Nâng hạng tạo động lực nâng cao chất lượng thị trường và năng lực huy động vốn cho nền kinh tế

Ông Lê Xuân Hải Tổng Giám đốc Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam

Theo ông Lê Xuân Hải, Tổng Giám đốc Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX), giá trị của việc nâng hạng không chỉ nằm ở vị thế mới của thị trường, mà quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa vị thế đó thành năng lực cạnh tranh thực chất, qua đó mở rộng khả năng kết nối với cộng đồng đầu tư quốc tế.

Phóng viên: Thưa ông, ngày 21/9 tới, FTSE Russell sẽ chính thức nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ Cận biên lên Mới nổi thứ cấp. Theo ông, dấu mốc này sẽ tạo chuyển biến như thế nào về vị thế của thị trường và khả năng huy động nguồn lực qua kênh thị trường vốn cho nền kinh tế?

Ông Lê Xuân Hải: Việc FTSE Russell chính thức nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ Cận biên lên Mới nổi thứ cấp, có hiệu lực từ kỳ phân bổ tháng 9/2026, là sự ghi nhận khách quan đối với những nỗ lực cải cách thể chế và hoàn thiện đồng bộ hạ tầng thị trường trong thời gian qua.

Từ góc độ vị thế, việc được nâng hạng đưa Việt Nam chính thức hiện diện trong nhóm các thị trường mới nổi, qua đó gia tăng độ tin cậy và mở rộng khả năng kết nối với cộng đồng đầu tư quốc tế. Đây cũng là cơ hội để thị trường thu hút sự tham gia của cả các quỹ đầu tư thụ động như ETF và các quỹ chủ động, với quy mô và phương thức tham gia bài bản hơn.

Ở góc độ nền kinh tế, theo tôi, ý nghĩa quan trọng hơn của việc nâng hạng nằm ở việc tạo điều kiện để thị trường vốn phát huy tốt hơn vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn. Khi thanh khoản và độ sâu thị trường được cải thiện, doanh nghiệp sẽ có thêm điều kiện tiếp cận các nguồn vốn trong nước và quốc tế với chi phí hợp lý hơn; qua đó hỗ trợ đầu tư, mở rộng sản xuất, kinh doanh, đồng thời thúc đẩy tiến trình cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước.

Cùng với đó, sự phát triển của thị trường vốn có thể góp phần cân bằng cấu trúc tài chính của nền kinh tế, giảm áp lực cung ứng vốn trung và dài hạn đối với hệ thống ngân hàng thương mại, hướng tới một hệ thống tài chính an toàn và bền vững hơn.

Tuy nhiên, VNX nhìn nhận nâng hạng không phải là đích đến cuối cùng, mà là điểm khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới về chất của thị trường. Các ước tính về dòng vốn ngoại, dự kiến 1,5–1,7 tỷ USD từ các quỹ thụ động và khoảng 6–8 tỷ USD tổng thể, phụ thuộc nhiều vào điều kiện vĩ mô toàn cầu, tỷ lệ free-float thực tế và sức hấp dẫn nội tại của từng doanh nghiệp.

Vì vậy, thành quả nâng hạng chỉ thực sự bền vững khi được chuyển hóa thành những bước tiến toàn diện về chất lượng hàng hóa, tính minh bạch và kỷ luật quản trị công ty, phù hợp với các thông lệ quốc tế tốt nhất.

Phóng viên: Sau khi đạt mốc nâng hạng, VNX sẽ triển khai những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nào để nâng cao chất lượng hàng hóa, đa dạng hóa sản phẩm, tăng cường minh bạch và sức hấp dẫn của thị trường?

