 |
| Dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) không chỉ kế thừa và đồng bộ các quy định của Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công hiện hành mà còn bổ sung nhiều cơ chế mới. |
Một trong những nhóm chính sách mới đáng chú ý của dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) là việc hoàn thiện các công cụ quản lý, điều hành ngân sách nhà nước trong bối cảnh yêu cầu phát triển và quản trị quốc gia ngày càng cao.
Theo đó, dự thảo bổ sung 7 khái niệm mới gồm: kế hoạch tài chính 5 năm, kế hoạch đầu tư công 5 năm, vốn đầu tư công, vốn thực hiện chuẩn bị đầu tư, vốn thực hiện nhiệm vụ quy hoạch, vốn thực hiện dự án và thời gian bố trí vốn thực hiện dự án đầu tư công. Việc bổ sung các khái niệm này nhằm làm rõ nội hàm các thuật ngữ được sử dụng trong luật, tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho quá trình tổ chức thực hiện.
Dự thảo cũng bổ sung nguyên tắc quản lý các khoản vay của ngân sách nhà nước theo hướng các khoản vay được cân đối chung trong quỹ ngân sách nhà nước để phục vụ bù đắp bội chi và trả nợ gốc các khoản vay của ngân sách nhà nước. Quy định này được kỳ vọng sẽ tăng cường tính minh bạch, thống nhất trong quản lý nợ và điều hành tài khóa.
Đáng chú ý, dự thảo bổ sung cơ chế sử dụng nguồn dự phòng ngân sách để ứng phó, khắc phục các tình trạng khẩn cấp vì lợi ích quốc gia, dân tộc và ổn định kinh tế vĩ mô. Song song với đó, quỹ dự trữ tài chính cũng được bổ sung chức năng hỗ trợ ngân sách nhà nước xử lý các nhiệm vụ khẩn cấp phát sinh trong quá trình điều hành.
Theo Bộ Tài chính, đây là những quy định cần thiết nhằm tạo dư địa cho Chính phủ chủ động hơn trong xử lý các tình huống đột xuất, bất thường, nhất là trong bối cảnh kinh tế thế giới và trong nước còn tiềm ẩn nhiều yếu tố khó lường.
Một điểm mới khác là việc bổ sung quy định riêng về ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý ngân sách nhà nước. Nội dung này nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc xây dựng hệ thống quản lý ngân sách hiện đại, dữ liệu liên thông, nâng cao tính công khai, minh bạch và hiệu quả quản trị tài chính công.
Dự thảo đồng thời bổ sung quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong giám sát ngân sách và đầu tư công, qua đó tăng cường vai trò giám sát xã hội đối với việc quản lý, sử dụng nguồn lực công.
Bên cạnh các công cụ điều hành tài khóa, dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) cũng bổ sung nhiều quy định mới nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý nguồn lực trong trung và dài hạn.
Đáng chú ý, lần đầu tiên nội dung về kế hoạch tài chính 5 năm được quy định tương đối toàn diện trong luật với 6 điều khoản riêng, bao gồm đối tượng lập kế hoạch, căn cứ lập kế hoạch, yêu cầu xây dựng kế hoạch, nội dung báo cáo, nội dung phê duyệt và cơ chế điều chỉnh kế hoạch.
Việc thiết lập đầy đủ khung pháp lý cho kế hoạch tài chính 5 năm được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm gắn kết chặt chẽ giữa chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, kế hoạch đầu tư công và khả năng cân đối nguồn lực tài chính quốc gia.
Dự thảo cũng bổ sung nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã theo hướng bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách cấp tỉnh nhưng vẫn tạo tính ổn định, chủ động cho ngân sách cấp xã. Đồng thời, luật quy định cơ chế điều chỉnh tỷ lệ phần trăm phân chia các khoản thu giữa 2 cấp ngân sách trong một số trường hợp cụ thể.
Đối với chi đầu tư phát triển, dự thảo bổ sung phạm vi chi của ngân sách trung ương và ngân sách địa phương để thực hiện các nghĩa vụ của Nhà nước theo cam kết quốc tế hoặc cam kết với nhà đầu tư, góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý cho quá trình hội nhập và thu hút đầu tư.
Một nội dung đáng chú ý khác là quy định mới về thời hạn thực hiện chi ngân sách. Theo đó, các nhiệm vụ được bố trí trong dự toán năm phải hoàn thành việc chi chậm nhất đến ngày 31/12 của năm ngân sách; đối với các khoản được chuyển nguồn, thời hạn thực hiện chi chậm nhất đến ngày 31/12 của năm tiếp theo, trừ một số khoản chi đặc thù như tiền lương...
Dự thảo cũng bổ sung quy định về việc sử dụng số tăng thu trong năm ngân sách, cũng như phạm vi sử dụng nguồn tăng thu và dự toán chi còn lại để xử lý các tình huống khẩn cấp liên quan đến lợi ích quốc gia, dân tộc và ổn định kinh tế vĩ mô.
Đặc biệt, nhằm thực hiện yêu cầu hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội trong phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực, dự thảo bổ sung quy định các bộ, ngành, cơ quan trung ương và địa phương phải thực hiện đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo đảm hiệu quả đầu tư công đối với các chương trình, dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước.
Quy định này được xây dựng trên cơ sở cụ thể hóa các yêu cầu của Trung ương về nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công, bảo đảm mỗi đồng vốn đầu tư công không chỉ được giải ngân đúng tiến độ mà còn phải tạo ra giá trị kinh tế - xã hội thực chất, góp phần thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững.
Có thể thấy, bên cạnh việc hợp nhất và đồng bộ hóa các quy định hiện hành, dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) đã bổ sung nhiều cơ chế mới nhằm hoàn thiện công cụ quản lý tài khóa, nâng cao khả năng ứng phó trước các tình huống phát sinh và tăng cường hiệu quả sử dụng nguồn lực công. Các quy định về kế hoạch tài chính 5 năm, quản lý vay nợ, chuyển đổi số, xử lý các tình huống khẩn cấp hay đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của đầu tư công... được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng nền tài chính quốc gia minh bạch, chủ động, bền vững hơn, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh của đất nước trong giai đoạn mới.
