Hải quan Việt Nam: Hiện đại hóa phục vụ người dân, doanh nghiệp

Mai Đức Khánh

Cục Hải quan (Bộ Tài chính)

Email: khanhmd@customs.gov

ĐẶT VẤN ĐỀ

Thương mại quốc tế và chuỗi cung ứng toàn cầu đang thay đổi mạnh mẽ dưới tác động của chuyển đổi số, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và những biến động địa chính trị. Đối với Việt Nam - nền kinh tế có độ mở lớn - hiện đại hóa hải quan và tạo thuận lợi thương mại là những yếu tố quan trọng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng xuất nhập khẩu. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, ngành Hải quan không chỉ thực hiện chức năng quản lý nhà nước mà còn chuyển mạnh sang vai trò kiến tạo, phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Bài viết sử dụng phương pháp phân tích tài liệu, thống kê mô tả, phân tích dữ liệu thứ cấp và nghiên cứu tình huống dựa trên các văn bản pháp luật, nghị quyết của Đảng, báo cáo của Bộ Tài chính và Cục Hải quan giai đoạn 2025-2026 nhằm đánh giá toàn diện tiến trình cải cách tổ chức, hoàn thiện thể chế và hiện đại hóa hoạt động hải quan trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Đồng thời, bài viết đánh giá những kết quả đạt được, các hạn chế và đề xuất giải pháp nhằm xây dựng mô hình Hải quan số, Hải quan thông minh hiện đại vào năm 2030.

Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ hiệu quả của quá trình cải cách và hiện đại hóa Hải quan Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi chiến lược, cung cấp cơ sở tham khảo cho việc hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tạo thuận lợi thương mại và tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số.

TỪNG BƯỚC HOÀN THIỆN THỂ CHẾ LĨNH VỰC HẢI QUAN

Cơ sở pháp lý vững chắc là nền tảng cho mọi sự thay đổi bền vững. Thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Ngành Hải quan đã thực hiện bước chuyển đổi mang tính cách mạng trong tư duy xây dựng pháp luật, từ tư duy “quản lý” truyền thống sang tư duy “phục vụ”, loại bỏ hoàn toàn tư duy “không quản được thì cấm”.

Việc triển khai các Nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị như Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số, Nghị quyết số 59- NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng pháp luật, Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước… đã trở thành kim chỉ nam trong tiến trình hiện đại hóa ngành Hải quan. Luật số 90/2025/QH15 sửa đổi một số điều Luật Hải quan 2014 được thông qua là một dấu mốc lịch sử, tập trung tháo gỡ các “điểm nghẽn” pháp lý, tạo hành lang pháp lý cho quá trình chuyển đổi số toàn diện. Những điểm mới tại Luật số 90/2025/QH15 chú trọng vào những chính sách đột phá, tháo gỡ kịp thời điểm nghẽn về pháp luật, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số… Cụ thể:

Thứ nhất, Nội dung sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan trong Luật số 90/2025/QH15 đã bổ sung cơ chế ưu tiên đối với doanh nghiệp công nghệ cao và công nghiệp bán dẫn nhằm tạo thuận lợi thương mại, thu hút đầu tư và phát triển các ngành công nghệ chiến lược. Theo đó, các doanh nghiệp thực hiện dự án công nghệ cao, công nghệ chiến lược, sản xuất sản phẩm công nghệ số trọng điểm, nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, đóng gói và kiểm thử chip bán dẫn, xây dựng trung tâm dữ liệu AI hoặc sản xuất sản phẩm phụ trợ cho ngành bán dẫn được áp dụng chế độ ưu tiên do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. So với doanh nghiệp thông thường, các đối tượng này được miễn điều kiện về kim ngạch xuất nhập khẩu và yêu cầu tuân thủ pháp luật hải quan, pháp luật thuế trong hai năm liên tục, qua đó góp phần tạo môi trường thuận lợi để phát triển ngành công nghiệp bán dẫn và thu hút đầu tư công nghệ cao.

