Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất): Gắn phân bổ với hiệu quả sử dụng nguồn lực

Định hướng xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) đặt trọng tâm vào đổi mới cơ chế phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực công theo hướng hiệu quả, gắn với kết quả kinh tế - xã hội.

Đổi cách phân bổ, nâng hiệu quả sử dụng nguồn lực

Một trong những định hướng trọng tâm khi xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) là nâng cao hiệu quả phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực ngân sách nhà nước, nhất là nguồn lực dành cho đầu tư phát triển.

Theo định hướng xây dựng Luật, việc phân bổ, quản lý và sử dụng vốn đầu tư công phải gắn với đánh giá đầy đủ hiệu quả kinh tế - xã hội của chương trình, nhiệm vụ, dự án. Cách tiếp cận này hướng tới việc đưa hiệu quả sử dụng nguồn lực trở thành một tiêu chí quan trọng trong quá trình quyết định, phân bổ và tổ chức thực hiện đầu tư công, thay vì chỉ tập trung vào việc bố trí vốn và tiến độ giải ngân.

Cùng với đó, trách nhiệm của các bộ, cơ quan trung ương, địa phương và cơ quan, đơn vị có liên quan được định hướng tăng cường trong toàn bộ quá trình từ đề xuất, xây dựng chương trình, dự án đến tổ chức thực hiện và giải ngân. Việc giải ngân cũng được gắn với đánh giá hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ, qua đó tăng trách nhiệm trong quản lý, sử dụng nguồn lực nhà nước.

Một nội dung được định hướng hoàn thiện là việc điều chỉnh danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm đối với các chương trình, dự án, nhiệm vụ chưa đủ điều kiện triển khai, giải ngân; đồng thời bổ sung danh mục các chương trình, nhiệm vụ, dự án mới đã hoàn thiện thủ tục đầu tư, có thể giải ngân. Định hướng này nhằm tạo cơ chế đánh giá, điều chuyển vốn giữa các nhiệm vụ, dự án, đối tượng đầu tư công, phát huy hiệu quả nguồn vốn và tránh tình trạng “giữ vốn”.

Định hướng nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực cũng được đặt trong yêu cầu bảo đảm nguồn lực cho những lĩnh vực có vai trò tạo động lực phát triển mới. Trong đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tiếp tục được xác định là những lĩnh vực cần ưu tiên bố trí ngân sách.

Việc ưu tiên nguồn lực cho các lĩnh vực này được đặt trong mối quan hệ với kế hoạch tài chính 5 năm, kế hoạch đầu tư công và dự toán ngân sách hằng năm, qua đó tăng tính chủ động trong cân đối và bố trí nguồn lực cho các nhiệm vụ có tính dài hạn.

Định hướng mới cũng làm rõ hơn trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ trong tổng hợp, đề xuất nhu cầu và kế hoạch đầu tư công 5 năm đối với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để phối hợp với quá trình tổng hợp, xây dựng kế hoạch tài chính và ngân sách nhà nước.

Như vậy, dự án Luật được xây dựng theo hướng không chỉ tăng nguồn lực cho các lĩnh vực ưu tiên mà còn hướng tới phân bổ nguồn lực có trọng tâm, gắn nguồn lực với mục tiêu phát triển và đánh giá hiệu quả sau khi nguồn lực được sử dụng.

Hợp nhất để đồng bộ quản lý, tăng tính chủ động

Việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công được đặt trong yêu cầu khắc phục những quy định còn giao thoa, chồng chéo về thẩm quyền, trình tự, thủ tục và trách nhiệm trong quản lý ngân sách và đầu tư công.

Thực tế, một khoản vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước đồng thời chịu sự điều chỉnh của cả pháp luật về ngân sách nhà nước và pháp luật về đầu tư công, dẫn đến sự giao thoa về quy trình, hồ sơ, thẩm quyền và thời hạn thực hiện. Vì vậy, một định hướng quan trọng là tích hợp kế hoạch đầu tư công 5 năm vào kế hoạch tài chính 5 năm, qua đó tạo sự thống nhất giữa kế hoạch phát triển, khả năng cân đối nguồn lực và phương án phân bổ ngân sách.

Đối với kế hoạch đầu tư công hằng năm, hướng đến tích hợp quy trình lập, phân bổ, giao và điều chỉnh kế hoạch với quy trình lập, giao và chấp hành dự toán ngân sách nhà nước hằng năm. Việc đồng bộ các quy trình này nhằm giảm các bước trung gian, hạn chế việc phải thực hiện nhiều thủ tục, báo cáo riêng và rút ngắn thời gian đưa nguồn lực vào thực hiện.

Cùng với xử lý chồng chéo, yêu cầu cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính tiếp tục được đặt xuyên suốt trong quá trình xây dựng dự án Luật. Việc giảm các quy trình, báo cáo và văn bản phải ban hành không chỉ nhằm giảm chi phí tuân thủ mà còn hướng tới tăng tính linh hoạt trong điều hành ngân sách và đầu tư công.

Một định hướng quan trọng khác là tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tăng tính chủ động của địa phương và các cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách. Việc giao nhiệm vụ được định hướng theo nguyên tắc cấp nào có khả năng thực hiện hiệu quả, kịp thời thì giao cho cấp đó, đồng thời gắn phân cấp với trách nhiệm giải trình, kiểm tra, giám sát và hậu kiểm.

Theo hướng này, việc trao quyền chủ động trong quản lý, điều hành và sử dụng nguồn lực phải đi cùng với trách nhiệm của cơ quan, đơn vị được giao quyền. Qua đó, hạn chế tình trạng phải xử lý nhiều tầng nấc, đồng thời vẫn bảo đảm kỷ luật, kỷ cương tài chính - ngân sách.

Việc hợp nhất 2 luật quan trọng này không chỉ nhằm sắp xếp lại các quy định hiện hành mà còn hướng tới đồng bộ hóa toàn bộ chu trình quản lý nguồn lực, từ lập kế hoạch, cân đối và phân bổ đến tổ chức thực hiện, giải ngân, đánh giá kết quả và kiểm tra, giám sát.

Định hướng đó đặt yêu cầu bảo đảm tính liên tục khi chuyển sang khuôn khổ pháp lý mới. Kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia và kế hoạch đầu tư công 5 năm giai đoạn 2026-2030 đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt tiếp tục được thực hiện, không phải lập, báo cáo, phê duyệt và giao lại. Các chương trình, nhiệm vụ, dự án đã được phê duyệt và đang triển khai cũng được nghiên cứu cơ chế chuyển tiếp phù hợp, bảo đảm không làm gián đoạn quá trình thực hiện.

Có thể thấy, định hướng xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) đang chuyển mạnh theo hướng gắn phân bổ với hiệu quả sử dụng nguồn lực, gắn phân cấp với trách nhiệm và gắn cải cách thủ tục với yêu cầu đưa nguồn lực vào nền kinh tế nhanh, đúng trọng tâm và hiệu quả hơn. Đây cũng là mục tiêu cốt lõi của việc hợp nhất 2 luật, hướng đến xây dựng một khuôn khổ quản lý ngân sách và đầu tư công đồng bộ hơn, tạo dư địa để nguồn lực nhà nước phát huy tốt hơn vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.