Kết hợp công nghệ và con người để mở khóa tăng trưởng dài hạn

Chuyển đổi mô hình tăng trưởng cần lấy công nghệ và con người làm trung tâm.

Công nghệ trở thành động lực cốt lõi của nền kinh tế

Việc chuyển dịch sang mô hình phát triển dựa trên tri thức không còn là lựa chọn mang tính dài hạn, mà đã trở thành xu thế tất yếu. Theo PGS. TS. Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, quá trình này là sự thay đổi toàn diện của hệ sinh thái phát triển quốc gia. Trong đó, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo cần được đặt ở vị trí trung tâm, đóng vai trò dẫn dắt các động lực tăng trưởng mới.

Thực tiễn quốc tế cho thấy, các quốc gia đi đầu trong việc ứng dụng công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn hay tự động hóa đều đạt được bước tiến vượt bậc về năng suất lao động và năng lực cạnh tranh. Ngược lại, những nền kinh tế chậm thích ứng có nguy cơ tụt hậu ngày càng rõ nét. Chính vì vậy, việc chủ động nắm bắt và làm chủ công nghệ được xem là yếu tố quyết định vị thế của mỗi quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Ở góc độ hoạch định chính sách, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách Chiến lược Trung ương cho rằng, để xây dựng mô hình phát triển hiệu quả, cần bắt đầu từ “phần lõi”. Những câu hỏi như phát triển để làm gì, vì ai và hướng tới mục tiêu nào cần được làm rõ, từ đó định hình các trụ cột tăng trưởng một cách nhất quán. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không nằm ở việc xác định các yếu tố, mà ở khả năng kết nối chúng thành một hệ thống đồng bộ, tránh chồng chéo và mâu thuẫn trong triển khai.

Đối với Việt Nam, định hướng phát triển dựa trên khoa học công nghệ đang được xác định là trụ cột quan trọng nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng. Không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất, công nghệ còn tạo ra những ngành nghề mới, mở rộng không gian phát triển và gia tăng giá trị cho nền kinh tế. Đây cũng là chìa khóa để Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình và tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển trong những thập kỷ tới.

Kết hợp công nghệ với nguồn lực con người để bứt phá

Tuy nhiên, yếu tố quyết định thành công của quá trình này không nằm ở công nghệ đơn thuần mà ở con người. Như các chuyên gia nhận định, công nghệ chỉ là công cụ, trong khi nguồn nhân lực chất lượng cao và bản sắc văn hóa mới là nền tảng cốt lõi. Khi kết hợp hài hòa giữa năng lực công nghệ với giá trị văn hóa và tinh thần sáng tạo, Việt Nam có thể xây dựng một mô hình phát triển vừa bền vững, vừa mang dấu ấn riêng, có sức cạnh tranh mạnh mẽ trên trường quốc tế.

Song song với đó, việc hoàn thiện thể chế và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ là yêu cầu cấp thiết. Các chính sách cần hướng tới khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, thúc đẩy liên kết giữa khu vực công và tư, cũng như tạo điều kiện cho các doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ phát triển. Một môi trường thể chế minh bạch, linh hoạt sẽ là động lực quan trọng giúp đổi mới sáng tạo lan tỏa sâu rộng trong toàn nền kinh tế.

Một xu hướng rõ nét hiện nay là sự nổi lên của kinh tế số và các ngành công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây. Những lĩnh vực này không chỉ tạo ra giá trị gia tăng lớn mà còn có tác động lan tỏa mạnh mẽ, thúc đẩy chuyển đổi trong nhiều ngành kinh tế. Việc đẩy nhanh ứng dụng công nghệ vào sản xuất, thương mại và quản trị sẽ giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí và gia tăng khả năng cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam.

Bên cạnh đó, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) cần được coi là ưu tiên chiến lược. Kinh nghiệm từ các nền kinh tế như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Singapore cho thấy, công nghệ chính là yếu tố quyết định bước nhảy vọt về năng suất và tăng trưởng dài hạn. Vì vậy, Việt Nam cần gia tăng nguồn lực cho khoa học công nghệ, đồng thời khuyến khích khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào hoạt động đổi mới sáng tạo.