Thứ hai, để minh bạch về chế độ ưu tiên, nội dung sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan trong Luật số 90/2025/QH15 đã bổ sung quy định chế độ ưu tiên đối với doanh nghiệp nêu trên được áp dụng với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến công nghiệp bán dẫn, công nghệ cao, công nghệ chiến lược, công nghệ số trọng điểm theo danh mục do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Danh mục này có mã số hàng hóa thống nhất với Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam.

Thứ ba, thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị, của Quốc hội và của Chính phủ về nhiệm vụ thiết lập cơ chế làn xanh để hỗ trợ các doanh nghiệp phụ trợ; sửa đổi, bổ sung quy định về thủ tục xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá, đặc biệt là hoạt động mua bán hàng hoá giữa các doanh nghiệp chế xuất hoạt động trong nước để giảm thời gian thông quan và thủ tục tương đương với các nước trong khu vực; Đồng thời, để tháo gỡ điểm nghẽn về pháp lý cho hoạt động xuất nhập khẩu tại chỗ, Luật Hải quan đã bổ sung quy định về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại chỗ. Quy định này sẽ tạo thuận lợi cho doanh nghiệp về thời gian, chi phí, đồng thời loại bỏ các điểm nghẽn, đảm bảo ổn định chính sách.

Những điểm mới, đột phá trên đây không chỉ nhằm hiện đại hóa ngành Hải quan mà còn đóng vai trò là “mắt xích” quan trọng thúc đẩy năng lực cạnh tranh quốc gia, tạo môi trường kinh doanh minh bạch và an toàn cho doanh nghiệp vươn ra biển lớn.

HIỆN ĐẠI HÓA HẢI QUAN HƯỚNG ĐẾN PHỤC VỤ NGƯỜI DÂN, DOANH NGHIỆP

Cải cách bộ máy tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả

Thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII “Một số vấn đề tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”, ngành Hải quan đã quyết liệt thực hiện cuộc đại cải cách về tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, giảm đầu mối trung gian để nâng cao hiệu lực thực thi.

Từ ngày 01/03/2025, Hải quan Việt Nam đã kết thúc mô hình Tổng cục, tổ chức lại thành mô hình Cục Hải quan trực thuộc Bộ Tài chính. Đây là một bước đi mạnh mẽ nhằm tinh gọn bộ máy khi toàn ngành đã giảm được 485 đầu mối (tương ứng 53,77%). Mô hình tổ chức mới gồm 3 cấp: Cục Hải quan, 20 Chi cục Hải quan Khu vực (thay thế 35 Cục Hải quan tỉnh, thành phố trước đây) và các đơn vị hải quan cửa khẩu/ngoài cửa khẩu (thay thế các Chi cục Hải quan trước đây). Sự thay đổi này giúp phân định rõ nhiệm vụ, quyền hạn, khắc phục tình trạng giao thoa chồng chéo và nâng cao tính chuyên nghiệp trong thực thi công vụ.

Một trong những điểm sáng đối với công tác cải cách tổ chức bộ máy năm 2026 là việc thí điểm mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan Khu vực III (Hải Phòng) từ ngày 01/6/2026. Đây là một bước chuyển đổi căn bản từ phương thức quản lý phân tán sang quản lý tập trung, chuyên sâu dựa trên nền tảng dữ liệu số. Thay vì hồ sơ bị phân tán tại nhiều cửa khẩu, toàn bộ quy trình tiếp nhận và kiểm tra hồ sơ sẽ được tập trung tại một đầu mối duy nhất là Đội thông quan, giúp doanh nghiệp không còn phải tiếp xúc trực tiếp với nhiều công chức tại nhiều nơi, từ đó hướng tới tiết kiệm từ 30% đến 50% thời gian thông quan và ngăn ngừa triệt để các hành vi tiêu cực, phiền hà. Cơ chế, cách thức vận hành của mô hình được thực hiện theo nguyên tắc sau:

