 |
| Nông nghiệp xanh Việt Nam: Chuyển đổi thực chất, tạo nền tảng tăng trưởng bền vững. |
Nông nghiệp xanh tại Việt Nam đang bước qua giai đoạn thử nghiệm để đi vào chiều sâu, trở thành trục phát triển xuyên suốt của toàn ngành trong bối cảnh biến đổi khí hậu gia tăng và thị trường quốc tế ngày càng siết chặt tiêu chuẩn.
Theo các chuyên gia, những mô hình sản xuất ít phát thải, kinh tế tuần hoàn hay liên kết chuỗi giá trị không còn là điểm sáng đơn lẻ, mà đang dần hình thành một hệ sinh thái sản xuất mới, nơi hiệu quả kinh tế gắn chặt với trách nhiệm môi trường và xã hội. Sự chuyển dịch này được thúc đẩy bởi một loạt chính sách và đề án triển khai đồng bộ, phản ánh rõ thay đổi trong tư duy quản lý. Nếu trước đây nông nghiệp chủ yếu chạy theo sản lượng, thì nay trọng tâm đã chuyển sang kinh tế nông nghiệp với yêu cầu cao hơn về chất lượng, giá trị gia tăng và tính bền vững. Điều này không chỉ giúp ngành nâng cao kim ngạch xuất khẩu mà còn giảm thiểu rủi ro khí hậu, bảo vệ tài nguyên và cải thiện sinh kế nông thôn.
Thực tiễn cho thấy, chuyển đổi xanh trong nông nghiệp không diễn ra đồng loạt mà bắt đầu từ những thay đổi ở cấp cơ sở. Từ hợp tác xã đến từng hộ nông dân, các mô hình canh tác tiết kiệm nước, giảm vật tư đầu vào và kiểm soát phát thải đã chứng minh hiệu quả rõ rệt.
Tại Đồng bằng sông Cửu Long, tình trạng xâm nhập mặn, thiếu nước ngọt và sụt lún đất đang buộc người dân phải thay đổi phương thức sản xuất. Áp lực từ biến đổi khí hậu càng làm rõ tính cấp thiết của chuyển đổi xanh. Trong bối cảnh này mô hình nông nghiệp thích ứng, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải không còn là xu hướng mà là yêu cầu bắt buộc. Khi lợi ích kinh tế song hành với lợi ích môi trường, người sản xuất có thêm động lực để từ bỏ phương thức canh tác truyền thống vốn tiêu tốn tài nguyên. Đồng bằng sông Cửu Long đã nổi lên như một vùng đi đầu trong quá trình này. Các mô hình canh tác lúa giảm phát thải, áp dụng tưới xen kẽ khô - ướt, giảm lượng giống và tối ưu phân bón giúp tiết kiệm đáng kể chi phí, đồng thời duy trì năng suất ổn định. Không chỉ vậy, việc sản xuất gắn với truy xuất nguồn gốc đang từng bước định hình cách làm nông mới, trong đó người nông dân không chỉ sản xuất mà còn tham gia bảo vệ hệ sinh thái.
Một điểm đáng chú ý là quá trình số hóa đang ngày càng hiện hữu trong sản xuất nông nghiệp. Nông dân bắt đầu sử dụng công nghệ để theo dõi thời tiết, cập nhật giá cả và ghi chép nhật ký sản xuất. Các hợp tác xã áp dụng mã vùng trồng, mã cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, tạo nền tảng minh bạch hóa chuỗi cung ứng và đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.
Không chỉ trong trồng trọt, các mô hình sinh thái như lúa - tôm tại vùng ven biển hay sản xuất hữu cơ đang mở rộng nhanh chóng. Những mô hình này tận dụng chu trình tự nhiên, giảm phụ thuộc vào hóa chất, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong chăn nuôi, việc áp dụng biogas, xử lý chất thải và tái sử dụng phụ phẩm cũng góp phần hình thành kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải và gia tăng hiệu quả.
Nông nghiệp xanh không tạo ra những thay đổi tức thời, nhưng đang âm thầm tái định hình cách sản xuất và tư duy phát triển. Từ những cánh đồng tiết kiệm tài nguyên đến các mô hình giảm phát thải và liên kết chuỗi, một nền nông nghiệp mới đang dần hình thành.
Tuy nhiên, con đường chuyển đổi vẫn còn nhiều rào cản. Chi phí đầu tư ban đầu cao, quy mô sản xuất nhỏ lẻ và hạn chế trong tiếp cận thông tin thị trường khiến quá trình chuyển đổi chưa đồng đều. Đặc biệt, cơ chế hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và đầu ra vẫn là điểm nghẽn lớn, khiến nhiều nông dân dù sẵn sàng thay đổi nhưng chưa thể triển khai trên diện rộng.
Với mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 73 -74 tỷ USD trong năm 2026 và hướng tới 100 tỷ USD vào năm 2030, ngành nông nghiệp cần chuyển mạnh sang nâng cao giá trị gia tăng và đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách, doanh nghiệp và người nông dân trong việc xây dựng chuỗi giá trị xanh và minh bạch. Do đó, trong bối cảnh hiện nay, tiêu chuẩn xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành “giấy thông hành” để hàng hóa tiếp cận thị trường. Doanh nghiệp buộc phải chứng minh toàn bộ quy trình sản xuất, từ giống, vật tư đầu vào đến thu hoạch và chế biến. Điều này kéo theo sự thay đổi từ gốc, buộc nông dân phải tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thay vì sản xuất đơn lẻ.
Nông nghiệp xanh Việt Nam là một hành trình chuyển đổi thực chất, tạo nền tảng tăng trưởng bền vững, đây không chỉ là định hướng mà đã trở thành thực tiễn. Khi các chính sách tiếp tục được hoàn thiện, nguồn lực được phân bổ hiệu quả và thị trường ngày càng ưu tiên sản phẩm xanh, quá trình chuyển đổi nông nghiệp xanh sẽ tạo ra nền tảng vững chắc cho tăng trưởng dài hạn, đồng thời nâng cao vị thế nông sản Việt Nam trên bản đồ toàn cầu.
