Tăng trưởng 2 con số không thể theo "lối cũ": Phải dựa vào công nghệ và hiệu quả

GS.TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư Nhà nước, nguyên Phó Hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân.

Phóng viên: Thưa ông, vì sao Việt Nam phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng trong giai đoạn hiện nay?

GS.TS. Hoàng Văn Cường: Mục tiêu tăng trưởng 2 con số là mục tiêu thách thức. Không những thế, ngay từ đầu năm, nhiều yếu tố bất lợi đã xuất hiện, khiến nhiều áp lực hơn.

Trong nước, nhu cầu vốn cho tăng trưởng đang gặp khó khăn khi lãi suất huy động tăng lên, kéo theo lãi suất cho vay tăng. Đồng thời, tăng trưởng tín dụng phải được kiểm soát để bảo đảm an toàn hệ thống, nên nguồn lực từ khu vực ngân hàng buộc phải điều chỉnh.

Ở bên ngoài, xung đột địa chính trị đã đẩy giá dầu tăng cao, làm chi phí đầu vào của nền kinh tế tăng lên. Lạm phát từ bên ngoài kết hợp với lạm phát trong nước làm chi phí sản xuất bị đẩy lên, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng.

Trong bối cảnh đó, các chính sách phải thực hiện song song hai mục tiêu: vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa kiểm soát lạm phát. Vì vậy, quan trọng hơn, cần xác định mục tiêu tăng trưởng 2 con số không phải là mục tiêu ngắn hạn, mà là mục tiêu dài hạn, có thể kéo dài đến năm 2035. Chỉ khi duy trì được tốc độ tăng trưởng cao trong thời gian dài, chúng ta mới có thể đạt mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao.

Trong bối cảnh đó, mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ, vốn và tài nguyên đã gần đạt đến giới hạn, không còn khả năng tạo ra đột phá. Điều này buộc chúng ta phải chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Phóng viên: Vậy để thực hiện chuyển đổi này, bài toán nguồn lực cần được giải như thế nào?

GS.TS. Hoàng Văn Cường: Nguồn lực cho chuyển đổi số không thể chỉ dựa vào một kênh mà phải huy động đa dạng. Trước hết, đầu tư công cần tập trung vào hạ tầng số quốc gia. Đây là nền tảng quan trọng, đóng vai trò “xương sống” để toàn bộ nền kinh tế có thể vận hành trên môi trường số.

Tuy nhiên, bên cạnh đầu tư công, khu vực tư nhân và các doanh nghiệp sẽ đóng vai trò rất quan trọng và rất sẵn sàng đầu tư. Khi hạ tầng số được hình thành, chính môi trường số đó sẽ tạo ra các cơ hội kinh doanh mới, từ dữ liệu đến các dịch vụ trên môi trường số. Do đó, các doanh nghiệp, các nhà đầu tư sẽ sẵn sàng bỏ vốn đầu tư vào hạ tầng công nghệ, sau đó khai thác kinh doanh và thu lợi nhuận từ các dịch vụ trên nền tảng đó.

Vì vậy, cần có một chiến lược phân vai rõ ràng. Phần nào Nhà nước đầu tư bằng vốn công để tạo nền tảng, phần nào các doanh nghiệp nhà nước chủ lực tham gia để hình thành hệ thống và phần nào khu vực tư nhân có thể tham gia đầu tư, khai thác. Nếu phân vai hợp lý, chúng ta có thể huy động được nguồn lực lớn từ xã hội và triển khai chuyển đổi số hiệu quả.

Ngoài ra, trong bối cảnh hiện nay, việc sử dụng nguồn lực cũng phải gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả. Không chỉ là tăng vốn, mà phải sử dụng vốn hiệu quả hơn, đặc biệt trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng, áp lực lạm phát lớn và nguồn lực tài chính có giới hạn.

Phóng viên: Bên cạnh nguồn lực, theo ông, những giải pháp trọng tâm nào cần được triển khai để vừa duy trì ổn định vĩ mô, vừa thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng?

GS.TS. Hoàng Văn Cường: Trước hết, phải duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát ở mức phù hợp và giữ tỷ giá ổn định. Đây là điều kiện quan trọng để nhà đầu tư yên tâm, từ đó duy trì và mở rộng hoạt động đầu tư.

Để làm được điều đó, cần sử dụng mạnh hơn các công cụ chính sách tài khóa. Chính sách tài khóa phải hỗ trợ giảm chi phí đầu vào cho nền kinh tế, đồng thời, cần tăng cường điều hành nguồn cung, bảo đảm không xảy ra đứt gãy. Thực tế thời gian qua cho thấy, dù giá xăng dầu tăng nhưng không xảy ra tình trạng khan hiếm hàng. Đây là một thành công trong điều hành.

Tuy nhiên, thời gian tới vẫn cần thêm nhiều giải pháp, kể cả các gói hỗ trợ cho những ngành bị ảnh hưởng nặng bởi chi phí đầu vào, để bảo đảm các hoạt động kinh tế vẫn diễn ra bình thường.

Song song với thách thức, cũng xuất hiện cơ hội. Biến động tại một số khu vực trên thế giới khiến môi trường đầu tư thay đổi, Việt Nam cần tranh thủ cơ hội này để thu hút các dòng vốn quốc tế. Đặc biệt, việc hình thành các trung tâm tài chính quốc tế có thể giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn cho nhà đầu tư.

Đồng thời, cần chủ động mở rộng thị trường xuất khẩu. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn, các nguồn cung và thị trường sẽ có sự thay đổi. Nếu có sự chuẩn bị tích cực, chúng ta có thể tận dụng cơ hội và lợi thế để mở rộng thị trường và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị.

Ở góc độ chuyển đổi số, thời gian qua đã có những bước tiến tích cực. Nhiều hoạt động quản trị và dịch vụ công đã được số hóa, giúp người dân tiếp cận thuận tiện hơn. Điển hình như đợt bầu cử Quốc hội vừa qua, nhờ chuyển đổi số nên người dân có thể nắm bắt thông tin và thực hiện các thủ tục nhanh chóng hơn. Đặc biệt, người dân Việt Nam có khả năng thích ứng rất nhanh với các nền tảng số, thể hiện rõ qua sự phát triển nhanh của thanh toán không dùng tiền mặt.

Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra vẫn còn rất lớn. Vì thế, các cơ quan chức năng cần tiếp tục đẩy mạnh để toàn bộ hoạt động quản trị nhà nước, các quan hệ xã hội và giao dịch kinh tế được thực hiện trên nền tảng số. Đây là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất và tạo động lực tăng trưởng mới.

Phóng viên: Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!