Thứ nhất, là đầu mối tiếp nhận và xử lý hồ sơ duy nhất. Trước khi thực hiện mô hình thông quan tập trung, hồ sơ hải quan được nộp tại nhiều đơn vị hải quan cửa khẩu và ngoài cửa khẩu, khi mô hình được triển khai toàn bộ hồ sơ hải quan của doanh nghiệp sẽ được tiếp nhận và xử lý tập trung tại một đầu mối duy nhất là Đội thông quan trực thuộc Chi cục Hải quan khu vực III. Đội thông quan có chức năng trực tiếp thực hiện thủ tục hải quan cho hàng hóa xuất nhập khẩu, chuyển cửa khẩu, phương tiện vận tải và tổ chức thực hiện pháp luật về thuế. Các đội hải quan cửa khẩu/ngoài cửa khẩu chuyển sang tập trung thực hiện các nhiệm vụ chuyên biệt như kiểm tra thực tế hàng hóa, giám sát hải quan và quản lý hàng hóa chịu sự giám sát.

Thứ hai, mô hình vận hành dựa trên các nguyên tắc hiện đại nhằm hướng tới Hải quan số: Nguyên tắc “xuôi chiều” - thủ tục kết thúc ở đơn vị nào thì đơn vị đó thực hiện xử lý các thủ tục phát sinh tiếp theo; Phi giấy tờ và giảm tiếp xúc - hướng tới thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử, không có sự tiếp xúc trực tiếp giữa doanh nghiệp và công chức hải quan, giúp hạn chế tiêu cực và phiền hà. Chuyển trọng tâm kiểm soát - chuyển mạnh từ việc kiểm tra trong quá trình thông quan sang kiểm tra sau thông quan.

Thứ ba, để vận hành mô hình thông quan tập trung, ngành Hải quan đã phân công nhiệm vụ cụ thể cho các đơn vị chuyên môn thuộc Cục Hải quan, theo đó: Ban Quản lý rủi ro - thiết lập tiêu chí phân luồng, xây dựng hồ sơ rủi ro và xác định đối tượng trọng điểm riêng cho địa bàn Chi cục Hải quan khu vực III để xử lý kịp thời các rủi ro phát sinh; Ban Nghiệp vụ thuế Hải quan - thiết lập mã tài khoản kho bạc riêng cho Đội thông quan và hướng dẫn các thủ tục thuế trong quy trình mới; Ban Công nghệ thông tin - điều chỉnh và cấu hình hệ thống đảm bảo vận hành thông suốt 24/7, không làm gián đoạn quy trình thông quan; Lực lượng Kiểm tra sau thông quan và Điều tra chống buôn lậu - tăng cường phân tích dữ liệu rủi ro và xử lý các trường hợp có dấu hiệu vi phạm tại địa bàn thí điểm.

Thứ tư, lợi ích và mục tiêu mô hình thông quan tập trung. Mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan Khu vực III dự kiến mang lại những hiệu quả thực tế cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý, một số hiệu quả cụ thể như: Tiết kiệm thời gian và chi phí - dự kiến giúp rút ngắn từ 30% đến 50% thời gian thông quan và giảm đáng kể chi phí logistics cho doanh nghiệp; Minh bạch hóa quy trình - việc xử lý tập trung giúp đảm bảo tính thống nhất trong thực thi pháp luật và loại bỏ sự can thiệp chủ quan của con người; Nền tảng cho tương lai - đây là môi trường kiểm nghiệm để ngành Hải quan hoàn thiện mô hình trước khi mở rộng ra phạm vi toàn quốc, hướng tới mục tiêu Hải quan thông minh vào năm 2030; Hiện đại hóa Hải quan - mô hình thông quan tập trung là một trong những nội dung giải pháp đã được xác định tại Chiến lược lược phát triển hải quan đến năm 2030.

