Loạt chính sách kinh tế mới có hiệu lực từ tháng 10/2026

Từ tháng 10/2026, nhiều chính sách kinh tế quan trọng chính thức có hiệu lực.

Mở thêm dư địa thu hút đầu tư, phát triển đô thị

Luật Phát triển Đô thị số 18/2026/QH16 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, riêng khoản 4 Điều 7 được áp dụng từ ngày 1/9/2026, được kỳ vọng tháo gỡ những điểm nghẽn trong quy hoạch, đồng thời tạo hành lang pháp lý mới để huy động nguồn lực phát triển kinh tế đô thị.

Một trong những điểm đáng chú ý là việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương trong quá trình chuẩn bị và triển khai dự án. Quy định này hướng tới rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục, giảm chi phí cơ hội cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư.

Luật cũng đưa vào khuôn khổ pháp lý các mô hình phát triển đô thị mới như đô thị thông minh, đô thị xanh và đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD). Với mô hình TOD, giá trị gia tăng từ quỹ đất quanh các đầu mối giao thông có thể được khai thác để tái đầu tư cho hạ tầng.

Bên cạnh đó, các phương thức huy động vốn được đa dạng hóa, trong đó có hợp tác công - tư (PPP), nhằm giảm áp lực lên ngân sách nhà nước và tăng khả năng thu hút nguồn lực từ khu vực tư nhân.

Quy trình bồi thường, tái định cư và quy hoạch được quy định theo hướng minh bạch hơn, qua đó giúp doanh nghiệp bất động sản chủ động kiểm soát rủi ro pháp lý và góp phần tạo môi trường phát triển ổn định cho thị trường.

Siết điều kiện kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo

Nghị định số 365/2026/NĐ-CP về điều kiện kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, tập trung chuẩn hóa điều kiện kinh doanh, tăng cường yêu cầu về hạ tầng và minh bạch hóa hoạt động lưu thông hàng hóa.

Theo quy định mới, thương nhân xuất khẩu gạo phải sở hữu hoặc thuê tối thiểu một kho chứa và một cơ sở xay xát đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật, yêu cầu về an toàn thực phẩm. Các cơ sở này không được cho thuê lại, qua đó hạn chế tình trạng doanh nghiệp sử dụng hoặc “mượn” hạ tầng để hoàn thiện hồ sơ.

Thủ tục cấp Giấy chứng nhận được chuyển theo hướng tăng cường ứng dụng công nghệ và hậu kiểm thực tế.

Đối với các sản phẩm có giá trị gia tăng cao như gạo hữu cơ, gạo đồ và gạo bổ sung vi chất, Nghị định điều chỉnh cơ chế quản lý theo hướng giảm một số điều kiện nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chất lượng sản phẩm.

Doanh nghiệp nhập khẩu gạo đồng thời phải thông báo kế hoạch với Bộ Công Thương để phục vụ công tác điều tiết, cân đối cung - cầu trong nước.

Từ ngày 1/1/2028, Việt Nam dự kiến áp dụng cơ chế đánh giá mức độ tín nhiệm thương nhân dựa trên nhiều tiêu chí như năng lực tài chính, nghĩa vụ thuế, chấp hành quy định hải quan, liên kết vùng nguyên liệu và xây dựng thương hiệu. Doanh nghiệp có mức độ liên kết sâu với nông dân sẽ được ưu tiên trong các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia.

Siết kỷ luật phân phối lợi nhuận tại tổ chức tín dụng có vốn nhà nước

Có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, Nghị định số 316/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 135/2025/NĐ-CP về chế độ tài chính và giám sát đầu tư vốn nhà nước tại các tổ chức tín dụng (TCTD), trong đó quy định lại một số nội dung về phân phối lợi nhuận sau thuế.

Theo đó, mức trích lập quỹ đầu tư phát triển tối đa là 40%. Tổng mức trích lập quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ và quỹ đầu tư phát triển không vượt quá 50%.

Đối với quỹ khen thưởng, phúc lợi, mức trích tối đa được giới hạn từ 1 đến 3 tháng lương, tùy theo kết quả xếp loại doanh nghiệp.

Đáng chú ý, việc chia cổ tức bằng cổ phiếu được đặt ra với các điều kiện chặt chẽ hơn. TCTD phải được xếp loại từ loại B trở lên trong 2 năm liền kề và duy trì tỷ lệ nợ xấu dưới 3% mới thuộc diện được trình Thủ tướng Chính phủ xem xét.

Trước khi trình phê duyệt, Ngân hàng Nhà nước phải lấy ý kiến thống nhất của Bộ Tài chính.

Nghị định cũng bổ sung các yêu cầu về chấp hành pháp luật trong phân loại TCTD, đồng thời chuẩn hóa thời hạn lập và giao kế hoạch tài chính hằng năm trước ngày 31/3.

Đối với phần lợi nhuận của năm tài chính 2024 chưa được phân phối trước thời điểm Nghị định có hiệu lực, việc xử lý được thực hiện theo quy định mới.

Cơ chế tài chính đặc thù cho Tập đoàn Than - Khoáng sản

Nghị định số 325/2026/NĐ-CP quy định cơ chế hoạt động và quản lý tài chính đặc thù đối với Công ty mẹ Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), áp dụng từ năm tài chính 2026 và có hiệu lực từ ngày 5/10/2026.

Nghị định thiết lập cơ chế quản lý thống nhất trong toàn Tập đoàn, từ khảo sát, thăm dò, khai thác, chế biến đến tiêu thụ các nguồn tài nguyên khoáng sản chiến lược như than, bôxít.

