Chuyển đổi xanh là cơ hội chứ không phải rào cản!

Tại Việt Nam, chuyển đổi xanh là một cuộc chuyển dịch toàn diện về mô hình tăng trưởng, công nghệ, năng lượng, cấu trúc đầu tư và phương thức huy động nguồn lực. Ảnh minh họa

Phóng viên: Theo bà, năng lượng sạch, tài chính xanh, thực hành ESG có ý nghĩa như thế nào với sự phát triển của doanh nghiệp?

Bà Mạc Hoàng Anh: Hiện nay, năng lượng sạch, tài chính xanh và thực hành ESG (mô hình kinh doanh tích hợp 3 trụ cột: Môi trường - Environmental, Xã hội - Social và Quản trị doanh nghiệp - Governance) không còn là câu chuyện nên làm hay không nữa, mà đã trở thành một yếu tố nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn của doanh nghiệp.

Trước đây, nhiều doanh nghiệp chỉ xem ESG như một lớp trang trí cho thương hiệu. Tuy nhiên, hiện nay, trên thị trường vốn, khách hàng, đối tác và cả chuỗi cung cấp toàn cầu đều xem ESG là một tiêu chí đánh giá thực chất năng lực quản trị của doanh nghiệp. Điều này đặc biệt đúng với các mô hình kinh doanh, khả năng đi đường dài, cũng như chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh trong giai đoạn 2021-2030 và tầm nhìn đến năm 2050.

Ở góc độ tài chính doanh nghiệp, tài chính xanh không chỉ là vấn đề môi trường mà còn tác động đến ba yếu tố được các doanh nghiệp rất quan tâm: chi phí vốn, khả năng tiếp cận vốn và định giá doanh nghiệp.

Bà Mạc Hoàng Anh, Giám đốc Tài chính Công ty cổ phần OSI Holdings.

Doanh nghiệp nào chứng minh được mô hình minh bạch, quản trị tốt, sử dụng năng lượng hiệu quả sẽ dễ dàng tiếp cận vốn đầu tư, quỹ đầu tư, các tổ chức tài chính cũng như đối tác quốc tế.

Chuẩn mực về công bố thông tin bền vững trên thế giới cũng đang đi theo hướng này. Theo tôi, doanh nghiệp càng chuẩn bị sớm sẽ càng có lợi thế.

Phóng viên: Theo ghi nhận của bà, các doanh nghiệp Việt Nam đã triển khai tài chính xanh, thực hành ESG như thế nào?

Bà Mạc Hoàng Anh: Các doanh nghiệp Việt Nam đã quan tâm đến tài chính xanh và thực hành ESG nhưng ở nhiều mức độ khác nhau. Trong đó, các doanh nghiệp liên doanh, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, và doanh nghiệp có chuỗi cung ứng về xuất nhập khẩu có mức độ quan tâm nhiều hơn.

Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, họ quan tâm và biết là phải làm nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu, nguồn lực và cách đo lường ra sao. Đồng thời, năng lực triển khai của nhóm doanh nghiệp này cũng chưa đồng đều.

Theo tôi thấy, cộng đồng doanh nghiệp hiện nay có mong muốn áp dụng ESG. Tuy nhiên, họ cũng rất muốn Nhà nước có chính sách rõ ràng hơn về các tiêu chí thống nhất hoặc cơ chế hỗ trợ sâu hơn, thực chất hơn.

Doanh nghiệp không ngại chuyển đổi, nhưng họ cần có chính sách đồng hành và hỗ trợ.

ESG không làm giảm sức cạnh tranh, mà tạo ra động lực cạnh tranh cho doanh nghiệp. Ảnh minh họa

Phóng viên: Trong quá trình chuyển đổi xanh, thực hành ESG nhiều doanh nghiệp gặp không ít khó khăn. Vậy theo bà, đây là cơ hội hay là rào cản đối với doanh nghiệp?

Bà Mạc Hoàng Anh: Theo tôi, ESG là cơ hội chứ không phải rào cản!