Thúc đẩy phát triển hải quan số, hải quan thông minh

Trong kỷ nguyên vươn mình, công nghệ chính là “đôi cánh” để ngành Hải quan bay cao. Xây dựng Hải quan số và Hải quan thông minh là nhiệm vụ trọng tâm xuyên suốt được xác định trong Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030.

Về tự động hóa quy trình và hạ tầng số hiện đại: Đến nay, 100% thủ tục hải quan cơ bản đã được tự động hóa, với thời gian xử lý bộ hồ sơ chỉ từ 01 đến 03 giây. Ngành Hải quan đã hoàn thành mục tiêu “5E” (E-Declaration, E-payment, E-C/O, E-Permit và E-Manifest), xây dựng hệ thống công nghệ thông tin tập trung hoạt động ổn định 24/7. Đặc biệt, dự án xây dựng hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số, hải quan thông minh đang được khẩn trương triển khai, hứa hẹn mang lại một cuộc cách mạng về dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống” phục vụ quản lý và hỗ trợ doanh nghiệp.

Ứng dụng AI và công nghệ soi chiếu đột phá: Việc triển khai máy soi container di động và hệ thống camera AI đã thay đổi hoàn toàn diện mạo công tác giám sát. Thời gian kiểm tra thực tế một container đã được rút ngắn từ khoảng 2 đến 3 giờ xuống còn 10 đến 15 phút, giúp doanh nghiệp cắt giảm trực tiếp 30% chi phí thông quan và bến bãi. Các nền tảng AI còn được ứng dụng để phân tích rủi ro, tự động phân luồng tờ khai và hỗ trợ người dùng thông qua hệ thống Chatbot thông minh, giúp giảm thiểu sự can thiệp chủ quan của con người.

Cơ chế một cửa quốc gia và một cửa ASEAN: Hải quan Việt Nam tiếp tục đóng vai trò hạt nhân trong việc vận hành Cổng thông tin một cửa quốc gia. Cơ chế một cửa quốc gia và Đề án 06 có mối liên hệ chặt chẽ thông qua việc chia sẻ dữ liệu và tích hợp dịch vụ công để đơn giản hóa thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp. Ngành cũng đang tích cực triển khai các dự án kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (Đề án 06) để đơn giản hóa hồ sơ cho người dân, theo đó: Kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư - đây là nhiệm vụ cốt lõi của Đề án 06 nhằm khai thác dữ liệu định danh để thay thế các thành phần hồ sơ giấy, ngành Hải quan đang thực hiện dự án kết nối Cổng thông tin một cửa quốc gia với cổng kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; Tích hợp với Cổng Dịch vụ công quốc gia - ngành Hải quan đặt mục tiêu kết nối, tích hợp và đồng bộ dữ liệu của 100% thủ tục hành chính đang thực hiện trên Cổng thông tin một cửa quốc gia lên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Đến ngày 31/12/2025, đã có 27 thủ tục hành chính được đồng bộ hồ sơ với Cổng Dịch vụ công quốc gia. Tổng cộng 147.215 hồ sơ đã được đồng bộ từ hệ thống Một cửa quốc gia với Cổng Dịch vụ công quốc gia; Xây dựng hạ tầng kỹ thuật mới - để phục vụ Đề án 06, ngành Hải quan triển khai 04 dự án thành phần trong giai đoạn 2025-2027, bao gồm xây dựng hệ thống đăng ký và quản lý người sử dụng, và hệ thống tiếp nhận thủ tục hành chính mới. Song song với đó, việc kết nối chính thức Cơ chế một cửa ASEAN để trao đổi chứng nhận xuất xứ điện tử (e-C/O mẫu D) với tất cả các nước thành viên đã tạo thuận lợi tối đa cho hàng hóa Việt Nam vươn ra thị trường khu vực. Mục tiêu của việc kết nối này là tạo thuận lợi tối đa cho việc tiếp cận các thủ tục liên quan đến xuất nhập khẩu hàng hóa, đồng thời kiểm soát chặt chẽ việc thu thuế và hoàn thuế trên môi trường số. Tuy nhiên, một số thách thức vẫn tồn tại như hạ tầng tại các Chi cục chưa đồng bộ và tiến độ xây dựng Nghị định về kết nối, chia sẻ thông tin theo Cơ chế một cửa quốc gia đang tạm dừng để điều chỉnh cho phù hợp với Luật Giao dịch điện tử mới.

