 |
| Công nghệ số và công nghiệp mũi nhọn được coi là lực đẩy tăng trưởng dài hạn. |
Tăng tốc làm chủ công nghệ lõi
Ngay những ngày đầu năm 2026, Viettel đã tạo dấu ấn quan trọng khi khởi công xây dựng nhà máy chế tạo chip bán dẫn tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc. Công trình được xem là bước đi chiến lược nhằm hình thành năng lực sản xuất bán dẫn trong nước, thay vì chỉ tham gia các khâu thiết kế hay đóng gói. Theo lộ trình, nhà máy hoàn tất xây dựng cuối năm 2027, bắt đầu sản xuất thử từ năm 2028, rồi từng bước làm chủ công nghệ để tiến tới các thế hệ chip tiên tiến hơn.
Thực tế, doanh nghiệp Việt Nam đã tham gia phần lớn các công đoạn trong chuỗi bán dẫn như thiết kế, đóng gói, thử nghiệm, song chưa làm chủ khâu chế tạo. Việc đầu tư nhà máy mới giúp hoàn thiện hệ sinh thái, tạo môi trường gắn kết giữa nghiên cứu, đào tạo và sản xuất. Đây cũng là điều kiện thuận lợi để đạt mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư thiết kế chip vào năm 2030, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ trong lĩnh vực then chốt.
Các chuyên gia nhận định mô hình tăng trưởng mới đòi hỏi sự phân vai rõ ràng giữa các khu vực kinh tế. Theo tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW, kinh tế nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, mở đường trong các lĩnh vực chiến lược, công nghệ cao. Trong khi đó, Nghị quyết số 68-NQ/TW khẳng định khu vực tư nhân là động lực quan trọng của nền kinh tế, đặc biệt trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển các ngành nghề mới.
TS. Nguyễn Đình Cung - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, doanh nghiệp nhà nước cần tập trung vào công nghệ mới, sản phẩm mới để tạo lực kéo lan tỏa. Khi hình thành được các “sếu đầu đàn”, chuỗi doanh nghiệp vệ tinh sẽ phát triển theo, nâng cấp cấu trúc công nghiệp quốc gia. Ông cũng nhấn mạnh cơ hội trỗi dậy của khu vực này khi thể chế được cải cách mạnh, cùng lợi thế về nguồn lực vốn, nhân lực và kinh nghiệm quản trị.
Ở phía tư nhân, tiềm năng đổi mới còn rất lớn nhờ khả năng thích ứng nhanh và tinh thần khởi nghiệp. Chính phủ đang xúc tiến xây dựng các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho mô hình kinh tế mới như trung tâm tài chính quốc tế, đặc khu kinh tế hay khu thương mại tự do. Các cơ chế này giúp giảm rào cản pháp lý, tạo môi trường thử nghiệm an toàn để doanh nghiệp đưa công nghệ và mô hình kinh doanh mới ra thị trường.
Tạo nền tảng tăng trưởng từ công nghệ số
Cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng quyết liệt, khiến việc làm chủ AI, bán dẫn, blockchain hay công nghệ số trở thành yêu cầu sống còn. Nhiều quốc gia đã triển khai chiến lược quốc gia về công nghệ lõi, kết hợp hỗ trợ nghiên cứu, ưu đãi đầu tư và xây dựng hệ sinh thái. Điểm chung là nhà nước đóng vai trò kiến tạo thị trường, còn doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong triển khai và thương mại hóa.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy sự hỗ trợ ban đầu của nhà nước có ý nghĩa quyết định. Nhật Bản tài trợ thử nghiệm, cung cấp hạ tầng và đơn hàng công; Mỹ đóng vai khách hàng đầu tiên cho công nghệ mới; Trung Quốc tạo thị trường nội địa quy mô lớn để doanh nghiệp có sản lượng và tiếp tục đầu tư. Những mô hình này đều giúp giảm rủi ro, thúc đẩy công nghệ nhanh chóng bước ra thị trường.
Tại Việt Nam, chương trình khoa học - công nghệ quốc gia đang ưu tiên phát triển sáu sản phẩm chiến lược như mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, AI camera, robot tự hành, thiết bị 5G, hạ tầng blockchain và UAV. Mục tiêu đến năm 2030 là làm chủ thiết kế, tích hợp, chế tạo và ứng dụng. Nguồn lực tài chính được bố trí từ ngân sách khoa học - công nghệ cùng hệ thống giải pháp về thể chế và nhân lực.
Tuy nhiên, đổi mới sáng tạo thường đi trước khung pháp lý, trong khi đầu tư cho công nghệ mới rất tốn kém. Vì vậy, cộng đồng doanh nghiệp mong muốn cơ chế sandbox linh hoạt hơn, cùng chính sách đặt hàng công nghệ trong các dự án công. Khi thị trường ban đầu hình thành, chuỗi cung ứng nội địa sẽ phát triển, giúp doanh nghiệp nhanh chóng làm chủ công nghệ và hiện thực hóa mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức.
