 |
| ThS. Nguyễn Quốc Thanh, Trường Đại học Tài chính - Marketing |
Phóng viên: Thưa ông, trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển bền vững đang được thúc đẩy mạnh mẽ, IoT đóng vai trò như thế nào đối với sản xuất xanh?
ThS. Nguyễn Quốc Thanh: Internet vạn vật (IoT) hiện được xem là một trong những công nghệ nền tảng quan trọng nhất thúc đẩy quá trình tối ưu hóa sản xuất xanh.
Thông qua việc kết nối các thiết bị, máy móc và hệ thống sản xuất bằng mạng lưới cảm biến thông minh, IoT cho phép doanh nghiệp thu thập, giám sát và phân tích dữ liệu theo thời gian thực.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong việc theo dõi mức tiêu thụ năng lượng, nguyên vật liệu, nước cũng như lượng phát thải. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể tối ưu hóa quy trình vận hành, giảm lãng phí tài nguyên, hạn chế chất thải và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Đồng thời, IoT cũng giúp doanh nghiệp cải thiện khả năng tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe.
Phóng viên: Vậy về mặt lý thuyết, IoT và sản xuất xanh có mối quan hệ như thế nào, thưa ông?
ThS. Nguyễn Quốc Thanh: Sản xuất xanh được hiểu là quá trình tối ưu hóa hoạt động sản xuất nhằm giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng, hạn chế chất thải và nâng cao hiệu suất, hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.
Trong khi đó, IoT bao gồm các mạng cảm biến, thiết bị kết nối và hệ thống phân tích dữ liệu thời gian thực, cho phép giám sát và điều khiển quá trình sản xuất một cách liên tục. Đây cũng chính là nền tảng cốt lõi của nhà máy thông minh.
Khi kết hợp IoT với sản xuất xanh, doanh nghiệp có thể giảm đáng kể tiêu hao năng lượng, giảm phát thải CO2, đồng thời nâng cao hiệu suất vận hành. Nói cách khác, IoT chính là “công cụ thực thi” giúp các mục tiêu sản xuất xanh trở nên khả thi và đo lường được.
Phóng viên: Kinh nghiệm quốc tế trong việc ứng dụng IoT đối với sản xuất xanh được triển khai ra sao, thưa ông?
ThS. Nguyễn Quốc Thanh: Kinh nghiệm quốc tế rất đa dạng, nhưng có một điểm chung là IoT luôn được tích hợp như một cấu phần quan trọng trong chiến lược công nghiệp xanh và thông minh.
Tại châu Âu, các chương trình lớn như Thỏa thuận Xanh châu Âu hay Kế hoạch hành động kinh tế tuần hoàn đã thúc đẩy mạnh mẽ ứng dụng IoT. Đức là một ví dụ điển hình khi tích hợp IoT vào dây chuyền sản xuất, giúp giảm khoảng 20-30% mức tiêu thụ năng lượng. Hà Lan lại nổi bật với việc ứng dụng IoT trong nông nghiệp thông minh và logistics carbon thấp.
Ở Hoa Kỳ, IoT là nền tảng của các nhà máy thông minh, giúp kiểm soát khí thải liên tục và triển khai bảo trì dự đoán, qua đó có thể giảm tới 40% thời gian dừng máy.
 |
| Ảnh minh họa. Nguồn: internet |
Tại châu Á, Nhật Bản kết hợp IoT với sản xuất tinh gọn để giảm lãng phí, Hàn Quốc xây dựng nền tảng IoT dùng chung cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, giúp tăng năng suất 10-15%. Trung Quốc triển khai sản xuất thông minh xanh ở quy mô lớn, giúp giảm 15-25% năng lượng tiêu thụ. Singapore thì hỗ trợ mạnh thông qua ưu đãi tài chính và môi trường thử nghiệm công nghệ. Ngoài ra, Australia cũng ứng dụng IoT hiệu quả trong khai khoáng, nông nghiệp và năng lượng tái tạo, giúp tối ưu vận hành và giảm tác động môi trường.
Phóng viên: Theo ông, thực tế tại Việt Nam hiện nay, việc ứng dụng IoT trong sản xuất xanh đang ở mức độ nào?
ThS. Nguyễn Quốc Thanh: Tại Việt Nam, IoT đã bắt đầu được ứng dụng trong một số lĩnh vực, chủ yếu để giám sát năng lượng, tự động hóa quy trình và quản lý môi trường.
Một số doanh nghiệp trong ngành chế biến thực phẩm, điện - điện tử và công nghiệp hỗ trợ đã triển khai cảm biến IoT để theo dõi tiêu thụ năng lượng, nước và khí thải theo thời gian thực. Chương trình nhà máy thông minh do Samsung phối hợp với Bộ Công Thương cũng đã hỗ trợ nhiều doanh nghiệp nâng cao hiệu suất và giảm tiêu hao năng lượng.
Một số doanh nghiệp lớn như Vinamilk đã áp dụng hệ thống giám sát dây chuyền và xử lý nước thải dựa trên IoT. Tuy nhiên, ở các ngành như dệt may, da giày, việc ứng dụng vẫn chủ yếu ở quy mô thí điểm và chưa tích hợp toàn chuỗi giá trị.
Nhìn chung, ứng dụng IoT tại Việt Nam còn phân tán, chưa mang tính hệ thống, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Phóng viên: Từ kinh nghiệm quốc tế, ông có thể đề xuất những gợi ý chính sách cụ thể cho Việt Nam?
ThS. Nguyễn Quốc Thanh: Từ kinh nghiệm quốc tế, tôi cho rằng chúng ta có thể rút ra một số định hướng chính.
Thứ nhất, hoàn thiện khung chính sách và tiêu chuẩn kỹ thuật cho IoT trong sản xuất xanh, bao gồm tiêu chuẩn dữ liệu, giao thức kết nối và an ninh mạng. Đồng thời, có các cơ chế hỗ trợ như tín dụng xanh, ưu đãi thuế để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ.
Thứ hai, phát triển hạ tầng số đồng bộ, đặc biệt là mạng 5G, điện toán biên và các trung tâm dữ liệu phục vụ phân tích thời gian thực.
Thứ ba, xây dựng nền tảng IoT dùng chung cho doanh nghiệp nhỏ và vừa nhằm giảm chi phí triển khai và rút ngắn thời gian tiếp cận công nghệ.
Thứ tư, đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực số thông qua các chương trình đào tạo, đào tạo lại và hợp tác giữa doanh nghiệp - nhà trường - viện nghiên cứu.
Thứ năm, triển khai các mô hình thí điểm theo ngành để đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng, ưu tiên các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng và chịu áp lực chuyển đổi xanh như dệt may, thép, chế biến nông sản.
Cuối cùng, xây dựng cơ chế sandbox cho IoT, tạo không gian thử nghiệm an toàn cho doanh nghiệp và startup, qua đó thúc đẩy đổi mới sáng tạo và rút ngắn quá trình ứng dụng công nghệ vào thực tiễn.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!
