Chứng khoán Việt Nam từ “ao nhỏ” đến sân chơi mới nổi toàn cầu

Quy mô vốn thụ động chỉ là một phần của câu chuyện nâng hạng, bởi dòng vốn ngoại còn bao gồm nguồn vốn chủ động, có quy mô lớn hơn và phụ thuộc vào định giá, triển vọng doanh nghiệp, chất lượng thị trường cũng như khẩu vị của các nhà đầu tư quốc tế.

Dòng vốn có thể lớn hơn dự kiến

Việc FTSE Russell công bố kết quả rà soát mới nhất không chỉ xác định nhóm cổ phiếu Việt Nam tham gia hệ thống chỉ số toàn cầu, mà còn đem lại một thay đổi đáng kể về vị thế của thị trường: trọng số của Việt Nam cao hơn nhiều so với tính toán ban đầu.

Ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết, kết quả mới của FTSE Russell có những điểm tích cực hơn dự kiến. Trong tính toán hồi tháng 4, Việt Nam dự kiến có khoảng 23-24 cổ phiếu đáp ứng điều kiện, với trọng số khoảng 0,328%. Sau kỳ rà soát mới nhất, trọng số được tính toán ở mức khoảng 0,49%, tương đương tăng gần 50% so với mức dự kiến trước đó.

Đây là thay đổi quan trọng bởi trọng số trong bộ chỉ số là một trong những cơ sở để các quỹ đầu tư mô phỏng chỉ số xác định tỷ lệ phân bổ vốn. Trọng số càng lớn, về nguyên tắc, lượng vốn thụ động cần phân bổ vào thị trường càng cao.

Trước đây, nhiều tổ chức trên thị trường ước tính khoảng 1,5 tỷ USD vốn thụ động có thể chảy vào chứng khoán Việt Nam khi quá trình nâng hạng được triển khai. Tuy nhiên, phần lớn các tính toán này được xây dựng trên giả định tỷ trọng của Việt Nam chỉ quanh mức 0,32%.

“Với một trọng số mới thì tôi tin tưởng rằng con số sẽ lớn hơn con số 1,5 tỷ USD mà chúng ta đã dự kiến”, ông Bùi Hoàng Hải nhận định.

Điều này đồng nghĩa câu chuyện dòng vốn sau nâng hạng có thể cần được nhìn lại theo một mặt bằng mới. Thay vì tập trung vào con số 1,5 tỷ USD như trước đây, quy mô vốn thực tế sẽ phụ thuộc vào tỷ trọng cuối cùng của Việt Nam, tổng tài sản đang quản lý của các quỹ bám theo FTSE và biến động của thị trường tại từng kỳ cơ cấu.

Tuy nhiên, dòng vốn thụ động mới chỉ là phần có thể định lượng tương đối rõ của quá trình nâng hạng. Khi Việt Nam chuyển sang nhóm mới nổi, phạm vi các tổ chức đầu tư quốc tế có thể xem xét thị trường cũng mở rộng. FTSE All-World hiện là một trong những chỉ số cổ phiếu toàn cầu quan trọng, bao gồm hơn 4.250 cổ phiếu vốn hóa lớn và vừa tại 48 thị trường; Việt Nam sẽ trở thành thị trường thứ 49 tham gia chỉ số này.

Với các quỹ chủ động, dòng tiền không vận hành theo cơ chế bắt buộc bám sát chỉ số. Việc giải ngân phụ thuộc nhiều hơn vào định giá, triển vọng doanh nghiệp, thanh khoản, tỷ lệ sở hữu nước ngoài, khả năng chuyển đổi vốn và mức độ thuận tiện trong thực hiện giao dịch. Vì thế, nâng hạng tạo ra điều kiện để Việt Nam bước vào “tầm ngắm” của nhiều tổ chức đầu tư hơn, nhưng khả năng chuyển hóa cơ hội thành dòng vốn dài hạn vẫn phụ thuộc vào chất lượng của chính thị trường.

Từ “cá lớn trong ao nhỏ” ra thị trường toàn cầu

Theo Phó Chủ tịch UBCKNN Bùi Hoàng Hải, sự thay đổi quan trọng hơn sau nâng hạng không chỉ nằm ở lượng tiền có thể chảy vào thị trường, mà còn là vị thế và môi trường cạnh tranh mới của chứng khoán Việt Nam.

Trước khi được nâng hạng, Việt Nam chiếm khoảng 36% rổ thị trường cận biên của FTSE Russell và là thị trường có tỷ trọng lớn trong nhóm này. Tuy nhiên, khi chuyển sang nhóm mới nổi, vị thế tương đối của Việt Nam sẽ nhỏ hơn nhiều so với các thị trường có quy mô lớn.

Ông Hải dẫn lại cách ví von của các nhà đầu tư quốc tế: Việt Nam có thể lựa chọn làm “con cá to trong một cái ao nhỏ” hoặc trở thành “con cá nhỏ trong một biển lớn”. Việc được nâng lên thị trường mới nổi đồng nghĩa Việt Nam đã lựa chọn bước ra một không gian đầu tư rộng lớn hơn.

“Biển lớn” đem lại cơ hội tiếp cận nguồn vốn quốc tế lớn hơn, nhưng đồng thời cũng đặt thị trường trước áp lực cạnh tranh cao hơn. Dòng vốn quốc tế có thể vào nhanh hơn khi điều kiện thuận lợi nhưng cũng có khả năng đảo chiều trước những biến động về lãi suất, tỷ giá, địa chính trị hay thay đổi khẩu vị rủi ro toàn cầu.

Đây cũng là lý do nâng hạng không được xem như điểm kết thúc của quá trình cải cách thị trường chứng khoán.

Để duy trì và từng bước cải thiện vị thế trong nhóm mới nổi, Việt Nam cần tiếp tục hiện đại hóa hạ tầng thị trường, triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), phát triển các công cụ phòng ngừa rủi ro và tiếp tục thực hiện những cam kết về cải thiện khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài.

Ở cấp độ doanh nghiệp, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng cũng là yếu tố quan trọng. Quy mô vốn hóa lớn nhưng free float thấp sẽ giới hạn trọng số có thể được tính vào chỉ số. Vì vậy, việc gia tăng lượng cổ phiếu có khả năng đầu tư thực tế không chỉ giúp doanh nghiệp mở rộng cơ sở nhà đầu tư mà còn có thể góp phần nâng tỷ trọng của cả thị trường Việt Nam trong các chỉ số toàn cầu.

Cùng với đó là yêu cầu nâng cao chất lượng minh bạch, quản trị doanh nghiệp, giám sát thị trường và thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi. Những tiêu chí này ngày càng được các nhà đầu tư tổ chức quốc tế quan tâm khi quyết định phân bổ vốn dài hạn.

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy vị thế thị trường mới nổi không phải trạng thái được bảo đảm vĩnh viễn. FTSE Russell từng hạ Pakistan từ nhóm mới nổi thứ cấp xuống thị trường cận biên sau khi thị trường này không đáp ứng ngưỡng tối thiểu về quy mô vốn hóa có thể đầu tư và số lượng cổ phiếu đủ điều kiện.

FTSE Russell cho biết, việc phân loại quốc gia dựa trên nhiều tiêu chí liên quan đến khả năng tiếp cận thị trường, cơ chế giao dịch, thanh toán, đăng ký tài khoản và trải nghiệm thực tế của nhà đầu tư quốc tế. Sau khi nâng hạng, tổ chức này vẫn tiếp tục theo dõi khả năng vận hành của thị trường Việt Nam.