Hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Đầu tư công, thống nhất quản lý tài chính công

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công là bước đột phá quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Ảnh: VPQH

Đồng bộ hóa quản lý ngân sách và đầu tư công

Chiều ngày 27/7, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ tư, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Chính phủ đề xuất hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công nhằm xây dựng cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất, giảm thủ tục, nâng cao hiệu quả huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực cho phát triển.

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc xây dựng dự án luật nhằm triển khai Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và thực hiện chỉ đạo của Chính phủ về rà soát, xử lý các vướng mắc trong lĩnh vực đầu tư công, ngân sách nhà nước, tiến tới hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công.

Theo Bộ trưởng, thời gian qua, Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công đã được sửa đổi, bổ sung theo hướng thể chế hóa các chủ trương của Đảng, đảm bảo vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương và chủ động của ngân sách địa phương. Các luật cũng đã xử lý các vấn đề đáp ứng vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, bãi bỏ các nội dung không phù hợp với thực tiễn, giải quyết các bất cập, vướng mắc trong đầu tư công...

Tuy nhiên, việc tồn tại đồng thời 2 luật vẫn phát sinh nhiều điểm giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời gian giữa quy trình lập dự toán ngân sách và kế hoạch đầu tư công, dẫn đến trùng lặp thủ tục, thiếu sự gắn kết giữa kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn. Một số quy định về phân bổ vốn, giao dự toán, chuyển nguồn cũng chưa thống nhất.

Vì vậy, Chính phủ cho rằng cần thiết phải hợp nhất 2 luật để xây dựng cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất, giảm tối đa trình tự, thủ tục, thời gian và chi phí tuân thủ, đồng thời nâng cao hiệu quả huy động, quản lý và sử dụng nguồn lực ngân sách nhà nước phục vụ mục tiêu tăng trưởng.

Theo Bộ trưởng, dự thảo Luật được xây dựng trên quan điểm kế thừa tối đa các quy định hiện hành đã phát huy hiệu quả trong thực tiễn, đồng thời tinh chỉnh để phù hợp yêu cầu hợp nhất và giảm thủ tục hành chính. Dự thảo chỉ quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, thuộc thẩm quyền của Quốc hội; các nội dung về trình tự, thủ tục và những vấn đề thường xuyên thay đổi sẽ giao Chính phủ quy định chi tiết.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh sự cần thiết phải hợp nhất 2 luật để xây dựng cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất. Ảnh: VPQH

Dự thảo Luật gồm 10 chương, 107 điều, được xây dựng trên cơ sở kết cấu và bố cục của Luật Ngân sách Nhà nước hiện hành. Các nội dung của Luật Đầu tư công hiện hành được tích hợp, giản lược và đưa vào các chương, điều khoản tương ứng của dự thảo Luật. Nội dung đặc thù về chương trình, nhiệm vụ, dự án đầu tư công được quy định tại chương riêng.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, một trong những định hướng quan trọng của dự thảo Luật lần này là hợp nhất kế hoạch đầu tư công trung hạn vào kế hoạch tài chính 5 năm; hợp nhất kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách nhà nước; đồng thời thống nhất nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi ngân sách đối với cả chi đầu tư và chi thường xuyên.

Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương trong việc đánh giá hiệu quả đầu tư xuyên suốt từ khâu lập, thẩm định, quyết định, phân bổ vốn đến tổ chức thực hiện, quản lý, khai thác sau đầu tư; giao Chính phủ quy định chi tiết nhiều nội dung của Luật Đầu tư công hiện hành nhằm tăng tính chủ động, linh hoạt trong điều hành. Điển hình như: Tiêu chí và điều chỉnh tiêu chí phân loại dự án nhóm A, B, C; trình tự thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư chương trình, dự án (trừ chương trình dự án thuộc thẩm quyền của Quốc hội); gia hạn thời gian bố trí vốn; theo dõi, kiểm tra, đánh giá chương trình dự án...

Cùng với đó, dự thảo Luật sửa đổi một số nội dung về quản lý ngân sách nhà nước để đáp ứng yêu cầu thực tiễn như: phân bổ và sử dụng nguồn dự phòng ngân sách nhà nước trong quá trình điều hành, sử dụng dự phòng, quỹ dự trữ tài chính, tăng thu và dự toán chi còn lại để bổ sung chi ứng phó, khắc phục tình trạng khẩn cấp vì lợi ích quốc gia; chuyển nguồn chi ngân sách nhà nước và thời hạn chi các khoản được chuyển nguồn. Đồng thời, cắt giảm các thủ tục hành chính không cần thiết.

Gắn với hoàn thiện chính sách, nâng hiệu quả sử dụng vốn

Thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành với sự cần thiết ban hành Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), đồng thời thống nhất với quan điểm việc hợp nhất phải gắn với hoàn thiện chính sách ngân sách, phân bổ nguồn lực, quản lý đầu tư công và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp, chủ trương của Đảng, phát huy vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương và tính chủ động của ngân sách địa phương.

Về các định hướng lớn, cơ quan thẩm tra cơ bản nhất trí với chủ trương tích hợp kế hoạch đầu tư công 5 năm vào kế hoạch tài chính 5 năm, thống nhất quy trình phân bổ và giao dự toán chi ngân sách với giao kế hoạch đầu tư công hằng năm. Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về quy trình phân bổ, giao và quản lý dự toán chi đầu tư công sau khi hợp nhất cũng như làm rõ những nội dung áp dụng thống nhất và những nội dung cần quy định riêng trong nghị quyết về nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách nhà nước.

