Dòng vốn ngoại sau nâng hạng: Điều gì chi phối quyết định phân bổ vốn?

Dòng vốn ngoại vận động đa chiều trên thị trường chứng khoán.

Nhiều tổ chức hơn, dòng vốn vận động theo nhiều nhịp

Sự tham gia của các tổ chức đầu tư nước ngoài trên thị trường Việt Nam cũng có sự thay đổi về quy mô. Theo số liệu được VinaCapital chia sẻ gần đây, số lượng tài khoản của nhà đầu tư tổ chức nước ngoài tăng từ khoảng 2.500 tài khoản năm 2016 lên gần 5.000 tài khoản vào năm 2026, trong khi tỷ lệ sở hữu nước ngoài trên HoSE giảm từ khoảng 18% năm 2023 xuống 14,8% vào đầu năm 2026.

Hai diễn biến này cho thấy sự hiện diện của nhà đầu tư nước ngoài không chỉ thể hiện qua tỷ lệ sở hữu tại một thời điểm. Khi số lượng tổ chức tham gia thị trường tăng lên, cách thức và thời điểm phân bổ vốn cũng trở nên đa dạng hơn, phụ thuộc vào mục tiêu đầu tư và chiến lược của từng nhóm.

Trong những năm gần đây, giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài có những thời điểm biến động mạnh. Năm 2024, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng khoảng 90.000 tỷ đồng; năm 2025, giá trị bán ròng vượt 120.000 tỷ đồng. Riêng 8 tháng đầu năm 2026, khối ngoại bán ròng gần 90.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, số liệu mua - bán ròng là kết quả tổng hợp của nhiều chiến lược đầu tư. Trong nhóm nhà đầu tư nước ngoài có các quỹ thụ động bám theo chỉ số, quỹ chủ động và những tổ chức có chiến lược phân bổ vốn khác nhau. Vì vậy, thời điểm giải ngân, tái cơ cấu danh mục hay điều chỉnh tỷ trọng của từng nhóm không nhất thiết diễn ra cùng lúc.

Một minh họa rõ hơn là diễn biến trước thời điểm nâng hạng có hiệu lực. Trong phiên 18/9, nhà đầu tư nước ngoài mua hơn 400 triệu USD và bán hơn 350 triệu USD. Đây cũng là thời điểm các quỹ liên quan đến cơ cấu chỉ số thực hiện điều chỉnh danh mục trước thời điểm nâng hạng, trong khi các quỹ theo dõi chỉ số thị trường cận biên cũng phải điều chỉnh danh mục. Một số quỹ chủ động đã mua trước sự kiện và sau đó thực hiện chốt lời.

Nhìn theo cách này, một phiên giao dịch lớn không nhất thiết chỉ phản ánh một loại dòng vốn. Các giao dịch có thể đồng thời bao gồm hoạt động cơ cấu theo chỉ số, điều chỉnh danh mục và những quyết định đầu tư chủ động. Thời điểm thực hiện vì thế có ý nghĩa quan trọng khi phân tích dòng vốn quốc tế.

Ngay trước thời điểm nâng hạng, từ 14–18/9, khối ngoại đã mua ròng 107,5 triệu đơn vị, tương ứng 2.638 tỷ đồng. Sự thay đổi trạng thái giao dịch giữa các giai đoạn cho thấy dòng vốn quốc tế có thể được phân bổ theo từng nhịp, thay vì tập trung vào một thời điểm duy nhất.

Sau cột mốc nâng hạng, điều cần theo dõi vì thế không chỉ là quy mô giao dịch, mà là sự chuyển dịch giữa các lớp dòng vốn. Khi những giao dịch mang tính cơ cấu theo chỉ số dần được phản ánh, vai trò của các quyết định đầu tư chủ động sẽ trở nên rõ hơn.

