Nâng hạng chỉ mở cửa, nội lực doanh nghiệp quyết định dòng vốn

Ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Ảnh: Tuấn Thủy

Phóng viên: Thưa ông, lộ trình đưa cổ phiếu Việt Nam vào các bộ chỉ số toàn cầu của FTSE Russell được chia thành 4 giai đoạn, trong khi một số thị trường khác, như Qatar, chỉ thực hiện trong 2 giai đoạn. Theo ông, sự khác biệt này sẽ tác động như thế nào đến thị trường chứng khoán Việt Nam?

Ông Bùi Hoàng Hải: Lộ trình đưa cổ phiếu Việt Nam vào các bộ chỉ số toàn cầu đã được FTSE Russell công bố cách đây một năm. Việc xác định số giai đoạn và tỷ trọng phân bổ trong từng đợt được FTSE Russell cân nhắc dựa trên điều kiện, thanh khoản của thị trường, đồng thời tham khảo ý kiến của các nhà đầu tư.

Lộ trình áp dụng đối với mỗi quốc gia không hoàn toàn giống nhau. Có thị trường thực hiện trong 2 giai đoạn, có thị trường chia thành 3 hoặc 4 giai đoạn. Tuy nhiên, tựu trung lại, toàn bộ trọng số của mỗi thị trường sẽ được phân bổ vào rổ chỉ số trong thời hạn tối đa 1 năm.

Đối với Việt Nam, tôi cho rằng, ban đầu FTSE Russell khá thận trọng khi chia lộ trình thành 4 giai đoạn. Điều này có thể xuất phát từ kỳ vọng của FTSE Russell và các nhà đầu tư nước ngoài rằng, theo kế hoạch, Việt Nam sẽ xây dựng và đưa cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) vào vận hành từ đầu năm 2027. Cơ chế này sẽ hỗ trợ quá trình thanh toán giao dịch diễn ra thông suốt hơn.

Phóng viên: Vậy, với đợt giải ngân tiếp theo của dòng vốn ngoại thụ động, dự kiến diễn ra vào tháng 3/2027, ông có kỳ vọng gì đối với giai đoạn thứ hai này?

Ông Bùi Hoàng Hải: Theo lộ trình của FTSE Russell, trong lần đầu tiên, tỷ trọng phân bổ là 10%; lần phân bổ tiếp theo là 20%; lần thứ ba là 35% và lần thứ tư cũng là 35%. Toàn bộ lộ trình sẽ được thực hiện trong thời gian 1 năm.

Đối với lần phân bổ tiếp theo, rõ ràng tỷ trọng sẽ gấp đôi so với lần đầu tiên. Do vậy, nguồn vốn từ các quỹ thụ động vào thị trường chứng khoán Việt Nam trong đợt phân bổ thứ hai dự kiến cũng sẽ lớn hơn so với đợt đầu tiên.

Bên cạnh đó, trên thế giới đang có xu hướng gia tăng số lượng nhà đầu tư tham gia các quỹ thụ động dành cho thị trường mới nổi. Vì vậy, ngoài tỷ trọng tương đối là 20%, chúng tôi kỳ vọng giá trị tuyệt đối của dòng vốn trong đợt phân bổ tiếp theo có thể còn cao hơn, dựa trên tốc độ tăng trưởng của các quỹ đầu tư thụ động vào nhóm thị trường mới nổi.

Phóng viên: Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) đã ban hành quy chế tăng cường giám sát giao dịch trong các kỳ cơ cấu chỉ số của FTSE Russell. Theo ông, động thái này sẽ đóng góp như thế nào vào hành trình nâng hạng của thị trường chứng khoán Việt Nam?

Ông Bùi Hoàng Hải: Thực ra, việc tăng cường giám sát trong các kỳ cơ cấu danh mục là một vấn đề rất quan trọng. Điều này không chỉ cần thiết đối với kỳ cơ cấu lần này mà còn với các kỳ cơ cấu danh mục khác, nhằm củng cố niềm tin của nhà đầu tư, cả nhà đầu tư nước ngoài và nhà đầu tư trong nước.

Các tổ chức xếp hạng, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài, rất quan tâm đến việc giá của những cổ phiếu mà họ tham gia đầu tư có phản ánh đúng giá trị thực của doanh nghiệp hay không. Tất nhiên, ở bất kỳ thị trường nào cũng vậy, không nhà đầu tư nào mong muốn cổ phiếu mình nắm giữ có mức giá không phản ánh đúng giá trị của doanh nghiệp.

