Nâng hạng chứng khoán: Từ “vé vào cửa” đến sức hút dòng vốn dài hạn

Dòng vốn ngoại gắn với nâng hạng có thể tạo thêm động lực cho thị trường và hỗ trợ tâm lý nhà đầu tư. Ảnh: AI

Ngày 21/9/2026, việc FTSE Russell nâng thị trường chứng khoán Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging Market) chính thức có hiệu lực.

Theo FTSE Russell, Việt Nam đã đáp ứng toàn bộ tiêu chí của nhóm thị trường mới nổi thứ cấp sau những cải thiện về khả năng tiếp cận và hạ tầng thị trường.

Cột mốc này đồng thời đưa chứng khoán Việt Nam vào một không gian đầu tư rộng hơn. Sau nâng hạng, cổ phiếu Việt Nam đủ điều kiện tham gia FTSE Global Equity Index Series (FTSE GEIS), trong đó có các bộ chỉ số lớn như FTSE All-World, FTSE Global All Cap và FTSE Emerging Market Index. Quá trình đưa Việt Nam vào các chỉ số được chia thành 4 giai đoạn, bắt đầu từ tháng 9/2026 và hoàn tất vào tháng 9/2027.

Vì thế, giới tài chính nhìn nhận ngày 21/9 là điểm khởi đầu của một quá trình mới, thay vì thời điểm toàn bộ tác động của nâng hạng xuất hiện ngay lập tức.

Theo bà Thiều Thị Nhật Lệ, Tổng Giám đốc Công ty CP Quản lý Quỹ UOBAM Việt Nam, với tỷ trọng dự kiến của Việt Nam trong các chỉ số FTSE Emerging Markets, tổng dòng vốn thụ động trong 12 tháng tới được ước tính khoảng 1,5 tỷ USD. Dòng vốn chủ động được kỳ vọng lớn hơn.

Báo cáo của Agriseco Research đưa ra phạm vi rộng hơn khi ước tính Việt Nam có thể thu hút khoảng 7-9 tỷ USD vốn nước ngoài trong 1-2 năm tới, trong đó khoảng 2-3 tỷ USD đến từ các quỹ thụ động.

Theo bà Thiều Thị Nhật Lệ, trong ngắn hạn, dòng vốn ngoại gắn với nâng hạng có thể tạo thêm động lực cho thị trường và hỗ trợ tâm lý nhà đầu tư. Tuy nhiên, UOBAM Việt Nam đánh giá, tác động lớn và lâu dài hơn nằm ở việc nâng hạng thúc đẩy thị trường tiếp tục cải cách, thay đổi về cấu trúc và nâng cao chất lượng để tiến gần hơn tới các tiêu chuẩn quốc tế.

Khi đó, thị trường không chỉ đón dòng tiền từ những quỹ đầu tư bám theo chỉ số mà còn có điều kiện mở rộng sự tham gia của nhà đầu tư tổ chức, các quỹ chủ động và những định chế tài chính lớn.

Diễn biến này càng đáng chú ý khi kết quả kinh doanh và biến động của thị trường từ đầu năm đang có khoảng cách nhất định. Theo UOBAM Việt Nam, tính đến ngày 28/8/2026, VN-Index tăng 2,6% so với đầu năm, trong khi lợi nhuận sau thuế quý II/2026 của các doanh nghiệp niêm yết trên toàn thị trường tăng khoảng 48% so với cùng kỳ, với mức tăng tương đối đồng đều ở nhiều nhóm ngành.

Bà Lệ nhận định, đà tăng của thị trường đang phản ánh kỳ vọng tái định giá, trong đó có kỳ vọng về dòng vốn ngoại mới sau nâng hạng. Tuy nhiên, diễn biến tích cực tập trung vào một số nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn, trong khi nhiều doanh nghiệp có nền tảng lợi nhuận cải thiện chưa được định giá lại tương xứng.

