Hoàn thiện Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất): Từ thực tiễn đến chính sách

Toàn cảnh Hội nghị lấy ý kiến hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) tại TP. Hải Phòng.

Đồng bộ quản lý ngân sách và đầu tư công

Sau các hội nghị lấy ý kiến tại khu vực miền Nam và miền Trung - Tây Nguyên, Bộ Tài chính tiếp tục tổ chức hội nghị lấy ý kiến khu vực miền Bắc tại Hải Phòng ngày 14/7 nhằm hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Hội nghị có sự tham gia của đại diện Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, các bộ, ngành Trung ương, Sở Tài chính 13 địa phương khu vực phía Bắc cùng đại diện Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB).

Điểm đáng chú ý là các hội nghị không chỉ nhằm giới thiệu nội dung dự thảo, mà tập trung trao đổi về những vấn đề đang phát sinh trong thực tiễn quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công. Từ kinh nghiệm của các bộ, ngành, địa phương và ý kiến của các chuyên gia, nhiều nội dung quan trọng của dự thảo được tiếp tục rà soát, hoàn thiện trước khi trình Quốc hội xem xét.

Việc tổ chức lấy ý kiến trên phạm vi cả nước cho thấy quy mô và tầm quan trọng của dự án Luật, khi đây là một trong những nội dung cải cách lớn về quản lý tài chính công được triển khai theo Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương và Chỉ thị số 16/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Theo đó, Bộ Tài chính được giao chủ trì xây dựng dự án Luật hợp nhất Luật Đầu tư công với Luật Ngân sách nhà nước để trình Quốc hội xem xét.

Theo ông Dương Tiến Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Ngân sách nhà nước (Bộ Tài chính), mục tiêu của việc hợp nhất không đơn thuần là ghép 2 luật hiện hành, mà hướng tới khắc phục những bất cập đã tồn tại nhiều năm trong quản lý ngân sách và đầu tư công.

Ông Dương Tiến Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Ngân sách nhà nước (Bộ Tài chính) phát biểu tại Hội nghị.

Tinh thần xuyên suốt của dự thảo là gắn kết chặt chẽ kế hoạch đầu tư công với cân đối nguồn lực tài chính quốc gia; kết nối quản lý đầu tư công với quản lý ngân sách nhà nước và quản lý rủi ro tài khóa. Đồng thời, gắn chi đầu tư với chi thường xuyên nhằm bảo đảm nguồn lực được phân bổ đồng bộ ngay từ khâu lập kế hoạch.

Dự thảo cũng kế thừa các quy định đã được thực tiễn chứng minh là phù hợp trong Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 và Luật Đầu tư công, đồng thời sắp xếp lại theo một kết cấu thống nhất. Những nội dung đặc thù về chương trình, dự án đầu tư công được thiết kế thành chương riêng, trong khi các quy định khác được tích hợp vào các chương,điều, khoản tương ứng để tạo sự liên thông trong tổ chức thực hiện.

Dự thảo được xây dựng không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả phân bổ và sử dụng ngân sách nhà nước, mà còn tăng cường trách nhiệm của các bộ, ngành và địa phương trong đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của từng khoản chi, từng dự án đầu tư. Qua đó, khắc phục tình trạng chậm triển khai, “giữ vốn” kéo dài.

Thực tiễn quản lý là thước đo để hoàn thiện chính sách

Tại các hội nghị, Bộ Tài chính đã tập trung xin ý kiến đối với những vấn đề có tác động lớn đến cơ chế quản lý ngân sách và đầu tư công trong thời gian tới. Trong đó, nội dung đầu tiên là việc hợp nhất kế hoạch tài chính 5 năm với kế hoạch đầu tư công trung hạn, đồng thời tích hợp kế hoạch đầu tư công với dự toán ngân sách hằng năm nhằm bảo đảm quá trình lập kế hoạch và phân bổ nguồn lực được thực hiện thống nhất.

Bộ Tài chính cũng xin ý kiến về phương án phân cấp thẩm quyền phân bổ chi tiết vốn đầu tư công từ nguồn ngân sách địa phương. Dự thảo hiện đưa ra hai phương án, gồm tiếp tục giao Hội đồng nhân dân quyết định như hiện hành hoặc tăng cường phân cấp cho Ủy ban nhân dân nhằm nâng cao tính chủ động trong điều hành.

Bên cạnh đó là đề xuất giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung thay vì quy định trực tiếp trong Luật để đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đồng thời bảo đảm Luật có tính ổn định nhưng vẫn đủ linh hoạt khi tổ chức thực hiện.

Ông Nguyễn Hữu Toàn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội chia sẻ tại Hội nghị.

Một nội dung khác cũng nhận được sự quan tâm là các cơ chế tăng tính chủ động trong điều hành ngân sách. Theo dự thảo, cơ quan điều hành có thể được phép phân bổ, sử dụng phần tăng thu ngay trong quá trình chấp hành ngân sách thay vì chờ kết thúc năm ngân sách; đồng thời được sử dụng dự phòng ngân sách hoặc quỹ dự trữ tài chính để xử lý các nhiệm vụ quan trọng, cấp bách vì lợi ích quốc gia, dân tộc và ổn định kinh tế vĩ mô trong những trường hợp phát sinh.

Đóng góp ý kiến tại hội nghị, ông Nguyễn Hữu Toàn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, một trong những yêu cầu cốt lõi khi xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) là phải xác định rõ việc phân cấp, phân quyền giữa Trung ương và địa phương thông qua phân chia nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách. Việc phân định cần bảo đảm vừa phát huy vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, vừa mở rộng tính tự chủ của ngân sách địa phương.

Đối với việc lồng ghép kế hoạch đầu tư công trung hạn với kế hoạch tài chính 5 năm, ông Nguyễn Hữu Toàn nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm cân đối hợp lý giữa các nhiệm vụ chi. Theo đó, chi thường xuyên phải đáp ứng yêu cầu hoạt động của bộ máy nhà nước, trong khi chi đầu tư cần tập trung phục vụ mục tiêu phát triển, tạo động lực tăng trưởng.

Tại các hội nghị, đại diện các bộ, ngành, cơ quan Trung ương và Sở Tài chính các địa phương cũng đã đóng góp nhiều ý kiến xuất phát từ thực tiễn quản lý ngân sách và đầu tư công. Những ý kiến này sẽ được Bộ Tài chính tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu để hoàn thiện hồ sơ dự án Luật.

Theo kế hoạch, sau khi tổng hợp đầy đủ ý kiến, Bộ Tài chính sẽ hoàn thiện hồ sơ dự án Luật để trình Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội theo lộ trình. Quan trọng hơn, chuỗi hội nghị lấy ý kiến tại 3 miền đã góp phần đưa những kinh nghiệm và yêu cầu từ thực tiễn quản lý ngân sách, đầu tư công vào quá trình hoàn thiện chính sách.

Các ý kiến sâu sắc từ thực tiễn sẽ là nền tảng để Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) khi được ban hành không chỉ bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, mà còn có tính khả thi cao trong tổ chức thực hiện, đáp ứng yêu cầu huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính quốc gia.