ESG giúp doanh nghiệp nâng cao quản trị, tăng tính minh bạch, kiểm soát rủi ro tốt hơn, và quan trọng hơn là giúp doanh nghiệp mở rộng khả năng tiếp cận vốn, đối tác, khách hàng và thị trường.

Nó cũng giúp doanh nghiệp xây dựng bộ khung quản trị, hướng đến phát triển dài hạn chứ không phải chỉ ngắn hạn.

Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội đó, việc triển khai cũng không hề dễ dàng bởi các doanh nghiệp Việt Nam đa phần là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Do dó, ESG tạo ra áp lực lớn trong giai đoạn đầu khi chuẩn bị.

Tuy nhiên, tôi cho rằng áp lực đó không phải đến từ việc thực hành ESG mà từ chính nội tại của doanh nghiệp, tức là chưa có dữ liệu đầy đủ, công nghệ, năng lực về con người và nguồn lực.

Nếu làm được, ESG không làm giảm sức cạnh tranh, mà tạo ra động lực cạnh tranh cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp nào ứng dụng được ESG sẽ gia nhập thị trường tốt hơn.

Đơn cử, với những doanh nghiệp lớn, việc làm báo cáo ESG theo tiêu chuẩn quốc tế rất quan trọng. Khi gia nhập thị trường, doanh nghiệp phải đáp ứng đủ tiêu chuẩn ESG để chứng minh năng lực cạnh tranh.

Phóng viên: Bà có thể phân tích cụ thể hơn những khó khăn mà doanh nghiệp phải đối mặt?

Bà Mạc Hoàng Anh: Khó khăn đầu tiên là chi phí đầu tư ban đầu, cũng chính là bài toán nguồn lực. Để triển khai ESG thực chất, doanh nghiệp không thể chỉ dừng ở truyền thông hay khẩu hiệu mà phải đầu tư vào hệ thống đo lường, quản trị dữ liệu, quy trình kiểm soát, tiết kiệm năng lượng, và quản trị chuỗi cung ứng. Đó là áp lực lớn đối với doanh nghiệp có nguồn lực hạn chế hoặc đang thận trọng về tài chính.

Trong khi đó, nhiều phản ánh từ cộng đồng doanh nghiệp cho thấy việc tiếp cận tài chính xanh hiện tại vẫn khó khăn. Doanh nghiệp muốn tiếp cận nguồn vốn tín dụng xanh nhưng chưa đủ tiêu chuẩn trong khi ngân hàng nào cũng có gói hỗ trợ tài chính xanh.

Thứ hai, doanh nghiệp thiếu chuẩn dữ liệu và năng lực báo cáo ESG. Để đo lường, doanh nghiệp cần hệ thống quản trị nội bộ tốt. Và đây cũng là điểm yếu của doanh nghiệp Việt Nam. Hệ thống dữ liệu có sẵn nhưng chưa được cấu trúc và kết nối với nhau nên việc làm báo cáo phát triển bền vững rất khó.

Ngoài ra, năng lực lập báo cáo tài chính theo tiêu chuẩn quốc tế vẫn chưa được áp dụng rộng rãi, chỉ mang tính chất khuyến khích hoặc tự nguyện. Đây là lý do ESG tại các doanh nghiệp Việt Nam chưa phát triển mạnh mẽ.

Khó khăn thứ ba là thiếu nguồn lực giao thoa giữa tài chính, quản trị rủi ro và phát triển bền vững. Câu chuyện này không thể giao cho một phòng, ban nào mà cần tổng thể cả công ty và đầu tư từ lãnh đạo cấp cao. Khi thực hiện ESG, doanh nghiệp cần kết nối sâu sắc nội bộ. Đây là thách thức lớn khiến nhiều doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khăn và chưa thể làm sâu.

Khó khăn thứ tư là khoảng cách giữa chính sách và thực thi. Việt Nam đã có chính sách hỗ trợ nhưng cần đầy đủ, rõ ràng hơn để thực sự hỗ trợ doanh nghiệp phát triển ESG.

