Quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra, đánh giá hiệu quả đầu tư công từ khâu đề xuất đến khai thác

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) đánh giá cao nỗ lực của Bộ Tài chính trong việc tiếp thu, hoàn thiện dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Ảnh: VPQH

Gắn phân bổ ngân sách với hiệu quả thực chất

Chiều ngày 5/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Đồng Nai) bày tỏ tán thành việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, đồng thời ghi nhận Bộ Tài chính đã tiếp thu, giải trình nhiều ý kiến của đại biểu Quốc hội.

Đại biểu cho rằng, một trong những yêu cầu quan trọng của dự án Luật lần này là xác lập rõ hơn cơ chế quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra và hạch toán hiệu quả đầu tư công.

Theo đại biểu, dự thảo đã thể hiện yêu cầu quản lý ngân sách theo kết quả và đánh giá hiệu quả đầu tư tại nhiều điều khoản. Đại biểu đề nghị xem xét cụ thể hóa thành cơ chế xuyên suốt, từ giao ngân sách đến đánh giá và sử dụng kết quả để phân bổ nguồn lực.

Theo đó, bổ sung quy định theo hướng dự toán của chương trình, nhiệm vụ phải xác định sản phẩm đầu ra chủ yếu, chất lượng, thời hạn hoàn thành và kinh phí tương ứng, phù hợp với tính chất khoản chi. Nguyên tắc này áp dụng cả đối với chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, với lộ trình phù hợp.

Đối với đầu tư công, đại biểu đề nghị làm rõ yêu cầu trước khi quyết định đầu tư phải xác định mục tiêu, chỉ tiêu kết quả; tính toán chi phí trong suốt vòng đời dự án, bao gồm cả vận hành, bảo trì; đánh giá lợi ích dự kiến và so sánh các phương án đầu tư. Đại biểu nhấn mạnh, các chỉ tiêu dùng để lựa chọn dự án cần được xác định trước khi quyết định đầu tư, sau đó cập nhật, cụ thể hóa trước khi khởi công.

Theo đại biểu Trịnh Xuân An, hạch toán hiệu quả không có nghĩa mọi dự án đều phải sinh lời hoặc thu hồi vốn. Các công trình quốc phòng, an ninh, giáo dục, y tế cần được đánh giá bằng những tiêu chí phù hợp. “Nhưng mọi dự án đều phải giải trình được: vì sao cần đầu tư, chi phí bao nhiêu, tạo ra lợi ích gì và ai chịu trách nhiệm về kết quả”, đại biểu nêu rõ.

Về đánh giá hiệu quả đầu tư, đại biểu đề nghị bổ sung các nội dung tối thiểu gồm mức độ đạt mục tiêu; chi phí, tiến độ, chất lượng đầu ra; hiệu quả sử dụng nguồn lực; tác động và khả năng duy trì kết quả.

Theo đại biểu, đánh giá giữa kỳ cần chỉ ra khả năng hoàn thành và nội dung cần điều chỉnh; đánh giá kết thúc phải đối chiếu sản phẩm, tổng chi phí, kết quả thực tế với mục tiêu đã được quyết định. Đánh giá tác động cần kiểm chứng lợi ích thực tế sau một thời gian khai thác.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ trách nhiệm cung cấp dữ liệu, báo cáo kết quả của cơ quan tiếp nhận, vận hành công trình; đồng thời xác định cơ quan chủ quản chịu trách nhiệm tổ chức đánh giá tác động.

Đối với chương trình mục tiêu quốc gia, việc đánh giá cần đối chiếu kết quả thực tế với mục tiêu, chỉ tiêu đã được quyết định, bao quát cả chi đầu tư và chi thường xuyên.

Đại biểu dẫn ví dụ, với công trình nước sạch, cần đo số hộ thực tế được cấp nước đạt chuẩn, liên tục; với hỗ trợ sinh kế, cần đánh giá khả năng tạo thu nhập ổn định. Kết quả toàn chương trình phải thể hiện mức cải thiện đời sống và khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân. “Tránh giải ngân đủ nhưng mục tiêu chưa đạt”, đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Đồng Nai) bày tỏ tán thành việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công. Ảnh: VPQH

Để nâng cao trách nhiệm trong quản lý ngân sách, đại biểu đề nghị kết luận đánh giá phải xác định rõ tồn tại, nguyên nhân, trách nhiệm và kiến nghị xử lý. Cơ quan có thẩm quyền cần quyết định biện pháp khắc phục, điều chỉnh hoặc dừng chương trình, dự án theo thẩm quyền, kèm thời hạn và trách nhiệm thực hiện.

Đồng thời, kết quả đánh giá cần được xem xét khi bố trí, điều chỉnh vốn và lập dự toán kỳ sau; cơ quan có thẩm quyền phải giải trình chênh lệch giữa mục tiêu và kết quả thực tế.

Theo đại biểu, luật cần quy định những yêu cầu cốt lõi, còn Chính phủ hướng dẫn phương pháp, tiêu chí chuyên ngành và tích hợp vào quy trình hiện có.

Cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính

Cùng bày tỏ sự thống nhất với báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) đánh giá cao nỗ lực của Ban soạn thảo và Bộ Tài chính trong việc tiếp thu, giải trình các ý kiến đóng góp, góp phần hoàn thiện dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Đại biểu cho biết, cử tri đang mong đợi hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ, đặc biệt là các hạ tầng chiến lược về giao thông, năng lượng, chống ngập, môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu, hạ tầng số, văn hóa, y tế và giáo dục.

Đại biểu nhấn mạnh, Quốc hội đã thông qua nghị quyết về kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026-2030 với quy mô 8,2 triệu tỷ đồng. Vì vậy, Luật Ngân sách nhà nước cần tạo điều kiện giải ngân nhanh và hiệu quả nguồn lực này.

Đánh giá về dự thảo Luật, đại biểu Trần Hoàng Ngân cho rằng, việc bổ sung quy định đánh giá hiệu quả đầu tư công từ khâu đề xuất dự án đến tổ chức thực hiện, vận hành và khai thác là nội dung quan trọng, cấp thiết.

Đại biểu cũng ghi nhận dự thảo có những nội dung tích cực về phân cấp, phân quyền và cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến phê duyệt chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư. Qua đó, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu.

Góp ý cụ thể, đại biểu đề nghị sử dụng thống nhất thuật ngữ “chi đầu tư phát triển”, tránh cách diễn đạt khác nhau giữa các khoản, điểm của điều luật. Đối với quy định về bội chi ngân sách trung ương được bù đắp từ nguồn vốn vay, đại biểu đề nghị bổ sung nội dung phát hành trái phiếu ra thị trường các trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam, như TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng.

Tại quy định về thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư chương trình, dự án đầu tư công, đại biểu đề nghị chuyển một số thủ tục lấy ý kiến các bộ, cơ quan trung ương sang cơ chế hậu kiểm để thuận lợi hơn.

Các ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy sự đồng thuận về yêu cầu hoàn thiện Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) theo hướng gắn phân bổ nguồn lực với kết quả thực hiện, nâng cao hiệu quả đầu tư công và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Qua đó, tạo cơ sở pháp lý để sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.