Ngành Hải quan nỗ lực kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn

Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, để môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng. Hải quan Việt Nam không chỉ là người kiểm soát mà còn là người bảo vệ quyền lợi chính đáng của cộng đồng doanh nghiệp.

Quản lý rủi ro và hỗ trợ doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ. Ngành Hải quan đã chuyển mạnh sang phương thức quản lý dựa trên rủi ro, tập trung kiểm tra các đối tượng rủi ro cao và nới lỏng cho các đối tượng tuân thủ tốt. Hoạt động quản lý rủi ro được áp dụng, triển khai đồng bộ và đầy đủ trong các hoạt động nghiệp vụ hải quan. Cùng với đó, không ngừng hoàn thiện hệ thống văn bản quy định, hướng dẫn, đảm bảo khắc phục được tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo; các quy định, hướng dẫn về quản lý rủi ro ngắn gọn, dễ thực hiện, phù hợp với điều kiện thực tế tại từng cấp đơn vị Hải quan. Đi kèm tăng cường phân cấp nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm trong việc thực hiện, áp dụng quản lý rủi ro; đảm bảo tính thống nhất đầu mối và công tác theo dõi, kiểm tra, giám sát, đánh giá chặt chẽ việc thực hiện, áp dụng quản lý rủi ro tại Hải quan các cấp. Hoạt động quản lý tuân thủ được đẩy mạnh Cục Hải quan đã thực hiện triển khai chính thức Chương trình khuyến khích người khai hải quan tự nguyện tuân thủ pháp luật. Chương trình hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ pháp luật hải quan (được triển khai chính thức từ ngày 4/12/2024 theo Quyết định số 2790/QĐ-TCHQ của Tổng cục Hải quan) đến hết năm 2025 đã thu hút hơn 400 doanh nghiệp tham gia, giúp tăng tỷ lệ luồng xanh và giảm tỷ lệ luồng đỏ xuống dưới mức 4%. Những doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt được hưởng những đặc quyền về thông quan nhanh chóng, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh trên chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bên cạnh tạo thuận lợi, công tác kiểm soát hải quan luôn được tăng cường để ngăn chặn các hành vi xâm phạm an ninh quốc gia và gian lận thương mại. Năm 2025, toàn ngành Hải quan đã phát hiện và xử lý hơn 19.123 vụ vi phạm, trị giá hàng hóa vi phạm ước tính đạt 22.826 tỷ đồng, thu nộp ngân sách hơn 1.038 tỷ đồng. Đặc biệt, cuộc đấu tranh chống tội phạm ma túy xuyên biên giới đã đạt được kết quả vang dội với khoảng 2,68 tấn ma túy các loại bị bắt giữ do cơ quan Hải quan chủ trì và phối hợp với các lực lượng Công an, Bộ đội Biên phòng thực hiện. Công tác chống gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp cũng được đẩy mạnh để bảo vệ uy tín hàng hóa “Made in Vietnam”, đặc biệt là trong bối cảnh các chính sách thuế đối ứng phức tạp từ thị trường Mỹ.

