Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất): Hướng tới quản trị tài chính công hiện đại

Quốc hội thảo luận về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) chiều ngày 5/11. Ảnh: VPQH

Hợp nhất pháp luật, đổi mới tư duy quản trị nguồn lực công

Thảo luận về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) chiều ngày 5/11, đại biểu Lê Hữu Trí (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa) cơ bản thống nhất với sự cần thiết xây dựng, hoàn thiện dự án Luật Ngân sách nhà nước theo hướng hợp nhất, tích hợp các quy định liên quan đến đầu tư công, nhằm hướng tới quản trị tài chính quốc gia hiện đại, giải quyết những nút thắt trong quản lý nguồn lực công, nâng cao hiệu quả quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính quốc gia.

Theo đại biểu, giá trị của việc hợp nhất pháp luật không chỉ dừng lại ở việc giảm đầu mối, thủ tục mà quan trọng hơn là hợp nhất tư duy quản trị, quy trình quản lý và trách nhiệm đối với nguồn lực quốc gia, tiệm cận các tiêu chuẩn quản trị tài chính công hiện đại.

Đại biểu đề nghị hoàn thiện một số quy định nhằm bảo đảm quyền quyết định và giám sát ngân sách của Quốc hội; nâng cao hiệu quả đầu tư công; kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng nguồn tăng thu, chuyển nguồn ngân sách và hoàn thiện các điều kiện quyết định đầu tư.

Về thẩm quyền phân bổ ngân sách, đại biểu đề nghị quy định rõ phạm vi, nguyên tắc, điều kiện và thời hạn phân bổ đối với các khoản chi ngân sách trung ương chưa được phân bổ chi tiết. Đồng thời, cần yêu cầu báo cáo rõ danh mục, mức vốn, căn cứ phân bổ và kết quả thực hiện; các nội dung điều chỉnh lớn phải được thực hiện đúng thẩm quyền, bảo đảm Quốc hội thực sự giữ vai trò quyết định và giám sát ngân sách.

Đánh giá cao việc dự thảo bổ sung nguyên tắc đánh giá hiệu quả đầu tư trong quá trình lập, thẩm định, phê duyệt, tổ chức thực hiện, vận hành và khai thác sau đầu tư, đại biểu Lê Hữu Trí cho rằng cần cụ thể hóa các tiêu chí đánh giá ngay trong Luật.

Theo đó, các tiêu chí cần tập trung vào sự phù hợp với mục tiêu, khả năng cân đối nguồn lực, hiệu quả sử dụng vốn, kết quả đầu ra và tác động kinh tế - xã hội. Đối với các dự án giáo dục, y tế, an sinh xã hội và công trình phục vụ cộng đồng, cần tính đến hiệu quả xã hội, mức độ cải thiện đời sống Nhân dân ngoài dựa vào hiệu quả tài chính.

Đại biểu Lê Hữu Trí (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa) cơ bản thống nhất với sự cần thiết xây dựng, hoàn thiện dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Ảnh: VPQH

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ trách nhiệm đánh giá của cơ quan chủ quản, chủ đầu tư và cơ quan thẩm định; kết quả đánh giá phải được công khai, làm căn cứ xem xét bố trí vốn cho giai đoạn tiếp theo. Đối với dự án lớn, dự án điều chỉnh tổng mức đầu tư nhiều lần hoặc có nguy cơ thất thoát, lãng phí, cần có cơ chế đánh giá độc lập.

“Mục tiêu cuối cùng không phải chỉ là giải ngân hết vốn, mà là mỗi đồng ngân sách được sử dụng đúng mục tiêu, đúng thời điểm, tạo ra giá trị thiết thực cho nền kinh tế và đời sống Nhân dân”, đại biểu Lê Hữu Trí nhấn mạnh.

Tạo động lực tăng thu, đầu tư hạ tầng tại địa phương biên giới

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn) nhất trí cao với sự cần thiết ban hành Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) nhằm thống nhất quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công, tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, nâng cao hiệu quả phân bổ và sử dụng nguồn lực công. Đại biểu cũng nhất trí với quan điểm ngân sách trung ương giữ vai trò chủ đạo.

Từ thực tiễn quản lý ngân sách địa phương, đại biểu đề nghị cân nhắc hoàn thiện cơ chế tạo động lực tăng thu và tái đầu tư hạ tầng tại các địa phương biên giới. Theo đó, có thể nghiên cứu hoàn thiện cơ chế thưởng vượt thu và sử dụng nguồn thưởng theo hướng ưu tiên đầu tư các công trình hạ tầng cửa khẩu, giao thông kết nối và hạ tầng phục vụ thông quan thuộc trách nhiệm đầu tư của Nhà nước, phân biệt với các công trình hạ tầng do doanh nghiệp đầu tư.

Trường hợp địa phương có số thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu qua biên giới đất liền tăng so với dự toán trung ương giao, ngân sách trung ương trích một phần theo tỷ lệ không quá 20% số tăng thu để thưởng cho địa phương có cửa khẩu quốc tế chưa tự cân đối ngân sách, nhưng không vượt quá số tăng thu so với mức thực hiện của năm trước.

Đại biểu cho rằng, cơ chế này sẽ góp phần tạo thêm nguồn lực cho các địa phương biên giới đầu tư hạ tầng, nâng cao năng lực thông quan và thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu.

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Đặng Ân đề nghị hoàn thiện quy định chuyển tiếp đối với tiền sử dụng đất, tiền thuê đất. Theo đại biểu, có thể nghiên cứu cơ chế xử lý phù hợp đối với các khoản kinh phí nhà đầu tư ứng trước trước ngày 1/1/2026, đã được khấu trừ hợp pháp và hạch toán trong năm 2026; đồng thời xem xét phương án xử lý phần đã điều tiết về ngân sách trung ương, bảo đảm tính thống nhất của chính sách chuyển tiếp và khả năng cân đối ngân sách địa phương.

Đại biểu cũng đề nghị cơ quan quản lý phối hợp với các địa phương rà soát toàn bộ số liệu các dự án có vướng mắc trước ngày Luật có hiệu lực thi hành, làm căn cứ xử lý dứt điểm, tránh phát sinh khiếu kiện hoặc vướng mắc trong quyết toán ngân sách địa phương.

Qua các ý kiến thảo luận, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) theo hướng tăng cường kỷ luật, kỷ cương ngân sách; nâng cao hiệu quả phân bổ và sử dụng nguồn lực công; gắn trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân với kết quả thực hiện. Qua đó, tạo nền tảng cho quản trị tài chính công hiện đại và phát triển bền vững.