Ông Lê Xuân Hải: Để đạt được dấu mốc này, Việt Nam đã triển khai nhiều bước đi quan trọng nhằm từng bước hoàn thiện môi trường vận hành của thị trường. Trong đó, có việc loại bỏ yêu cầu ký quỹ trước giao dịch đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài; triển khai mô hình môi giới toàn cầu theo Thông tư số 08/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính; đưa hệ thống KRX vào vận hành ổn định và chuẩn hóa cơ chế xử lý giao dịch mất khả năng thanh toán. Những cải cách này góp phần đưa hạ tầng thị trường Việt Nam tiệm cận hơn với các tiêu chuẩn quốc tế.

Trở thành Thị trường mới nổi thứ cấp đặt ra yêu cầu chuyển hóa vị thế mới thành năng lực cạnh tranh thực chất của thị trường. Với vai trò là tổ chức vận hành thị trường, VNX đang phối hợp với các cơ quan quản lý và thành viên thị trường triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp, hướng tới nâng cao chất lượng và sức hấp dẫn của thị trường.

Trước hết, VNX tiếp tục nâng cao chất lượng hàng hóa và hoàn thiện cấu trúc thị trường. VNX đang rà soát, đề xuất nâng cao các điều kiện niêm yết và duy trì niêm yết gắn với chuẩn mực quản trị công ty; đồng thời thúc đẩy lộ trình công bố thông tin song ngữ Việt - Anh, tạo môi trường tiếp cận thông tin bình đẳng hơn cho nhà đầu tư quốc tế.

Song song với việc nâng cao chất lượng hàng hóa hiện hữu, VNX chú trọng mở rộng nguồn cung và đa dạng hóa cơ cấu doanh nghiệp trên thị trường. Cụ thể, VNX phối hợp cụ thể hóa cơ chế đăng ký niêm yết đối với các tổ chức phát hành nước ngoài theo tinh thần Nghị định số 245/2025/NĐ-CP của Chính phủ. Qua đó, hướng tới thu hút thêm các doanh nghiệp FDI chất lượng, đa dạng hóa cơ cấu ngành nghề và gia tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng trên thị trường.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là tiếp tục hoàn thiện việc phân định thị trường giữa HOSE và HNX. Theo lộ trình, toàn bộ cổ phiếu niêm yết trên HNX sẽ được chuyển sang HOSE trước ngày 31/12/2026. Sau khi tái cấu trúc, HOSE tập trung vào cổ phiếu, chứng chỉ quỹ và chứng quyền, trong khi HNX tập trung vận hành thị trường trái phiếu và phái sinh. Việc chuyên môn hóa này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả tổ chức, vận hành và giám sát thị trường.

Cùng với nâng cao chất lượng hàng hóa, VNX sẽ tiếp tục đa dạng hóa sản phẩm và phát triển các bộ chỉ số. Trên cơ sở MOU đã ký kết, VNX sẽ hợp tác với FTSE Russell để xây dựng, quản trị và thương mại hóa các bộ chỉ số mới có tính đại diện cao, phục vụ phát triển các sản phẩm ETF và tài sản tham chiếu quốc tế.

VNX cũng bắt đầu nghiên cứu, chuẩn bị hạ tầng giao dịch cho các sản phẩm như chứng chỉ lưu ký, quyền chọn; đồng thời phối hợp với các bộ, ngành liên quan nghiên cứu các sản phẩm phái sinh và ETF giao dịch những loại tài sản mới. Hệ thống KRX sẽ được khai thác để rút ngắn quá trình thử nghiệm, đưa các sản phẩm có cấu trúc phức tạp vào vận hành an toàn.

Về hạ tầng vận hành, VNX sẽ phối hợp với Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) triển khai mô hình Đối tác bù trừ trung tâm (CCP), dự kiến đưa vào vận hành trong quý I/2027; đồng thời hỗ trợ chuẩn hóa thanh toán STP và vận hành mô hình tài khoản tổng cho các quỹ đầu tư lớn. Việc chuẩn hóa dữ liệu giao dịch, chỉ số và thống kê thị trường theo định dạng quốc tế cũng sẽ được chú trọng, qua đó tạo thuận lợi hơn cho các tổ chức xếp hạng và quỹ đầu tư toàn cầu trong việc tích hợp và phân tích dữ liệu.