Do vậy, việc tiếp tục tăng cường công tác giám sát, một mặt sẽ góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư; mặt khác, giúp duy trì tính công khai, minh bạch và cởi mở của thị trường. Đây chính là nền tảng để thị trường chứng khoán Việt Nam tiếp tục phát triển hơn nữa trong thời gian tới.

Phóng viên: Thưa ông, nâng hạng là một cột mốc quan trọng đối với thị trường chứng khoán Việt Nam. Tuy nhiên, làm thế nào để giữ hạng cũng là vấn đề rất được quan tâm. Theo ông, cơ quan quản lý cần tiếp tục triển khai những chính sách gì?

Ông Bùi Hoàng Hải: Để tiếp tục giữ hạng, đương nhiên chúng ta không thể dừng lại ở đây mà vẫn phải cải thiện hơn nữa, giúp thị trường hoạt động ngày càng minh bạch và hiệu quả.

Hiện nay, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Bộ Tài chính đang rất tích cực triển khai một số công việc. Một là, triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) cho thị trường cổ phiếu. Hai là, chuẩn bị các phương án để triển khai cơ chế giao dịch OTA. Ba là, tiếp tục rà soát, cải thiện tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa. Bên cạnh đó, việc duy trì niềm tin của nhà đầu tư, tăng cường quản lý và giám sát luôn là những yêu cầu hàng đầu.

Phóng viên: Về phía các thành viên thị trường, đặc biệt là doanh nghiệp niêm yết, cần làm gì để ghi điểm và gia tăng sức hút đối với nhà đầu tư?

Ông Bùi Hoàng Hải: Đối với các doanh nghiệp, nhìn vào danh sách 27 cổ phiếu Việt Nam được đưa vào các rổ chỉ số toàn cầu của FTSE, chúng ta có thể thấy khá nhiều doanh nghiệp lớn trên thị trường chưa được lựa chọn. Thậm chí, có doanh nghiệp còn chưa được đưa vào danh sách khoảng 90 cổ phiếu thuộc nhóm Micro.

Có một số nguyên nhân dẫn đến điều này. Thứ nhất, vấn đề tỷ lệ sở hữu nước ngoài. Một số doanh nghiệp bị hạn chế bởi quy định về tỷ lệ sở hữu nước ngoài. Tuy nhiên, cũng có những doanh nghiệp, mặc dù không trực tiếp hoạt động trong ngành, nghề bị hạn chế đầu tư nước ngoài, nhưng trong quá trình hoạt động lại đăng ký thêm các ngành, nghề có điều kiện. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp không đáp ứng tiêu chí để được đưa vào rổ chỉ số.

Thứ hai, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, hay còn gọi là tỷ lệ free float. Nhiều doanh nghiệp có quy mô rất lớn, nhưng mức độ tập trung sở hữu cũng cao, khiến lượng cổ phiếu được tự do chuyển nhượng còn hạn chế. Vì vậy, số lượng cổ phiếu mà nhà đầu tư nước ngoài có thể tiếp cận trên thực tế vẫn tương đối thấp.

Ngoài tỷ lệ sở hữu nước ngoài và lượng cổ phiếu có khả năng tiếp cận, nhà đầu tư nước ngoài cũng rất quan tâm đến chất lượng quản trị công ty, chất lượng công bố thông tin và tính minh bạch trong hoạt động của doanh nghiệp.

Có thể nói, chúng ta đã mở được cánh cửa, nhưng nhà đầu tư nước ngoài sẽ đầu tư bao nhiêu và thị trường có thể thu hút được bao nhiêu vốn còn phụ thuộc vào nội tại của từng doanh nghiệp. Do vậy, để tận dụng tối đa những cơ hội mà việc nâng hạng mang lại, tôi cho rằng bên cạnh nỗ lực của cơ quan quản lý, cần có sự cố gắng rất lớn từ phía doanh nghiệp trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến tỷ lệ sở hữu nước ngoài, mức độ tập trung sở hữu, chất lượng quản trị công ty, chất lượng công bố thông tin và tính minh bạch trong hoạt động của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!