Hợp tác xã - “bà đỡ” sinh kế trong hành trình giảm nghèo bền vững

Hợp tác xã là cánh tay nối dài giúp người dân “thoát vai” sản xuất nhỏ lẻ.

Hợp tác xã - cánh tay nối dài giúp người dân “thoát vai” sản xuất nhỏ lẻ

Những năm qua, mục tiêu xuyên suốt trong chương trình giảm nghèo của Việt Nam không chỉ là hỗ trợ người nghèo vượt qua khó khăn trước mắt mà còn tạo cơ hội để họ tiếp cận bình đẳng các dịch vụ sản xuất, dịch vụ xã hội cơ bản, từng bước nâng cao năng lực và chủ động vươn lên trong cuộc sống.

Trong hành trình ấy, khu vực kinh tế hợp tác mà nòng cốt là các hợp tác xã (HTX) đã và đang khẳng định vai trò như một “bà đỡ” của kinh tế hộ gia đình, một cầu nối giữa người dân với thị trường và cũng là một trong những mô hình chống tái nghèo hiệu quả nhất.

Thực tiễn giảm nghèo ở Việt Nam cho thấy, người dân không chỉ thiếu vốn để làm kinh tế mà họ còn thiếu kiến thức sản xuất, thiếu thông tin thị trường, thiếu liên kết tiêu thụ sản phẩm và thiếu cả cơ hội tiếp cận các nguồn lực phát triển. Do đó, điều người dân cần hơn là một môi trường để họ có thể học hỏi, liên kết và phát triển sản xuất. Và sự phát triển của khu vực HTX trong thời gian qua đã từng bước lấp đầy khoảng trống đó.

Theo thống kê của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, cả nước hiện có hơn 320.000 tổ hợp tác, 17.133 HTX và 26 liên hiệp HTX. Trong vòng 5 năm qua, bình quân mỗi năm có trên 30.000 tổ hợp tác và hơn 1.000 HTX mới được thành lập. Các HTX đã và đang hỗ trợ và thúc đẩy 14 triệu hộ xã viên, thành viên là các hộ kinh tế gia đình, tiểu chủ, doanh nghiệp nhỏ phát triển sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế, từ đó góp phần giải quyết những nhu cầu về sản xuất và đời sống, kinh tế và xã hội của hơn 45 triệu người, nhất là trong nông nghiệp và nông thôn.

Điểm khác biệt lớn nhất là việc hệ thống HTX đã tạo ra cả hệ sinh thái hỗ trợ người dân phát triển sản xuất. Thực tế, trong những năm qua, các HTX đã thúc đẩy kinh tế xã viên phát triển; xúc tiến các dịch vụ quan trọng phục vụ sản xuất của các hộ xã viên và cộng đồng như khâu tưới tiêu nước, cung cấp cây, con giống, hướng dẫn kỹ thuật, làm đất...

HTX cũng tiến hành các hoạt động sản xuất, chế biến, cung ứng tín dụng tương hỗ, giúp đỡ tiêu thụ nông phẩm..., từ đó nâng cao sức cạnh tranh của kinh tế hộ và tổng hợp được sức mạnh, tăng khả năng cạnh tranh của HTX và kinh tế - xã viên trên thị trường, và quan trọng hơn là giúp giảm đáng kể những rủi ro mà từng hộ sản xuất riêng lẻ khó có thể tự mình giải quyết.

Với việc trực tiếp tham gia vào hoạt động của các HTX, các hộ nghèo còn có điều kiện ổn định và nâng cao năng lực sản xuất, ứng dụng khoa học - kỹ thuật và công nghệ mới vào sản xuất kinh doanh.