Bên cạnh đó, VNX sẽ phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tổ chức các chương trình kết nối nhà đầu tư tại những trung tâm tài chính lớn, hỗ trợ doanh nghiệp niêm yết tiếp cận các nguồn vốn chiến lược từ nước ngoài. VNX cũng đồng hành với các công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký trong việc rà soát, tối ưu hóa các chi phí trung gian không cần thiết, qua đó nâng cao hiệu quả và trải nghiệm giao dịch của nhà đầu tư.

Phóng viên: Hướng tới mục tiêu nâng hạng lên thị trường mới nổi theo chuẩn MSCI (MSCI Emerging Markets), thị trường chứng khoán Việt Nam cần có những bước chuẩn bị đột phá nào và vai trò của VNX là gì?

Ông Lê Xuân Hải: Nếu việc nâng hạng của FTSE Russell phản ánh những bước tiến quan trọng về hạ tầng giao dịch và khả năng tiếp cận thị trường, thì tiêu chuẩn của MSCI Emerging Markets đặt ra yêu cầu nâng chuẩn sâu rộng hơn trên toàn bộ hệ sinh thái tài chính, đặc biệt là khả năng tiếp cận thị trường.

Theo đó, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thể chế và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư. Một trong những nội dung cần được quan tâm là tiếp tục rà soát, thu hẹp danh mục các ngành nghề hạn chế tỷ lệ sở hữu nước ngoài không thực sự cần thiết; tạo thuận lợi hơn cho việc chuyển đổi ngoại tệ liên quan đến các giao dịch đầu tư trực tiếp và gián tiếp; đồng thời đơn giản hóa quy trình mở tài khoản cho nhà đầu tư nước ngoài.

Bên cạnh đó là yêu cầu nâng cao chuẩn mực đối với doanh nghiệp. Việt Nam cần đẩy nhanh lộ trình áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS), nâng cao tính chủ động trong công bố thông tin và thúc đẩy thực hành quản trị công ty bền vững, trong đó có các yêu cầu về ESG.

Một nội dung khác là tiếp tục hoàn thiện cấu trúc nguồn cầu của thị trường. Việc thúc đẩy phát triển các định chế đầu tư chuyên nghiệp trong nước, như các quỹ đầu tư và quỹ hưu trí tự nguyện, sẽ góp phần tạo nguồn cầu dài hạn, cân bằng hơn cấu trúc nhà đầu tư và tăng tính ổn định cho thị trường.

Về phía VNX, với vai trò là tổ chức điều phối và vận hành thị trường, chúng tôi sẽ tiếp tục chủ động đồng hành cùng Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các bộ, ngành liên quan trong quá trình này.

Trước hết, VNX sẽ bảo đảm hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin và giao dịch luôn an toàn, thông suốt, sẵn sàng tích hợp các tính năng nghiệp vụ mới. VNX cũng sẽ tiếp tục tham mưu, đề xuất các cơ chế, chính sách theo hướng tiệm cận các chuẩn mực quốc tế; đồng thời phát huy vai trò cầu nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp niêm yết và cộng đồng nhà đầu tư quốc tế.

Mục tiêu hướng tới MSCI Emerging Markets là bước phát triển tiếp theo của thị trường. Đây cũng là động lực để TTCK Việt Nam tiếp tục nâng cao chất lượng, hoàn thiện hệ sinh thái và năng lực vận hành. Để đạt được mục tiêu đó, cần có sự phối hợp đồng bộ, liên tục giữa các cơ quan quản lý, đơn vị vận hành, doanh nghiệp và các thành viên thị trường, trên nền tảng những cải cách đã được triển khai và tiếp tục hoàn thiện trong giai đoạn mới.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!