 |
| Dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) đưa nhiều nội dung cốt lõi của Luật Đầu tư công vào khuôn khổ Luật. |
Đồng bộ quy trình ngân sách, đầu tư công
Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến là việc đưa nhiều nội dung cốt lõi của Luật Đầu tư công vào khuôn khổ Luật, tạo nền tảng pháp lý thống nhất cho toàn bộ quá trình quản lý nguồn lực công.
Theo đó, dự thảo sửa đổi, bổ sung hàng loạt khái niệm liên quan đến đầu tư công như chủ trương đầu tư, chương trình đầu tư công, dự án đầu tư công, chủ đầu tư, báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, báo cáo nghiên cứu khả thi, chương trình mục tiêu quốc gia, dự án đầu tư công khẩn cấp, nợ đọng xây dựng cơ bản... nhằm bảo đảm tính thống nhất trong áp dụng pháp luật.
Dự luật cũng lần đầu tiên dành riêng một chương về kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công 5 năm. Các quy định mới làm rõ đối tượng lập kế hoạch, căn cứ lập kế hoạch, nguyên tắc bố trí vốn, điều kiện đưa chương trình, dự án vào kế hoạch đầu tư công, cơ chế điều chỉnh và giám sát thực hiện...
Việc tích hợp 2 hệ thống kế hoạch được kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng lập kế hoạch tài chính và kế hoạch đầu tư công theo hai quy trình riêng biệt như hiện nay, qua đó giảm thủ tục hành chính và tăng tính đồng bộ trong phân bổ nguồn lực.
Đáng chú ý, dự thảo cũng bổ sung một chương riêng quy định về chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, theo dõi, kiểm tra và đánh giá các chương trình, dự án đầu tư công sử dụng vốn ngân sách nhà nước. Nội dung này bao quát toàn bộ vòng đời của dự án từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, thẩm định nguồn vốn, quyết định chủ trương đầu tư đến đánh giá hiệu quả sau đầu tư.
Cùng với đó, hàng loạt quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính, các bộ, ngành, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp được sửa đổi, bổ sung nhằm bảo đảm sự thống nhất trong quản lý ngân sách và đầu tư công.
Tăng cường phân cấp, siết chặt kỷ luật tài khóa
Bên cạnh việc hợp nhất các quy định hiện hành, dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) cũng sửa đổi, bổ sung nhiều cơ chế mới nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước.
Theo đó, để đồng bộ quy định tại các điều, khoản liên quan của Luật và pháp luật khác có liên quan, dự thảo đã sửa đổi, bổ sung quy định về phân cấp nguồn thu ngân sách trung ương. Cụ thể, sửa đổi, bổ sung quy định các khoản thu ngân sách trung ương hưởng 100% về thuế giá trị gia tăng thu từ hoạt động dầu khí; quy định rõ hơn về thu phần lợi nhuận còn lại từ các doanh nghiệp nhà nước; các khoản thu phân chia giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương không gồm thuế thu nhập doanh nghiệp thu từ hoạt động xổ số, thuế giá trị gia tăng thu từ hoạt động dầu khí và hoạt động xổ số.
Nhằm tăng cường trách nhiệm của ngân sách cấp dưới, dự thảo sửa đổi, bổ sung quy định phạm vi hỗ trợ gồm cả các nhiệm vụ quan trọng về quốc phòng, an ninh và các nhiệm vụ cần thiết khác vượt quá khả năng cân đối của cấp dưới, thưởng vượt thu, hỗ trợ bù giảm thu và đầu tư trở lại cho địa phương theo cơ chế tài chính đặc thù. Đồng thời, quy định rõ việc hỗ trợ thực hiện các chính sách, chế độ do cấp trên ban hành chưa được bố trí trong dự toán sau khi cấp dưới đã sử dụng nguồn tăng thu và nguồn hợp pháp khác theo quy định của pháp luật.
Để đáp ứng yêu cầu quản lý ngân sách nhà nước, dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung quy định về điều chỉnh tổng thể dự toán ngân sách nhà nước hằng năm trong trường hợp điều chỉnh mục tiêu của chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội của quốc gia ảnh hưởng lớn đến ngân sách nhà nước.
Dự thảo còn hoàn thiện các quy định liên quan đến dự phòng ngân sách, quỹ dự trữ tài chính, điều kiện chi ngân sách nhà nước và xử lý các khoản tăng thu, giảm thu trong quá trình điều hành ngân sách. Trong đó, nhiều nội dung được làm rõ nhằm bảo đảm nguồn lực cho các nhiệm vụ cấp bách, nhiệm vụ khẩn cấp hoặc các chương trình, dự án phát sinh ngoài kế hoạch trong những trường hợp cần thiết.
Một điểm đáng chú ý khác là việc bổ sung, mở rộng các hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực ngân sách và đầu tư công. Ngoài các hành vi vi phạm kỷ luật tài chính, dự thảo quy định rõ việc cấm vụ lợi, tham nhũng, thất thoát, lãng phí trong quản lý và sử dụng ngân sách; cấm cung cấp thông tin không trung thực trong quá trình quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư hoặc cản trở việc phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật.
Để tăng tính minh bạch, dự thảo còn bổ sung một chương riêng về công khai và giám sát ngân sách, đầu tư công. Các quy định mới không chỉ đề cập đến công khai ngân sách nhà nước mà còn mở rộng sang công khai thông tin đầu tư công, giám sát đầu tư công của cộng đồng và quy trình giám sát của người dân đối với các chương trình, dự án sử dụng vốn ngân sách.
Việc hợp nhất 2 luật và hoàn thiện các quy định liên quan không chỉ nhằm giảm chồng chéo về thủ tục mà còn hướng tới mục tiêu quản lý thống nhất toàn bộ nguồn lực công, gắn đầu tư công với kỷ luật tài khóa và hiệu quả kinh tế – xã hội. Đây được kỳ vọng sẽ là một bước tiến quan trọng trong cải cách thể chế tài chính công, góp phần khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư và phục vụ mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.