Điều đó cũng đặt trọng tâm sau ngày 21/9 vào chất lượng của từng doanh nghiệp và khả năng đáp ứng yêu cầu của những nhóm nhà đầu tư mới. Tăng trưởng lợi nhuận vẫn là nền tảng dài hạn, còn quản trị, minh bạch thông tin và khả năng tiếp cận thị trường sẽ ảnh hưởng tới quyết định phân bổ vốn.

Ở cấp độ thị trường, FTSE Russell cho biết, việc nâng hạng phản ánh những thay đổi thực tế trong hạ tầng, trong đó có việc loại bỏ yêu cầu ký quỹ trước đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài thông qua mô hình non-prefunding và thiết lập quy trình chính thức xử lý giao dịch thất bại. FTSE Russell cũng tiếp tục theo dõi khả năng tiếp cận của các nhà môi giới toàn cầu.

Cột mốc 21/9 cũng diễn ra trong bối cảnh nhu cầu huy động nguồn lực cho giai đoạn phát triển mới của Việt Nam ngày càng lớn.

Tại Techcombank Investment Summit 2026 mới đây, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh cho rằng, để hướng tới mục tiêu tăng trưởng 2 con số giai đoạn 2026-2030, nền kinh tế cần có bước chuyển mạnh về năng suất, chất lượng thể chế và hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Theo Phó Thống đốc, Việt Nam cần phát triển cân bằng hơn giữa thị trường tiền tệ và thị trường vốn, mở rộng các kênh huy động vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp. Một hệ sinh thái tài chính đa tầng, minh bạch và vận hành hiệu quả sẽ góp phần nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước những biến động bên ngoài.

Từ phía thành viên thị trường, Tổng Giám đốc Techcombank Jens Lottner cũng đặt nâng hạng trong bài toán huy động nguồn lực rộng hơn. Việc nâng hạng tạo thêm cơ hội thu hút vốn vào Việt Nam, nhưng nhu cầu đầu tư trong những năm tới đòi hỏi thị trường phải phát triển thêm nhiều công cụ huy động dài hạn.

Ông Jens Lottner cho rằng, Việt Nam cần nhiều vốn cổ phần hơn, thêm các đợt IPO, trái phiếu hạ tầng kỳ hạn dài và các giải pháp tài chính cấu trúc để có thể đáp ứng những khoản đầu tư kéo dài 10-15 năm.

UOB cũng đặt vấn đề này trong nhu cầu vốn lớn hơn của nền kinh tế. Theo phân tích của ngân hàng, Bộ Tài chính dự báo Việt Nam cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 1,5 nghìn tỷ USD vốn đầu tư trong giai đoạn 2026-2030. Nguồn lực này sẽ phục vụ hạ tầng, chuyển đổi xanh, nâng hàm lượng công nghệ, mở rộng năng lực sản xuất cùng các lĩnh vực xã hội.

Trong bối cảnh đó, bà Thiều Thị Nhật Lệ cho rằng thị trường cần phát triển mạnh hơn lực lượng nhà đầu tư tổ chức trong nước song song với thu hút vốn quốc tế. Đây là nhóm vốn có tính ổn định và dài hạn đối với cả cổ phiếu và trái phiếu.

Theo Tổng Giám đốc UOBAM Việt Nam, việc nâng chuẩn quản trị công ty, công bố thông tin, chuẩn hóa hệ thống xếp hạng tín nhiệm và định giá cũng giúp nhà đầu tư đánh giá rủi ro hiệu quả hơn, qua đó góp phần giảm mức chiết khấu rủi ro và chi phí vốn của doanh nghiệp.

Như vậy, “tấm vé” thị trường mới nổi mở ra sẽ đưa Việt Nam tới một tập nhà đầu tư rộng hơn; còn lượng vốn thực sự được thu hút sẽ phụ thuộc vào những gì thị trường có thể cung cấp sau đó. Về dài hạn, khả năng mở rộng số lượng nhà đầu tư tổ chức, nâng chất lượng doanh nghiệp và tạo thêm sản phẩm huy động vốn mới sẽ quyết định mức độ mà vị thế thị trường mới nổi được chuyển hóa thành nguồn lực cho nền kinh tế.