ESG đã trở thành xu hướng và là yếu tố quan trọng để cải thiện quản trị công ty. Ảnh minh họa

Phóng viên: Như bà cũng vừa đề cập, nhiều doanh nghiệp vẫn e ngại chi phí đầu tư ban đầu. Vậy theo bà, các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, làm thế nào để vừa thực hiện ESG hiệu quả lại vừa khả thi về tài chính?

Bà Mạc Hoàng Anh: Có nhiều doanh nghiệp rất e ngại câu chuyện chi phí đầu tư ban đầu bởi nếu đầu tư bài bản sẽ rất tốn kém. Nhưng để thực hành ESG và báo cáo phát triển bền vững, doanh nghiệp buộc phải đầu tư.

Tuy nhiên, tôi nghĩ rằng không thể vì rào cản chi phí mà dừng lại vì ESG đã trở thành xu hướng và là yếu tố quan trọng để cải thiện quản trị công ty.

Theo tôi, ESG nên được thực hiện từng bước. Trước hết, doanh nghiệp có thể xây dựng, chuẩn hóa báo cáo tài chính thông qua áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS), tái cấu trúc doanh nghiệp, xây dựng một bộ quản trị rủi ro và quản trị doanh nghiệp tốt hơn.

Đó cũng là một trong những bước để phát triển ESG.

Số liệu cũng rất quan trọng. Doanh nghiệp cần phải có một thống kê toàn bộ tài sản dữ liệu, áp dụng các phần mềm và công nghệ mới để từng bước có được số liệu chuẩn.

Khi làm từng bước như vậy, trong 2 đến 3 năm, tôi nghĩ việc tham gia vào thực hành ESG sẽ tốt cho doanh nghiệp, không cần phải chờ đợi chính xác hoặc có vốn mới đầu tư, mà đầu tư từ bước nhỏ sẽ hợp lý với các doanh nghiệp.

Phóng viên: Từ góc độ của doanh nghiệp, bà có kiến nghị gì về cơ chế, chính sách không?

Bà Mạc Hoàng Anh: Tôi cho rằng, cơ quan quản lý cần tạo ra hành lang pháp lý đầy đủ, rõ ràng hơn; còn doanh nghiệp cần đóng góp vai trò dẫn dắt trong chuỗi giá trị, kéo các nhà cung cấp và cùng nâng cao tiêu chuẩn hoạt động.

Các hiệp hội, đơn vị tư vấn, các tổ chức đào tạo cần “phiên dịch” các chính sách đó thành công cụ thực thi dễ tiếp cận với doanh nghiệp nhất. Theo tôi, ba yếu tố này khi kết hợp với nhau sẽ phát triển ESG ở Việt Nam tốt hơn.

Ngoài ra, tôi cũng có một số kiến nghị. Thứ nhất, cần sớm đồng bộ tiêu chí phân loại xanh và yêu cầu về công bố thông tin để doanh nghiệp có thể tiếp cận đúng hướng.

Thứ hai, nên có cơ chế khuyến khích tài chính đầy đủ, rõ ràng, đơn cử như hỗ trợ bước đầu với chi phí đào tạo, dữ liệu hoặc các ưu đãi phù hợp để giúp doanh nghiệp, và có thể hỗ trợ doanh nghiệp về kinh phí khi khởi đầu.

Thứ ba, cần truyền thông mạnh về đào tạo nguồn nhân lực, về tài chính, kế toán, kiểm toán cũng như quản trị rủi ro; gắn đào tạo với các nguồn lực tài chính; đẩy mạnh triển khai áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS).

Cuối cùng, tôi nghĩ nên thúc đẩy mô hình thí điểm thành công để các doanh nghiệp có thể nhìn thấy các “case study” như một ví dụ thực tế, từ đó có hướng đi phù hợp.

Xin trân trọng cảm ơn bà!