Đối với thẩm quyền phân bổ chi tiết kế hoạch đầu tư công từ ngân sách địa phương, dự thảo đưa ra 2 phương án: Hội đồng nhân dân quyết định danh mục và mức vốn từng dự án như hiện hành hoặc Hội đồng nhân dân quyết định tổng mức vốn, giao Ủy ban nhân dân phân bổ chi tiết. Cơ quan thẩm tra đề nghị đánh giá kỹ tác động của từng phương án để bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu tăng cường phân cấp, nâng cao tính chủ động trong điều hành và cơ chế kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch trong phân bổ vốn đầu tư công.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi, với phạm vi quy định luật và nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết phân loại dự án đầu tư công nhóm A, B, C và một số trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, đa số ý kiến nhất trí với đề xuất của Chính phủ theo hướng luật quy định những nội dung mang tính nguyên tắc và thẩm quyền quyết định của Quốc hội. Các nội dung còn lại về tiêu chí, trình tự, thủ tục giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm bảo đảm tính chủ động, linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Cơ quan thẩm tra cũng nhất trí đề xuất quy định cho phép phân bổ, sử dụng số tăng thu trong quá trình chấp hành ngân sách nhà nước. Theo đó, việc giao Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp được phân bổ, sử dụng số tăng thu trong quá trình chấp hành ngân sách thống nhất với thẩm quyền quyết định theo quy định hiện hành, đồng thời bảo đảm chủ động, sớm sử dụng nguồn tăng thu, tiết kiệm chi đã có chắc chắn để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng nhất trí với việc bổ sung cơ chế đánh giá hiệu quả đầu tư công và đề nghị nghiên cứu hoàn thiện theo hướng quy định rõ hệ thống tiêu chí đánh giá, trách nhiệm của các cơ quan liên quan, cơ chế đánh giá sau đầu tư và công khai kết quả đánh giá, cũng như trách nhiệm đối với các dự án không đạt mục tiêu hoặc hiệu quả thấp.

Bước đột phá quan trọng, hợp nhất tư duy quản trị, quy trình quản lý

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, việc hợp nhất 2 luật là bước đột phá quan trọng nhằm khắc phục tình trạng “vốn chờ dự án” hoặc “dự án chờ vốn”, giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Theo Chủ tịch Quốc hội, việc hợp nhất không phải cộng cơ học 2 luật này, mà phải “hợp nhất tư duy quản trị, quy trình quản lý và trách nhiệm đối với toàn bộ nguồn lực tài chính công của quốc gia”.

“Ngân sách nhà nước không chỉ đơn thuần là bản cân đối thu chi hàng ngày, hàng tháng, 6 tháng, 1 năm. Đầu tư công cũng không chỉ là việc phân bổ vốn cho dự án. Đây là những công cụ đặc biệt quan trọng để nhà nước kiến tạo phát triển, điều tiết vĩ mô, đảm bảo an sinh xã hội, đảm bảo quốc phòng an ninh và thực hiện các mục tiêu chiến lược của đất nước. Nguồn lực quốc gia là hữu hạn, yêu cầu phát triển rất lớn, vì vậy từng đồng ngân sách là phải được phân bổ đúng chỗ, sử dụng đúng mục đích và tạo giá trị cao nhất cho đất nước và nhân dân”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, dự án Luật cần tạo bước chuyển biến căn bản trong quản trị tài chính công, khắc phục tình trạng ngân sách và đầu tư công được xây dựng, quyết định và tổ chức thực hiện theo các quy trình còn chia cắt, thiếu đồng bộ. Việc hợp nhất phải hướng tới 3 mục tiêu xuyên suốt là thống nhất quản lý, đơn giản hóa thủ tục và nâng cao hiệu quả, đồng thời phân cấp, phân quyền phải đi đôi với xác định rõ trách nhiệm.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) nhằm khắc phục sự giao thoa, trùng lặp giữa quy trình quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công, hình thành khuôn khổ pháp lý thống nhất về quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính công. Đồng thời, đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, cân nhắc tên gọi cũng như đánh giá kỹ tác động để bảo đảm Luật sau khi ban hành có tính ổn định, xử lý thực chất các bất cập trong quá trình triển khai.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: VPQH

Về các định hướng lớn, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng tích hợp đồng bộ kế hoạch tài chính, kế hoạch đầu tư công và dự toán ngân sách nhà nước, đồng thời làm rõ trình tự, thẩm quyền và trách nhiệm của từng cơ quan trong quá trình tổ chức thực hiện. Cùng với đó, tiếp tục rà soát các quy định về phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình; bảo đảm phân cấp phải đi đôi với nguồn lực và không làm giảm vai trò giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các cơ chế chủ động, linh hoạt trong chấp hành ngân sách; tăng cường kỷ luật tài chính, nâng cao hiệu quả đầu tư công thông qua hoàn thiện cơ chế ứng trước, tạm ứng, giải ngân, quyết toán, đánh giá hiệu quả theo toàn bộ vòng đời dự án và tăng cường hậu kiểm. Đồng thời, rà soát bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, quy định đầy đủ các nội dung chuyển tiếp, chuẩn bị đồng bộ cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin và các điều kiện tổ chức thi hành để không làm gián đoạn công tác quản lý, thanh toán, giải ngân và quyết toán ngân sách, đầu tư công.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì dự thảo phối hợp với các cơ quan có liên quan nghiên cứu tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ về định hướng xây dựng dự án Luật để trình Quốc hội xem xét cho ý kiến tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất. Ủy ban Kinh tế và Tài chính được giao chủ trì phối hợp với Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội hoàn thiện báo cáo có ý kiến chính thức trình Quốc hội.