Đắk Lắk tái cơ cấu nghề cá, mở hướng sinh kế bền vững cho ngư dân

Đắk Lắk tái cơ cấu nghề cá, mở hướng sinh kế bền vững cho ngư dân (Ảnh: Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk).

Khai thác thủy sản từ lâu là sinh kế quan trọng của hàng nghìn hộ dân ven biển Đắk Lắk, đồng thời đóng góp đáng kể vào phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, sức ép suy giảm nguồn lợi, yêu cầu bảo vệ hệ sinh thái biển và thực hiện các quy định chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) đang đặt ngành thủy sản trước yêu cầu chuyển đổi căn bản phương thức phát triển.

Tính đến năm 2025, toàn tỉnh có 2.556 tàu cá, sản lượng khai thác biển hằng năm khoảng 68.000 tấn. Quy mô đội tàu lớn vừa cho thấy vai trò của kinh tế biển, vừa đặt ra áp lực đối với công tác quản lý, bảo vệ và phục hồi nguồn lợi. Nếu tiếp tục duy trì số lượng lớn tàu khai thác ven bờ, sức ép lên nguồn lợi sẽ gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phục hồi hệ sinh thái cũng như thu nhập của ngư dân.

Trong bối cảnh đó, tái cơ cấu đội tàu không đơn thuần là giảm số lượng phương tiện, mà nhằm đưa cường lực khai thác về mức phù hợp với khả năng phục hồi của nguồn lợi. Đây là điều kiện quan trọng để vừa bảo vệ tài nguyên biển, vừa duy trì hiệu quả kinh tế nghề cá trong dài hạn.

Từ yêu cầu thực tế, ngày 1/5/2026, UBND tỉnh Đắk Lắk phê duyệt Dự án “Chuyển đổi nghề trong khai thác thủy sản trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk”, với tổng kinh phí dự kiến hơn 727,5 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương và các nguồn vốn hợp pháp khác, thực hiện trong giai đoạn 2025-2030.

Dự án hướng tới giảm áp lực khai thác, tạo sinh kế mới cho ngư dân, nâng cao hiệu quả quản lý, tạo việc làm phù hợp và ổn định đời sống vùng ven biển. Đồng thời, việc chuyển đổi góp phần hạn chế sử dụng những ngư cụ có nguy cơ gây tổn hại nguồn lợi, tạo điều kiện phục hồi hệ sinh thái biển và bảo tồn các loài thủy sản có giá trị.

Mục tiêu đến năm 2030, Đắk Lắk chuyển đổi 1.273 tàu cá hoạt động ven bờ và 92 tàu làm nghề lưới kéo, lưới rê sang các nghề khai thác thân thiện với môi trường hoặc chuyển sang những lĩnh vực sản xuất khác. Đây là bước điều chỉnh lớn đối với cơ cấu nghề cá, đồng thời đặt yêu cầu phải bảo đảm sinh kế cho người dân trong quá trình giảm cường lực khai thác.

Theo định hướng của dự án, ngư dân có thể chuyển sang nuôi trồng thủy sản, nhất là nuôi biển xa bờ; dịch vụ hậu cần nghề cá; chế biến, bảo quản thủy sản; du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái gắn với văn hóa làng chài. Những lao động không tiếp tục hoạt động trong lĩnh vực thủy sản có thể chuyển sang thương mại, dịch vụ, logistics hoặc làm việc tại các khu, cụm công nghiệp ven biển.

Việc đa dạng hóa sinh kế giúp giảm sự phụ thuộc vào khai thác nguồn lợi tự nhiên, đồng thời tạo điều kiện để người dân lựa chọn nghề phù hợp với năng lực, kinh nghiệm và điều kiện kinh tế. Trong quá trình này, đào tạo nghề được xác định phải gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và thị trường lao động, qua đó nâng khả năng tìm kiếm việc làm và duy trì thu nhập sau chuyển đổi.

Trong giai đoạn 2025-2026, dự án tập trung ban hành chính sách hỗ trợ, rà soát, thống kê nhu cầu chuyển đổi và đào tạo nghề của ngư dân; triển khai chính sách hỗ trợ chủ phương tiện, ngư dân gắn với kế hoạch đào tạo nghề và giải quyết việc làm. Giai đoạn 2027-2030 tiếp tục thực hiện các chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, đồng thời tăng cường kiểm tra, kiểm soát và xử lý vi phạm trong hoạt động khai thác thủy sản.

Điểm đáng chú ý là trách nhiệm tổ chức thực hiện dự án được phân cấp sát cơ sở. UBND các xã, phường căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội địa phương, đề xuất phương án, định hướng nghề phù hợp cho ngư dân; đồng thời phối hợp rà soát, thống kê các hộ gia đình, cá nhân có nhu cầu đào tạo nghề hằng năm.

Địa phương cũng có trách nhiệm kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã để tạo điều kiện tiếp nhận lao động từ các hộ ngư dân, tổ chức các lớp đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế và thực hiện chính sách hỗ trợ học nghề. Cách tiếp cận này giúp chuyển trọng tâm từ “đào tạo có người học” sang “đào tạo gắn với việc làm”, qua đó nâng cao khả năng thành công của quá trình chuyển đổi.

Đối với nguồn vốn, ngư dân được hỗ trợ, hướng dẫn thủ tục vay vốn và phương án hỗ trợ lãi suất theo quy định để đầu tư nghề mới.

Song song với hỗ trợ sinh kế, Đắk Lắk triển khai mô hình đồng quản lý nghề cá trên địa bàn xã, phường, nhằm giúp ngư dân và chính quyền địa phương quản lý chặt chẽ hoạt động khai thác thủy sản, bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản, nâng cao hiệu quả khai thác thủy sản ngày càng bền vững.

Mục tiêu cuối cùng của dự án là các hộ ngư dân hoạt động nghề khai thác ven bờ, nghề lưới kéo và lưới rê vùng khơi được chuyển sang nghề phù hợp, có việc làm ổn định và bảo đảm sinh kế bền vững. Cùng với đó, những nghề và ngư cụ có nguy cơ tác động tiêu cực đến nguồn lợi sẽ từng bước được loại bỏ, tạo điều kiện phục hồi và phát triển nguồn lợi thủy sản.

Với mục tiêu chuyển đổi 1.273 tàu cá ven bờ và 92 tàu làm nghề lưới kéo, lưới rê vào năm 2030, Đắk Lắk đang triển khai một bước tái cơ cấu có ý nghĩa lâu dài đối với ngành thủy sản. Thành công của dự án sẽ không chỉ được đo bằng số tàu giảm hay số hộ chuyển nghề, mà quan trọng hơn là khả năng tạo việc làm, duy trì thu nhập và phục hồi nguồn lợi. Đồng thời, Đắk Lắk sẽ có thêm nền tảng để giảm áp lực khai thác, nâng cao chất lượng sinh kế và bảo vệ hệ sinh thái biển. Đây chính là hướng đi để Đắk Lắk tái cơ cấu nghề cá, mở hướng sinh kế bền vững cho ngư dân, đồng thời từng bước xây dựng nghề cá hiện đại, có trách nhiệm và một nền kinh tế biển phát triển bền vững.