TKV được xác định là đầu mối điều phối, quyết định và điều chỉnh giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ trong “Thị trường TKV”. Các công ty con tham gia kế hoạch phối hợp kinh doanh phải tự trang trải chi phí và chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động; việc thanh toán từ TKV được thực hiện theo định mức kinh tế - kỹ thuật và mức lợi nhuận hợp lý.

Về quản trị tài chính, Nghị định này cho phép TKV xử lý một số chi phí rủi ro từ nguồn lợi nhuận sau thuế. Các khoản này bao gồm chi phí thăm dò không đạt kết quả do không đủ trữ lượng, hạn chế về công nghệ xử lý môi trường, điều chỉnh quy hoạch hoặc thay đổi chính sách.

Thời gian phân bổ các khoản chi phí này tối đa 5 năm kể từ khi có báo cáo kiểm toán độc lập chấp thuận.

Ngoài ra, chi phí ăn giữa ca, ăn định lượng cho người lao động được hạch toán trực tiếp vào chi phí sản xuất, kinh doanh theo thỏa ước lao động tập thể.

Đẩy mạnh số hóa thủ tục xuất nhập khẩu

Nghị định số 336/2026/NĐ-CP về cơ chế một cửa quốc gia (NSW) và một cửa ASEAN (ASW) có hiệu lực từ ngày 15/10/2026, hướng tới rút ngắn thời gian xử lý thủ tục và giảm chi phí cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Theo quy định mới, Cổng thông tin một cửa quốc gia do Cục Hải quan, Bộ Tài chính quản lý và vận hành 24/7. Hạ tầng dữ liệu giữa các bộ, ngành được kết nối tập trung nhằm hạn chế tình trạng chia cắt thông tin trong quá trình xử lý thủ tục.

Một điểm mới là việc sử dụng mã “Số định danh hàng hóa” điện tử, công nhận giá trị pháp lý của chứng từ số và tăng cường trao đổi dữ liệu tự động, qua đó giảm sự phụ thuộc vào hồ sơ giấy.

Thời gian xử lý thủ tục tại cửa khẩu, cảng biển và cảng hàng không được quy định không quá 1 giờ kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ.

Cùng với đó, hoạt động kiểm tra chuyên ngành được tăng cường quản lý theo phương thức rủi ro và mã HS. Hàng hóa có nguy cơ cao được tập trung kiểm tra trước thông quan, trong khi các trường hợp rủi ro thấp được tạo thuận lợi hơn trong quá trình lưu thông.

Quy định 9 nhóm hoạt động thương mại của doanh nghiệp FDI

Nghị định số 342/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định số 09/2018/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 18/10/2026, quy định cụ thể 9 nhóm hoạt động thương mại của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) thuộc diện cấp phép.

Các nhóm hoạt động bao gồm phân phối bán lẻ; dịch vụ logistics chưa cam kết mở cửa; dịch vụ trung gian thương mại; cho thuê hàng hóa; kinh doanh dầu mỡ bôi trơn gắn với dự án sản xuất máy móc; cùng một số mặt hàng bán lẻ đặc thù như gạo, đường, sách báo.

Doanh nghiệp FDI hoạt động từ một năm trở lên phải bảo đảm không có nợ thuế quá hạn.

Đáng chú ý, Nghị định đưa hoạt động quản lý, vận hành các nền tảng thương mại điện tử trung gian và mạng xã hội tích hợp hoạt động giao thương vào phạm vi quản lý cấp phép.

Đối với các nền tảng số lớn do nhà đầu tư nước ngoài chi phối, quá trình thẩm định gắn với yêu cầu xem xét về an ninh quốc gia. Quy định này tạo cơ sở pháp lý để quản lý các mô hình kinh doanh xuyên biên giới và tăng cường quản lý thị trường trong nước.

Việc quy định rõ danh mục hoạt động thuộc diện cấp phép giúp doanh nghiệp FDI có thêm cơ sở dự báo yêu cầu tuân thủ, đồng thời Nghị định cũng thiết lập cơ chế chuyển tiếp nhằm bảo đảm ổn định hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Tăng hỗ trợ phí bảo hiểm nông nghiệp

Từ ngày 20/10/2026, Nghị định số 346/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định số 58/2018/NĐ-CP có hiệu lực, trong đó điều chỉnh mức hỗ trợ phí bảo hiểm nông nghiệp và mở rộng các sản phẩm bảo hiểm theo chỉ số.

Theo quy định mới, hộ nghèo và hộ cận nghèo được ngân sách nhà nước hỗ trợ phí bảo hiểm tối đa 95%, tăng so với mức 90% trước đây.

Đối với cá nhân không thuộc diện nghèo, mức hỗ trợ tăng từ 20% lên tối đa 50%. Các tổ chức sản xuất như doanh nghiệp, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã có hợp đồng liên kết hoặc đạt chứng nhận chất lượng, ứng dụng công nghệ cao được hỗ trợ tối đa 30%.

Danh mục đối tượng được bảo hiểm cũng được mở rộng sang các loại cây trồng, vật nuôi, thủy sản và cây lâm nghiệp chủ lực do Trung ương công bố.

Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định địa bàn, đối tượng và mức hỗ trợ cụ thể căn cứ khả năng cân đối ngân sách địa phương.

Một điểm mới khác là việc bổ sung các loại hình bảo hiểm theo chỉ số, gồm chỉ số năng suất, thời tiết và viễn thám. Cơ chế bồi thường dựa trên biến động của dữ liệu thực tế thay vì chỉ căn cứ vào tổn thất của từng trường hợp.

Dữ liệu xác minh có thể được khai thác từ các nguồn như Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, Hệ thống dịch vụ khí hậu WMO và Cục Viễn thám quốc gia.