Song song với đó, nhiệm vụ đảm bảo nguồn thu ngân sách cho phát triển đất nước luôn được ngành Hải quan xác định là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu. Công tác quản lý thu ngân sách nhà nước luôn được ngành Hải quan tập trung vào việc tăng cường chống thất thất thu, xử lý nợ thuế, ứng dụng công nghệ thông tin, đẩy mạnh xuất nhập khẩu hàng hóa giá trị cao, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao năng lực cán bộ, công chức nhằm đảm bảo hoàn thành dự toán thu, minh bạch hóa quy trình, hỗ trợ doanh nghiệp và phát triển bền vững, đồng thời triển khai quyết liệt các giải pháp tạo thuận lợi thương mại, các giải pháp chống gian lận thương mại,... không ngừng tăng cường các biện pháp hiện đại hóa thu nộp thuế điện tử thông qua hoạt động phối hợp thu ngân sách nhà nước với 51 ngân hàng, nhằm mục tiêu tạo thuận lợi tối đa cho người nộp thuế, mọi lúc, mọi nơi, mọi phương tiện, hạn chế tối đa việc thanh toán bằng tiền mặt, đảm bảo thông tin nộp tiền được thanh khoản thuế kịp thời, chính xác, giảm thời gian nộp thuế, đồng thời thông quan hàng hóa ngay sau khi nộp thuế, qua đó rút ngắn thời gian hoàn thành thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu. Song trùng với đó ngành Hải quan đã tập trung triển khai nghiêm túc, quyết liệt, đặc biệt là việc đẩy mạnh thực hiện hiện đại hóa công tác quản lý thu thuế bằng hình thức điện tử và thông quan 24/7 (đến nay đã có 36 ngân hàng triển khai thu thuế 24/7, thực hiện ký kết thỏa thuận hợp tác phối hợp thu với 51 ngân hàng, 7 ngân hàng đã triển khai công tác nhờ thu). Kết quả thu ngân sách các năm tăng đều, phản ảnh đúng thực trạng thực thi tốt công tác quản lý thuế và phù hợp với diễn biến tình hình kinh tế xã hội. Năm 2025 là một năm thành công rực rỡ về thu ngân sách của ngành Hải quan khi số thu đạt 469.504 tỷ đồng, đạt 114,2% dự toán được giao. Kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước đạt kỷ lục 930,07 tỷ USD (tăng 18,2%) và dự kiến sẽ cán mốc 1.000 tỷ USD vào năm 2026. Đây là những con số minh chứng cho sức sống mãnh liệt của nền kinh tế dưới sự hỗ trợ tích cực từ các chính sách hải quan hiện đại và thông thoáng.

Tăng cường hội nhập quốc tế - nâng tầm vị thế Hải quan Việt Nam

Ngành Hải quan đã chủ động hội nhập sâu rộng, đóng góp vào việc hình thành các chuẩn mực quản lý hải quan toàn cầu. Theo đó, Hải quan Việt Nam đã có những đóng góp thiết thực, quan trọng như sau.

Vai trò dẫn dắt tại khu vực và thế giới: Năm 2025 ghi dấu ấn đậm nét khi Hải quan Việt Nam hoàn thành xuất sắc nhiệm kỳ Chủ tịch Hải quan ASEAN. Tại Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO), đại diện Việt Nam tiếp tục được tín nhiệm giữ vị trí Chủ tịch Ủy ban Kỹ thuật Thường trực nhiệm kỳ 2025-2026. Trong ASEAN, Cục Hải quan đã thực hiện thành công nhiệm vụ Chủ tọa điều hành Hội nghị Ủy ban điều phối Hải quan ASEAN lần thứ 42. Đảm nhiệm vai trò nước điều phối Chương trình hành động về “Quan hệ Đối tác với Khu vực tư nhân” trong khuôn khổ Kế hoạch Chiến lược phát triển Hải quan ASEAN giai đoạn 2026-2030. Tiếp tục đẩy mạnh thực hiện các cam kết hội nhập hải quan trong ASEAN gồm Cơ chế một cửa ASEAN, Hệ thống Quá cảnh Hải quan ASEAN và Công nhận lẫn nhau doanh nghiệp ưu tiên trong ASEAN. Thực hiện báo cáo đánh giá phục vụ rà soát chính sách thương mại của WTO lần thứ 3 đối với Việt Nam... Điều này khẳng định vị thế và uy tín ngày càng cao của Việt Nam trong cộng đồng hải quan quốc tế.

Đàm phán và thực thi các Hiệp định thương mại tự do (FTA): Ngành Hải quan đã tham gia đàm phán tích cực các nội dung về tạo thuận lợi thương mại tại nhiều FTA thế hệ mới như CPTPP, EVFTA và đặc biệt là đàm phán Hiệp định Thương mại Đối ứng với Hoa Kỳ. Việc ký kết các Thỏa thuận công nhận lẫn nhau (MRA) về doanh nghiệp ưu tiên với các đối tác lớn giúp hàng hóa Việt Nam thông quan nhanh chóng hơn tại thị trường nước bạn, thúc đẩy thương mại cân bằng và hài hòa.

KẾT LUẬN

Với khát vọng cống hiến cho sự hưng thịnh của quốc gia, ngành Hải quan xác định mục tiêu đến năm 2030 xây dựng Hải quan Việt Nam chính quy, hiện đại, ngang tầm Hải quan các nước phát triển trên thế giới, dẫn đầu trong thực hiện Chính phủ số, với mô hình Hải quan số, Hải quan thông minh. Một trong những chỉ tiêu phấn đấu hướng đến trong chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo được xác định là hoàn thành Hải quan thông minh. Toàn bộ các chứng từ hồ sơ hải quan sẽ được chuyển sang dạng dữ liệu điện tử, 100% các cảng và cửa khẩu quốc tế trọng điểm được trang bị hệ thống giám sát tự động hiện đại. Mức độ hài lòng của doanh nghiệp phấn đấu đạt trên 95% đối với các chỉ tiêu chính thuộc các nội dung: Tiếp cận thủ tục hành chính hải quan, thực hiện thủ tục hành chính hải quan, sự phục vụ của công chức hải quan... Tất cả điều đó sẽ góp phần và tạo nền tảng vững chắc cho nền kinh tế số quốc gia.

Nhìn lại chặng đường đã qua, Hải quan Việt Nam đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ, từ một cơ quan quản lý thuần túy sang một cơ quan phục vụ, kiến tạo phát triển và đồng hành cùng doanh nghiệp. Những nỗ lực hiện đại hóa, từ việc hoàn thiện thể chế quản lý, ứng dụng máy soi AI đến việc thí điểm thông quan tập trung…, đều hướng tới một mục tiêu duy nhất: phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn mỗi ngày. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, Hải quan Việt Nam cam kết tiếp tục đổi mới, sáng tạo, xứng đáng là lực lượng tiên phong thúc đẩy kinh tế đất nước vững bước tới tương lai hùng cường và thịnh vượng.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Chính trị (2018). Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
2. Bộ Chính trị (2024). Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 09/5/2024 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
3. Bộ Tài chính (2026). Báo cáo tổng kết công tác năm 2025, phương hướng nhiệm vụ công tác năm 2026 của ngành tài chính và hải quan.
4. Chính phủ (2022). Quyết định số 628/QĐ-TTg ngày 20/5/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030.
5. Cục Hải quan (2026). Báo cáo số 112/BC-CHQ về tổng kết công tác năm 2025, phương hướng nhiệm vụ công tác năm 2026.
6. Cục Hải quan (2026). Báo cáo tổng kết Kế hoạch cải cách, phát triển và hiện đại hóa ngành Hải quan đến năm 2025 và sơ kết Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030.
7. Quốc hội (2014). Luật Hải quan số 54/2014/QH13 ngày 23/6/2014. Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật.
8. Quốc hội (2025). Luật số 90/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.
9. Tổng cục Hải quan (2024). Quyết định số 2790/QĐ-TCHQ ngày 04/12/2024 về việc ban hành Chương trình hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ pháp luật hải quan.