vậy, ông Hiếu bày tỏ mong muốn Bộ Tài chính tiếp tục thúc đẩy định hướng phát triển nhà đầu tư tổ chức, tạo điều kiện để cổ đông nhỏ lẻ tham gia đầu tư thông qua các định chế này, qua đó gia tăng vai trò giám sát đối với doanh nghiệp.

Đề xuất bổ sung một số quy định vào Luật Chứng khoán sửa đổi

Từ yêu cầu nâng chuẩn quản trị, ông Phan Đức Hiếu cho rằng quá trình sửa đổi Luật Chứng khoán hiện nay là cơ hội tốt để xem xét bổ sung các quy định liên quan. Theo ông, nếu lựa chọn sửa Luật Doanh nghiệp thì phải chờ đến năm 2027, trong khi dự án Luật Chứng khoán đang được Chính phủ trình Quốc hội.

Khi tham gia thẩm tra dự án luật, ông Hiếu đã đề nghị Chính phủ rà soát thêm các quy định về quản trị công ty. Do đó, nếu tiến độ cho phép, những nội dung về nâng cao quản trị công ty có thể đưa vào xem xét trong lần sửa đổi hiện nay để áp dụng ngay với công ty đại chúng và niêm yết, song song với đó tiếp tục nghiên cứu sửa đổi Luật Doanh nghiệp để áp dụng cho các công ty nói chung.

“Cá nhân tôi khi tham gia thẩm tra Luật Chứng khoán đã có ý kiến đề nghị Chính phủ rà soát thêm Luật Chứng khoán để sửa các quy định về quản trị công ty”, ông Hiếu cho biết.

Về định hướng sửa đổi chuẩn pháp lý cho quản trị công ty, ông Hiếu đưa ra 3 nhóm đề xuất nhằm nâng chuẩn pháp lý đối với công ty niêm yết và công ty đại chúng.

Thứ nhất, tăng cường minh bạch thông tin về Hội đồng quản trị và từng thành viên. Thông tin công bố cần bao gồm cả thành viên độc lập và không độc lập, tập trung vào ba khía cạnh: chuyên môn, tính chuyên nghiệp và các lợi ích có liên quan.

Ngoài thông tin về trình độ chuyên môn, đề xuất đặt ra việc công khai thành viên Hội đồng quản trị đã được đào tạo về quản trị công ty hay chưa, có chứng nhận hoặc tư cách thành viên Hội đồng quản trị chuyên nghiệp hay không. Đồng thời, cả thành viên độc lập và không độc lập cần công bố thông tin về tính độc lập đối với các lợi ích của công ty và trong phạm vi tập đoàn.

Thứ hai, quy định bắt buộc đánh giá hiệu quả hoạt động của Hội đồng quản trị và từng thành viên. Việc đánh giá được đề xuất thực hiện định kỳ, bao gồm tự đánh giá, đánh giá nội bộ và đánh giá từ bên ngoài đối với một số nhóm doanh nghiệp.

Đối với các công ty niêm yết hoặc công ty đại chúng có số lượng cổ đông đạt một ngưỡng nhất định, có thể xem xét yêu cầu đánh giá độc lập từ bên ngoài. Kết quả đánh giá cũng cần được công bố công khai để cổ đông và thị trường có cơ sở giám sát.

“Nếu không có cơ chế đánh giá và công khai kết quả, Hội đồng quản trị vẫn đang hoạt động đâu đó trong ‘bóng râm’, nhất là khi doanh nghiệp chưa thực sự tự giác”, ông Hiếu nhận định.

Thứ ba, rà soát lại tiêu chí xác định tính độc lập của thành viên Hội đồng quản trị. Các tiêu chí hiện hành cần được nghiên cứu, điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam nhằm bảo đảm tính độc lập thực chất.

Trong quá trình xây dựng Luật Doanh nghiệp trước đây, các quy định về thành viên độc lập đã tham khảo thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, việc áp dụng tại Việt Nam cần tính đến những đặc thù về cấu trúc sở hữu, quan hệ lợi ích và hoạt động của doanh nghiệp.

“Chúng ta phải có những tiêu chí về tính độc lập cho thành viên Hội đồng quản trị độc lập phù hợp với Việt Nam để bảo đảm tính độc lập thực chất trong bối cảnh của Việt Nam. Mình không thể sao chép nguyên thông lệ quốc tế được”, ông Hiếu nói.