Mở “van” tài chính xanh cho doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu gỗ

Các chuyên gia chia sẻ tại phiên thảo luận tại Diễn đàn. Ảnh: T.H

Áp lực xanh hóa từ thị trường xuất khẩu

Chia sẻ tại Diễn đàn "Chuyển đổi xanh - Điều kiện tiên quyết để ngành gỗ Việt Nam bứt phá trong chuỗi giá trị toàn cầu" do Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh tổ chức chiều 6/3, các chuyên gia cho rằng, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mang tính tự nguyện mà đã trở thành điều kiện để doanh nghiệp tiếp tục tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Đặc biệt, với ngành chế biến gỗ – một trong những lĩnh vực xuất khẩu chủ lực của Việt Nam – yêu cầu về sản xuất bền vững, giảm phát thải và truy xuất nguồn gốc đang ngày càng khắt khe.

Theo ông Vũ Minh Quang – Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp xanh TP. Hồ Chí Minh, chuyển đổi xanh cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư dài hạn. “Chuyển đổi xanh không chỉ là chi phí, mà là đầu tư cho tương lai và là trách nhiệm đối với các thế hệ sau”, ông Quang nhấn mạnh.

Ở góc độ chuyên môn, ông Nguyễn Hồng Quân - Viện trưởng Viện Kinh tế tuần hoàn cho rằng, chuyển đổi xanh gắn liền với việc xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất. Đây là mô hình hướng tới tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên, giảm thiểu chất thải và kéo dài vòng đời sản phẩm.

Theo ông Quân, trong các nhà máy chế biến gỗ, kinh tế tuần hoàn có thể được triển khai thông qua nhiều giải pháp như tận dụng phế phẩm gỗ để sản xuất viên nén năng lượng, tái sử dụng mùn cưa, tối ưu hóa quy trình cắt xẻ nhằm giảm hao hụt nguyên liệu, đồng thời áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng trong sản xuất.

“Chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn là quá trình có tính liên ngành, đòi hỏi sự phối hợp giữa doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý nhà nước. Đây không phải là quá trình đơn giản vì doanh nghiệp phải thay đổi từ công nghệ, quy trình sản xuất cho tới cách thức quản trị”, ông Quân cho biết.

Đối với ngành gỗ, xu hướng sản xuất tuần hoàn cũng đang trở thành yêu cầu từ các thị trường nhập khẩu lớn. Theo ông Tomaso Andreatta - Chủ tịch Tiểu ban Tăng trưởng xanh của EuroCham, nhiều quốc gia và các định chế tài chính quốc tế đang tăng cường kiểm soát các yếu tố môi trường và khí hậu trong hoạt động thương mại.

Đặc biệt, thị trường châu Âu đang triển khai nhiều quy định mới như: Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), Quy định không gây mất rừng (EUDR) hay Chỉ thị Báo cáo Phát triển bền vững của doanh nghiệp (CSRD). Những quy định này không chỉ yêu cầu chất lượng sản phẩm mà còn đòi hỏi doanh nghiệp cung cấp thông tin minh bạch về toàn bộ vòng đời sản phẩm – từ nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất đến mức độ phát thải.

“Doanh nghiệp không chỉ bán sản phẩm mà còn phải cung cấp dữ liệu liên quan đến quá trình sản xuất có xanh hay không. Các yếu tố như phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc hay hàm lượng hóa chất trong sản phẩm đều phải được đo lường”, ông Tomaso Andreatta cho biết.

Theo các chuyên gia, đây là thách thức lớn đối với doanh nghiệp Việt Nam, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt với các doanh nghiệp đến từ Trung Quốc – vốn có lợi thế về quy mô và giá thành.

Bên cạnh đó, xu hướng sử dụng vật liệu ít carbon và phát triển các sản phẩm thân thiện với môi trường cũng đang mở ra cơ hội mới cho ngành nội thất gỗ Việt Nam khi tiếp cận các thị trường cao cấp.

Tài chính xanh – “chìa khóa” thúc đẩy sản xuất bền vững

Dù nhu cầu chuyển đổi xanh ngày càng cấp thiết, nhưng thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp – đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa – vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn cho các dự án xanh.

