Hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước, Đầu tư công: Gỡ chồng chéo, khơi thông nguồn lực phát triển

Việc xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) trên cơ sở hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công góp phần khắc phục những bất cập trong quản lý nguồn lực.

Gỡ điểm nghẽn từ sự giao thoa của 2 văn bản pháp luật

Theo Bộ Tài chính, việc xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) xuất phát từ yêu cầu thực hiện các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước về hoàn thiện thể chế, đổi mới công tác xây dựng pháp luật, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Thực tiễn cho thấy, dù Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 và Luật Đầu tư công đã có nhiều đổi mới theo hướng tăng cường phân cấp, đơn giản hóa thủ tục và nâng cao hiệu quả quản lý vốn đầu tư công, song quá trình triển khai vẫn bộc lộ không ít bất cập.

Một trong những vấn đề nổi bật là cùng một khoản vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước nhưng đồng thời chịu sự điều chỉnh của cả Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công. Điều này dẫn đến tình trạng chồng chéo về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời hạn và trách nhiệm trong các khâu lập dự toán ngân sách, giao kế hoạch vốn, thanh toán, quyết toán và giám sát đầu tư công.

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, các cơ quan, đơn vị hiện phải thực hiện nhiều quy trình, thủ tục trùng lặp, xin ý kiến qua nhiều cấp, nhiều cơ quan khác nhau, làm gia tăng chi phí hành chính và ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án.

Bên cạnh đó, việc lập kế hoạch đầu tư công trung hạn hiện phải căn cứ vào kế hoạch tài chính 5 năm, song Luật Ngân sách nhà nước chưa có quy định đầy đủ về khung pháp lý đối với kế hoạch tài chính 5 năm, khiến việc liên kết giữa hai loại kế hoạch này chưa thực sự đồng bộ. Trong khi đó, quá trình trình, phê duyệt kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn vẫn đang được thực hiện song song, phát sinh nhiều thủ tục có thể tích hợp.

Ngoài ra, vẫn còn những điểm chưa thống nhất giữa hai luật về thẩm quyền quyết định phân bổ vốn, giao dự toán chi đầu tư công; quy định chuyển nguồn, kéo dài kế hoạch vốn; cơ chế xử lý các tình huống khẩn cấp cần sử dụng ngân sách nhà nước; hay nguyên tắc quản lý các khoản vay của ngân sách.

Đáng chú ý, sau khi Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư được hợp nhất, cũng như việc hợp nhất Sở Tài chính và Sở Kế hoạch và Đầu tư tại địa phương, hoạt động quản lý ngân sách và đầu tư công vẫn đang vận hành trên hai hệ thống pháp luật riêng biệt. Điều này đặt ra yêu cầu phải có một khuôn khổ pháp lý thống nhất, phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới.

Hướng tới quản lý nguồn lực công hiệu quả, minh bạch hơn

Nhằm cụ thể hóa các định hướng của Đảng, Chính phủ và đáp ứng yêu cầu thực tiễn, Bộ Tài chính đã xây dựng và đang lấy ý kiến rộng rãi dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) trên cơ sở hợp nhất Luật Đầu tư công với Luật Ngân sách nhà nước.

Theo hồ sơ đề xuất, dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) gồm 10 chương, 107 điều, điều chỉnh toàn bộ các nội dung từ lập, chấp hành, kiểm toán, quyết toán, công khai, giám sát ngân sách nhà nước đến quản lý nhà nước về đầu tư công.

Việc hợp nhất hai luật không chỉ nhằm đơn giản hóa thủ tục mà còn hướng đến thay đổi cách thức quản lý nguồn lực công theo hướng gắn chặt giữa đầu tư công và ngân sách nhà nước.

Một trong những mục tiêu trọng tâm là thực hiện yêu cầu hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội trong phân bổ, quản lý và sử dụng mọi nguồn lực; bảo đảm mỗi quyết định đầu tư công đều gắn với hiệu quả đầu ra, kỷ luật tài khóa và chất lượng công trình, thay vì chỉ tập trung vào tiến độ giải ngân.

Bộ Tài chính cho biết, dự án Luật sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương theo hướng công khai, minh bạch; phát huy vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương nhưng đồng thời tăng tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của địa phương.

Dự Luật cũng đặt mục tiêu đẩy mạnh phân quyền cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và chính quyền địa phương trong điều hành ngân sách, kế hoạch tài chính và đầu tư công; cắt giảm thủ tục trong lập và giao dự toán; nâng cao trách nhiệm giải trình của các đơn vị sử dụng ngân sách.

Một điểm đáng chú ý khác là việc thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý ngân sách nhà nước, hướng tới xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về ngân sách thống nhất, kết nối liên thông và công khai, minh bạch hơn.

Việc xây dựng Luật được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, thống nhất, dễ tiếp cận và khả thi; khơi thông các nguồn lực cho phát triển; phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đồng thời tạo nền tảng thể chế vững chắc để thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo.