 |
| Sự bùng nổ quy hoạch đường sắt đô thị và mô hình TOD đang kiến tạo lớp giá trị hoàn toàn mới cho bất động sản đô thị. Ảnh: Lê Tiên |
Khả năng chi trả cho một sản phẩm bất động sản thường được người mua tính toán dựa trên giá bán vật lý như đơn giá mỗi mét vuông hay khoản gốc lãi hàng tháng.
Tuy nhiên, dưới góc nhìn thực tế của hộ gia đình đô thị, chi phí an cư thực sự lớn hơn thế rất nhiều. Nó là tổng hòa của giá mua nhà cộng thêm chi phí đi lại, thời gian di chuyển và cả chi phí cơ hội để tiếp cận các dịch vụ thiết yếu như việc làm, giáo dục, y tế.
Bài toán này trở nên vô cùng cấp thiết tại Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh, nơi phương tiện cá nhân vẫn chiếm tỷ lệ lớn. Hà Nội hiện gánh khoảng 8 triệu phương tiện với tỷ lệ sở hữu cá nhân lên tới 92%.
Trong khi đó, TP. Hồ Chí Minh cũng vượt ngưỡng 1 triệu ô tô và hơn 11 triệu xe máy. Sự quá tải nghiêm trọng này khiến chi phí vận hành phương tiện cá nhân tăng vọt, đi kèm những tổn thất vô hình về sức khỏe và thời gian do ùn tắc giao thông kéo dài.
Trong bối cảnh đó, Viện Nghiên cứu, đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE) khuyến nghị cần phân biệt rõ ràng giữa “nhà ở giá thấp” và “nhà ở có chi phí sống thấp”.
Việc chọn một bất động sản vùng ven giá rẻ hơn vài trăm triệu đồng có thể giảm áp lực tài chính ban đầu. Thế nhưng, nếu hạ tầng kết nối kém, tiện ích thiếu thốn khiến cư dân mất hàng giờ mỗi ngày trên đường, thì phần tiết kiệm ban đầu sẽ nhanh chóng bị tiêu hao bởi chi phí đi lại và thời gian di chuyển. Tổng chi phí sống thực tế mới là thước đo chính xác nhất cho giá trị bền vững của một ngôi nhà.
Sự bùng nổ quy hoạch đường sắt đô thị và mô hình TOD đang kiến tạo lớp giá trị hoàn toàn mới cho bất động sản đô thị. Mạng lưới tàu điện metro tại Việt Nam đã vượt qua giai đoạn ý tưởng để bước vào thời kỳ đầu tư, vận hành thực tế, trực tiếp tái định hình không gian đô thị và phân bổ dân cư.
Tại Hà Nội, quy hoạch mạng lưới định hướng lên tới 18 tuyến với tổng chiều dài gần 979 km cùng hệ thống điểm TOD đồng bộ. Bên cạnh tuyến Cát Linh - Hà Đông đang vận hành, tuyến Nhổn - Ga Hà Nội dự kiến hoạt động toàn tuyến vào tháng 12/2027. Thủ đô cũng vừa khởi công thêm 5 tuyến metro mới có tổng chiều dài hơn 300 km, hướng tới mục tiêu hoàn thành cơ bản trước năm 2030.
Tại TP. Hồ Chí Minh, mạng lưới metro được định hướng phát triển với khoảng 28 tuyến, tổng chiều dài khoảng 1.100 km. Trong đó, tuyến metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) đã đi vào vận hành; tuyến số 2 (Bến Thành - Tham Lương) đã khởi công và dự kiến hoàn thiện sau 5 năm. Đồng thời, Thành phố lên kế hoạch khởi công thêm 4 dự án metro khác dài 138,8 km từ nay đến cuối năm 2026.
Đáng chú ý, hạ tầng liên vùng còn được thúc đẩy mạnh mẽ bởi việc kích hoạt hai tuyến đường sắt tốc độ cao (350 km/h) là Hà Nội - Quảng Ninh (120 km) và Bến Thành - Cần Giờ (54 km), dự kiến vận hành từ cuối năm 2028.
Theo VARS IRE, sự thay đổi mang tính cách mạng về thời gian di chuyển này biến metro và đường sắt tốc độ cao thành trục xương sống phát triển dài hạn, tác động trực tiếp đến phân bổ dân cư và giá trị bất động sản.
Sự xuất hiện của mạng lưới giao thông hiện đại này khiến câu hỏi kinh điển của giới đầu tư dịch chuyển từ “cách trung tâm bao xa” sang “đi đến trung tâm mất bao lâu”.
Khả năng kết nối thuận tiện tới các tuyến ga metro giúp phá bỏ rào cản về khoảng cách địa lý, nâng tầm giá trị cho các dự án dọc hành lang giao thông.
Xu hướng này phản ánh rõ nét vào thị trường Việt Nam khi số liệu nghiên cứu của VARS IRE cho thấy, trong 2 năm qua, các dự án có kết nối thuận tiện đến ga metro ghi nhận mức tăng giá vượt trội, cao hơn từ 10% đến 20% so với mức tăng trưởng trung bình toàn thị trường.
Tuy nhiên, giá trị thực tế của bất động sản quanh khu vực metro không chỉ phụ thuộc vào các chấm định vị trên bản đồ quy hoạch. Bản chất của mô hình phát triển đô thị TOD không phải là xây nhà cạnh đường ray, mà là tạo ra một hệ sinh thái kết nối hoàn hảo, an toàn và thuận tiện giữa nơi ở của cư dân với các dịch vụ thiết yếu.
 |
| “Khả năng tiếp cận thực tế” là yếu tố quyết định mức độ hưởng lợi của một dự án bất động sản từ metro. Ảnh: Thu Hiền |
Do đó, “khả năng tiếp cận thực tế” mới là yếu tố quyết định mức độ hưởng lợi của một dự án bất động sản từ metro. Một căn hộ nằm cách nhà ga chỉ 500 m theo đường chim bay nhưng xung quanh thiếu vỉa hè an toàn, lòng đường kẹt cứng, khó sang đường và không có kết nối với xe buýt trung chuyển, thì giá trị sử dụng thực tế sẽ bị giảm sút nghiêm trọng.
Ngược lại, một dự án cách ga tới 3 km nhưng sở hữu tuyến đường đi bộ thoáng đãng, hệ thống xe buýt kết nối thông suốt hoàn toàn có thể mang lại trải nghiệm sống vượt trội và giá trị thị trường tốt hơn.
Như vậy, khoảng cách vật lý chỉ là chỉ báo ban đầu, khả năng tiếp cận thực tế mới là thước đo định giá chính xác của bất động sản.
Sự thay đổi về bài toán khoảng cách này đang mở ra cơ hội lớn cho các dự án bất động sản vệ tinh, nơi giá đất thường thấp hơn khu vực trung tâm từ 25-40%. Những bất động sản vùng ven được kết nối đồng bộ với ga metro sẽ mang lại “lợi ích kép” cho người mua: giá sở hữu dễ tiếp cận hơn cùng tổng chi phí vận hành cuộc sống hàng ngày được tối ưu hóa ở mức tối đa nhờ giao thông công cộng.
Theo tính toán, một hộ gia đình chuyển sang sử dụng hệ thống tàu điện thay vì duy trì phương tiện cá nhân có thể tiết kiệm trung bình khoảng 4 triệu đồng mỗi tháng từ tiền xăng xe, phí gửi xe, bảo dưỡng và các chi phí liên quan khác.
Khoản tích lũy này sẽ lên tới 480 triệu đồng sau 10 năm và chạm mức 960 triệu đồng sau 20 năm. Đó là một con số tài chính cực kỳ ý nghĩa để cải thiện chất lượng sống gia đình.
Hơn thế nữa, việc thoát khỏi cảnh kẹt xe mệt mỏi hàng ngày còn giúp giải phóng một lượng “chi phí cơ hội” khổng lồ về mặt thời gian để nghỉ ngơi, chăm sóc gia đình hoặc tái tạo sức lao động.
Do đó, một căn hộ giá 4,5 tỷ đồng nằm cách ga metro 3 km nhưng có hạ tầng kết nối tốt hoàn toàn có thể mang lại giá trị sử dụng và lợi ích kinh tế thực chất tốt hơn một căn hộ trị giá 5 tỷ đồng cách ga 500 m nhưng bị cô lập về hạ tầng tiếp cận.
Tuy nhiên, chuyên gia VARS IRE cho rằng, bức tranh bất động sản metro không chỉ có màu hồng. Người mua nhà và giới đầu tư cần đặc biệt tỉnh táo trước những cái bẫy truyền thông gắn mác “đón đầu quy hoạch” hay “cận kề metro”.
Sự gia tăng giá trị của bất động sản chỉ thực sự bền vững khi hạ tầng giao thông được đưa vào vận hành thực chất và phát huy hiệu quả kết nối trong đời sống hàng ngày. Đối với những dự án nằm sát các tuyến metro mới chỉ ở dạng quy hoạch trên giấy hoặc đang trong tiến độ thi công dang dở, việc chủ đầu tư cộng trước giá trị tương lai của hạ tầng vào giá bán hiện tại chứa đựng rủi ro rất lớn cho người mua.
Nếu tiến độ dự án hạ tầng bị kéo dài, người mua sẽ phải gánh chịu mức chi phí vốn đắt đỏ cho một giá trị vô hình chưa biết khi nào mới hiện hữu. Do đó, theo chuyên gia VARS IRE, người mua không nên chỉ nhìn vào thông tin quy hoạch hay kỳ vọng giá tăng khi hạ tầng hoàn thành, bởi giữa một dự án được hưởng lợi thực chất và một dự án chỉ nằm trong vùng kỳ vọng của thị trường luôn có khoảng cách lớn.
Người mua cần cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên năng lực tài chính, tiến trình thi công thực tế của các tuyến metro và hành trình sống hàng ngày của bản thân thay vì chạy theo các cơn sốt đất ảo mang tính đầu cơ. Cùng với đó người dân không chỉ mua một căn nhà vật lý, họ đang mua khả năng tiếp cận một cuộc sống thuận tiện, tiết kiệm và bền vững hơn trong tương lai.