Những yếu tố phía sau quyết định phân bổ

Đối với các quỹ chủ động, quyết định phân bổ vốn không chỉ phụ thuộc vào diễn biến của riêng thị trường Việt Nam. Các tổ chức quốc tế đồng thời cân nhắc nhiều thị trường và nhiều loại tài sản, trong đó mặt bằng lãi suất, tỷ giá, rủi ro địa chính trị và triển vọng tăng trưởng có thể làm thay đổi tương quan giữa các cơ hội đầu tư.

Việt Nam vì vậy được đặt trong tổng thể danh mục toàn cầu của từng tổ chức. Một thị trường có triển vọng tăng trưởng tốt vẫn phải cạnh tranh với những cơ hội đầu tư khác về mức sinh lời kỳ vọng, rủi ro tỷ giá và khả năng dịch chuyển vốn.

Ở trong nước, điều kiện tiền tệ và thanh khoản là những biến số có thể tác động đến quyết định phân bổ vốn. Trong những ngày cuối tháng 9, áp lực thanh khoản ngắn hạn trên thị trường liên ngân hàng đã hạ nhiệt sau giai đoạn tăng mạnh. Diễn biến này cần được đặt cùng mặt bằng lãi suất huy động, tỷ giá và thanh khoản hệ thống ngân hàng khi đánh giá môi trường đầu tư.

Trên thị trường cổ phiếu, triển vọng tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp là một yếu tố quan trọng đối với các quyết định đầu tư chủ động. Khi tác động của các giao dịch mang tính cơ cấu giảm dần, kết quả kinh doanh và triển vọng lợi nhuận sẽ có vai trò rõ hơn trong việc lựa chọn doanh nghiệp và phân bổ tỷ trọng.

Đây cũng là lý do không nên nhìn vào một hoặc hai phiên giao dịch để đánh giá xu hướng của dòng vốn quốc tế. Hoạt động của các quỹ chủ động cùng kết quả kinh doanh quý III và quý IV sẽ cung cấp thêm cơ sở để nhận diện cách các tổ chức đầu tư đang đánh giá cơ hội tại Việt Nam.

Bên cạnh triển vọng lợi nhuận, khả năng tiếp cận thị trường cũng nằm trong bài toán phân bổ vốn. Sự ổn định của tỷ giá, thanh khoản hệ thống ngân hàng và những vấn đề liên quan đến room ngoại có thể tác động đến khả năng triển khai chiến lược của các quỹ.

Điểm khác biệt giữa các lớp dòng vốn vì thế ngày càng rõ. Với quỹ theo chỉ số, thay đổi về tỷ trọng và cấu trúc chỉ số tạo ra nhu cầu cơ cấu danh mục theo những thời điểm nhất định. Với quỹ chủ động, quyết định phân bổ được hình thành từ việc so sánh cơ hội đầu tư, triển vọng lợi nhuận và điều kiện thị trường. Hai nhóm vốn cùng tham gia thị trường nhưng không nhất thiết tạo ra cùng một diễn biến giao dịch.

Cùng với đó, việc tiếp tục hoàn thiện hạ tầng giao dịch, cơ chế tiếp cận thị trường và các sản phẩm đầu tư sẽ tạo thêm điều kiện để thị trường kết nối sâu hơn với dòng vốn quốc tế. Những cải thiện này không chỉ hỗ trợ hoạt động của các quỹ theo dõi chỉ số, mà còn tạo điều kiện để các chiến lược đầu tư chủ động được triển khai thuận lợi hơn khi thị trường phát triển.

Sau nâng hạng, dòng vốn ngoại vì vậy không vận động theo một nhịp duy nhất. Dòng tiền theo chỉ số có cơ chế và thời điểm riêng, trong khi vốn chủ động phụ thuộc vào đánh giá cơ hội và bài toán phân bổ của từng tổ chức. Khi các giao dịch mang tính cơ cấu dần được phản ánh, cách các tổ chức quốc tế lựa chọn thời điểm, doanh nghiệp và cơ hội đầu tư tại Việt Nam sẽ cho thấy rõ hơn hướng vận động tiếp theo của dòng vốn ngoại.