ESG - “Chìa khóa” nâng cao năng lực cạnh tranh và mở lối cho tài chính xanh

Yêu cầu mới của tăng trưởng bền vững

Chia sẻ tại Hội thảo “Đổi mới sáng tạo và Thực hành ESG: Chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số” diễn ra mới đây, GS.TS Bùi Minh Trung - Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội nhận định, thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng. Các mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào khai thác tài nguyên, phát thải cao dần mất tính phù hợp. Thay vào đó là hướng phát triển dựa trên hiệu quả, đổi mới sáng tạo, trách nhiệm xã hội và quản trị minh bạch, trong đó ESG trở thành thước đo năng lực cạnh tranh dài hạn.

ESG vừa là yêu cầu từ hội nhập quốc tế, vừa là động lực nội sinh cho tái cấu trúc mô hình tăng trưởng.

Theo GS.TS Bùi Minh Trung, ESG phản ánh mức độ cam kết của doanh nghiệp với môi trường và cộng đồng, đồng thời thể hiện năng lực quản trị rủi ro và khả năng thích ứng trước biến động toàn cầu. Việc triển khai ESG giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín, giảm rủi ro pháp lý và tài chính, qua đó mở rộng cơ hội tiếp cận các dòng vốn đầu tư dài hạn, bền vững trên thị trường quốc tế đang ngày càng coi trọng phát triển xanh.

Đối với Việt Nam, ESG vừa là yêu cầu từ hội nhập quốc tế, vừa là động lực nội sinh cho tái cấu trúc mô hình tăng trưởng. Việc kết hợp đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh với thực hành ESG giúp nâng cao chất lượng tăng trưởng, cải thiện năng suất, giảm phụ thuộc vào tài nguyên và lao động giá rẻ. Đây cũng là nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn, bền vững hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ở tầm quốc gia, Việt Nam đã thể hiện cam kết mạnh mẽ thông qua cập nhật NDC năm 2022, với mức giảm phát thải cao hơn đáng kể so với trước. Việc nâng đóng góp không điều kiện lên 15,8% và có điều kiện lên 43,5% đến năm 2030 cho thấy quyết tâm chính trị trong ứng phó biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, hiện thực hóa các cam kết này đặt ra thách thức lớn về nguồn lực tài chính.

Theo PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, để Việt Nam thực hiện được những cam kết này đòi hỏi nguồn lực rất lớn. Do đó, thực hành ESG không còn là lựa chọn mà bắt buộc để chúng ta có thể tận dụng được cơ hội tài chính xanh toàn cầu để tiếp tục tham gia vào chuỗi thương mại và dịch vụ toàn cầu, tham gia vào hoạt động thương mại và hoạt động đầu tư.

Doanh nghiệp trước cơ hội từ tài chính xanh

Tại Việt Nam, tài chính xanh đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng nhanh, với quy mô huy động khoảng 744.000 tỷ đồng, tương đương 6,44% GDP. Dòng vốn này phản ánh xu hướng dịch chuyển ngày càng rõ rệt theo hướng phát triển bền vững, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi xanh và các cam kết giảm phát thải. Qua đó, tài chính xanh từng bước trở thành nguồn lực quan trọng hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận và triển khai các chuẩn mực ESG.

Cùng với sự phát triển của thị trường tài chính xanh, các nghị quyết mới của Đảng và Quốc hội, như Nghị quyết số 68-NQ/TW và Nghị quyết số 198/2025/QH15, đã bổ sung cơ chế hỗ trợ lãi suất 2% cho doanh nghiệp thực hành ESG và chuyển đổi xanh. Chính sách này góp phần cụ thể hóa định hướng phát triển bền vững, đồng thời tạo thêm dư địa để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào các mô hình sản xuất, kinh doanh thân thiện với môi trường.

Việc hỗ trợ lãi suất giúp giảm áp lực chi phí vốn, tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư bài bản vào hệ thống báo cáo ESG, công nghệ xanh và quản trị bền vững. Tuy vậy, khả năng tiếp cận các nguồn hỗ trợ phụ thuộc lớn vào mức độ minh bạch, năng lực đo lường và báo cáo theo chuẩn mực quốc tế. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải chuẩn bị nghiêm túc, có lộ trình rõ ràng và kiên trì trong thời gian dài.

Theo các chuyên gia, thực hành ESG cần gắn chặt với chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Công nghệ số giữ vai trò trung tâm trong đo lường phát thải, quản lý chuỗi cung ứng, tối ưu hóa sử dụng năng lượng và nâng cao tính minh bạch của dữ liệu ESG. Mặc dù chi phí đầu tư ban đầu còn lớn, cách tiếp cận này mang ý nghĩa đầu tư cho năng lực cạnh tranh, giúp doanh nghiệp thích ứng tốt hơn với các tiêu chuẩn toàn cầu.

Trong tiến trình chuyển đổi hướng tới phát triển bền vững, hợp tác được xem là điều kiện không thể thiếu. Doanh nghiệp khó có thể triển khai ESG đầy đủ nếu thiếu sự liên kết trong chuỗi giá trị và sự đồng hành của các tổ chức tài chính, viện nghiên cứu cùng cơ quan quản lý. Việc thúc đẩy hợp tác công - tư, liên kết ngành và chia sẻ dữ liệu góp phần giảm chi phí triển khai, đồng thời nâng cao hiệu quả và tính bền vững của các hoạt động ESG.