Tại khu vực thành thị, nhiều HTX đã mạnh dạn đầu tư, ứng dụng công nghệ tiên tiến vào sản xuất, góp phần tạo thêm nhiều việc làm và nâng cao chất lượng hàng hóa kể cả nguồn hàng cho xuất khẩu. Còn ở khu vực nông thôn, các HTX dịch vụ nông nghiệp đã tạo ra một số thay đổi đáng kể trong quá trình sản xuất nông nghiệp; mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu sản xuất, cây trồng, vật nuôi; hướng dẫn các hộ ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất làm tăng giá trị sản lượng; đồng thời tạo ra nhiều việc làm mới cho xã viên, người lao động thông qua việc triển khai các dịch vụ phục vụ đời sống và phát triển ngành nghề.

Điều đáng nói là một số ngành nghề mới được hình thành, khôi phục hay phát triển, hình thành các khâu dịch vụ, hỗ trợ sản xuất, tiêu thụ sản phẩm,... giúp cho người lao động có việc làm, nhất là thời điểm “nông nhàn”.

Giai đoạn 2026-2030: HTX trở thành lực lượng kiến tạo sinh kế

Trong Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030, định hướng phát triển được xác định là kinh tế nông thôn xanh, tuần hoàn, sinh thái; nâng cao thu nhập và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, nhóm dân cư, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi so với các vùng khác. Đây chính là không gian để HTX phát huy vai trò mạnh mẽ hơn nữa.

Bước sang giai đoạn mới, yêu cầu đặt ra không còn dừng ở giảm nghèo thể hiện qua những con số mà là chống tái nghèo và tạo động lực phát triển bền vững. Ðể HTX ngày càng có những đóng góp tích cực và hiệu quả vào công cuộc xóa đói nghèo và giải quyết các vấn đề xã hội ở Việt Nam trong giai đoạn mới, cần thiết nâng cao năng lực của các HTX với vai trò kiến tạo sinh kế.

Do đó trong thời gian tới, theo ông Nguyễn Xuân Hiên, Phó Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, sẽ phát triển các mô hình HTX gắn với giải quyết các vấn đề về việc làm, an sinh xã hội cho người nghèo như: HTX của phụ nữ, HTX của đồng bào dân tộc thiểu số gắn với giảm nghèo và ổn định an ninh biên giới, HTX dịch vụ môi trường, HTX y tế, HTX tiêu thụ sản phẩm cho người nghèo, HTX trồng và khai thác rừng gắn với bảo vệ môi trường, HTX ngành nghề, HTX tư vấn và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật...

Đồng thời, thực hiện các giải pháp nhằm nâng cao kỹ năng, tay nghề cho xã viên và người lao động trong các HTX. Chú trọng đổi mới, hiện đại hóa nội dung, chương trình, giáo trình đào tạo thiết thực, sát nhu cầu của từng đối tượng. Ðẩy mạnh đào tạo nghề, coi trọng đào tạo cho các ngành nghề thủ công, truyền thống, ngành nghề nông thôn. Nâng cao năng lực đào tạo trung học và tiến tới đào tạo cao đẳng, đại học cho HTX.

Bên cạnh đó, tăng cường hợp tác với các tổ chức trong nước và quốc tế để xây dựng và thực hiện một số chương trình, dự án cụ thể về tăng cường vai trò của HTX trong giảm nghèo như: dự án tài chính - công cụ giảm nghèo thông qua HTX; dự án đào tạo, dạy nghề nâng cao năng lực cho người nghèo thông qua HTX; dự án tiêu thụ sản phẩm cho người nghèo thông qua các HTX; dự án phát triển ngành nghề cho người nghèo qua mô hình HTX; dự án chuyển giao khoa học, kỹ thuật cho người nghèo thông qua HTX; dự án phát triển HTX nhằm mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội cân bằng, dân chủ và bền vững ở Việt Nam.

Với những giải pháp trên, “mắt xích” HTX sẽ được củng cố đúng hướng, bài toán giảm nghèo bền vững sẽ được giải bằng nguồn lực, bằng chính năng lực của cộng đồng - nền tảng chắc chắn nhất để đi tới một xã hội phát triển bao trùm, không ai bị bỏ lại phía sau.