Theo ông Tomaso Andreatta, Chính phủ Việt Nam và hệ thống ngân hàng đang thúc đẩy các cơ chế tài chính xanh nhằm hỗ trợ doanh nghiệp. Tuy nhiên, các ngân hàng cũng đối mặt với nhiều thách thức, nhất là trong việc đo lường và đánh giá mức độ “xanh” của các dự án.

Ông Nguyễn Hồng Quân - Viện trưởng Viện Kinh tế tuần hoàn cho rằng, chuyển đổi xanh gắn liền với việc xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất. Ảnh: T.H

Nếu phải thuê các đơn vị tư vấn độc lập để đánh giá yếu tố môi trường, thì chi phí sẽ rất lớn. Do đó, việc xây dựng các tiêu chí và hệ thống đo lường trong nước đang được xem là yếu tố quan trọng để thúc đẩy dòng vốn xanh.

“Tài chính xanh có thể giúp dòng vốn trở nên rẻ hơn cho các doanh nghiệp tiên phong trong chuyển đổi xanh”, ông Tomaso Andreatta nhận định.

Hiện nay, dòng vốn xanh trên thế giới đang tập trung mạnh vào các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, nông nghiệp bền vững. Trong khi đó, các dự án liên quan đến nội thất và chế biến gỗ vẫn chưa thu hút được nhiều nguồn vốn quốc tế.

Theo các chuyên gia, nếu doanh nghiệp xây dựng được các dự án sản xuất xanh theo hướng tuần hoàn, minh bạch về môi trường và phát thải, khả năng tiếp cận vốn sẽ thuận lợi hơn. Những dự án có mức phát thải thấp, sử dụng hiệu quả tài nguyên và có khả năng tái chế vật liệu thường được các tổ chức tài chính đánh giá rủi ro thấp hơn.

Ở góc độ ngành, bà Vũ Quế Anh - Giám đốc quốc gia FSC Việt Nam cho biết, hiện Việt Nam có hơn 6.200 doanh nghiệp hoạt động trong ngành gỗ, trong đó khoảng 5.000 doanh nghiệp chế biến gỗ. Phần lớn là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tập trung chủ yếu ở khu vực phía Nam.

Một lợi thế của Việt Nam là đang đứng đầu thế giới về số lượng chứng chỉ rừng, giúp tăng khả năng truy xuất nguồn gốc nguyên liệu. Các chứng chỉ này không chỉ liên quan đến khai thác gỗ hợp pháp mà còn bao gồm các tiêu chí bảo vệ hệ sinh thái, nguồn nước và đa dạng sinh học.

Bên cạnh đó, hệ thống chứng chỉ chuỗi hành trình sản phẩm (CoC) cũng đang được mở rộng, giúp chứng minh nguồn gốc nguyên liệu trong toàn bộ chuỗi cung ứng – yếu tố quan trọng đối với các thị trường nhập khẩu lớn.

Theo các chuyên gia, để tận dụng tốt cơ hội từ xu hướng tiêu dùng xanh, doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị từ sớm. Ngoài việc đầu tư công nghệ sản xuất sạch hơn và áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, doanh nghiệp cũng cần xây dựng hệ thống quản trị môi trường, đo lường phát thải và bố trí nhân lực phụ trách các vấn đề về ESG.

“Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa, chưa có bộ phận chuyên trách hay luật sư riêng để xử lý các quy định quốc tế. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn cần ít nhất một nhân sự phụ trách các vấn đề liên quan đến chuyển đổi xanh và tuân thủ tiêu chuẩn xuất khẩu”, ông Tomaso Andreatta khuyến nghị.

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng siết chặt tiêu chuẩn môi trường, việc thúc đẩy tài chính xanh, hoàn thiện chính sách hỗ trợ và phát triển mô hình sản xuất tuần hoàn sẽ đóng vai trò then chốt. Đây không chỉ là giải pháp giúp doanh nghiệp vượt qua các rào cản thương mại mới, mà còn là nền tảng để ngành sản xuất Việt Nam phát triển bền vững trong dài hạn.