Kế toán và kiểm toán: Trụ cột niềm tin trong nền kinh tế carbon

Một nền tài chính xanh vận hành hiệu quả cần được đặt trên ba trụ cột: minh bạch, trách nhiệm và niềm tin.

Niềm tin - điều kiện tiên quyết để chính sách đi vào cuộc sống

Việt Nam đang bước vào giai đoạn bản lề của hành trình phát triển bền vững, khi các khái niệm như tài chính xanh, tín chỉ carbon hay ESG không còn dừng ở định hướng, mà dần trở thành yêu cầu thực tiễn.

Trong bối cảnh đó, vấn đề đặt ra không chỉ là xây dựng chính sách hay ứng dụng công nghệ, mà còn là làm sao để thị trường vận hành trên một nền tảng đáng tin cậy.

Trả lời câu hỏi về yếu tố quyết định để các chủ trương tài chính xanh thực sự phát huy hiệu quả, ông Tô Quốc Hưng cho rằng, Việt Nam đã có nền tảng chính sách tương đối rõ ràng.

Từ Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, chiến lược tăng trưởng xanh đến lộ trình thí điểm thị trường carbon, định hướng phát triển đã được xác lập. Tuy nhiên, theo ông, điều kiện cốt lõi không nằm hoàn toàn ở chính sách hay công nghệ.

Theo ông Hưng, một nền tài chính xanh vận hành hiệu quả cần được đặt trên ba trụ cột: minh bạch, trách nhiệm và niềm tin, cũng là những nguyên tắc nền tảng của nghề Kế toán.

“Nếu thiếu minh bạch trong dữ liệu, thiếu trách nhiệm trong công bố thông tin và không tạo dựng được niềm tin từ nhà đầu tư, thì dù có đặt ra mục tiêu lớn đến đâu cũng khó đạt được hiệu quả như kỳ vọng”, ông Hưng nhấn mạnh.

Thực vậy, trong nền kinh tế carbon, dữ liệu và thông tin không chỉ mang tính tham khảo, mà trở thành yếu tố quyết định đối với dòng vốn và hành vi đầu tư.

Hệ thống ngân hàng Việt Nam đã có chuyển biến thiết thực trong thúc đẩy tín dụng xanh. Các tổ chức tín dụng không chỉ mở rộng quy mô cho vay mà còn chú trọng hơn đến việc đánh giá rủi ro môi trường - xã hội trong danh mục đầu tư.

Nhiều ngân hàng chủ động tích hợp các chuẩn mực quốc tế vào báo cáo phát triển bền vững, đồng thời xây dựng khung tài chính xanh dựa trên tham chiếu các tiêu chuẩn như của Hiệp hội thị trường vốn quốc tế - ICMA và Nguyên tắc cho vay xanh của Hiệp hội thị trường tín dụng - LMA.

Xu hướng này phản ánh nỗ lực chuẩn hóa và nâng cao tính minh bạch của thị trường tài chính xanh tại Việt Nam. Tuy vậy, theo ông Hưng, việc giải ngân không phải là khâu duy nhất cần quan tâm. Các khoản tín dụng xanh cần được theo dõi, giám sát và báo cáo sau giải ngân một cách đầy đủ, nhất quán.

“Điều này đòi hỏi hệ thống dữ liệu đáng tin cậy, cơ chế xác minh độc lập, cùng với vai trò ngày càng rõ nét của các chuyên gia kế toán trong việc bảo đảm chất lượng thông tin”, ông Hưng lưu ý.

Như vậy, vai trò của kế toán không chỉ dừng lại ở ghi nhận số liệu ban đầu, mà còn kéo dài xuyên suốt vòng đời của dòng vốn xanh.

Khi dữ liệu carbon trở thành “đồng tiền” mới

Trong nền kinh tế carbon, khái niệm giá trị không còn giới hạn ở tài sản hữu hình hay dòng tiền truyền thống. Theo ông Tô Quốc Hưng, dữ liệu phát thải và tín chỉ carbon đang dần trở thành một dạng “đồng tiền” mới.

“Mỗi tín chỉ carbon đều mang giá trị tài chính cụ thể và mọi biến động trong dữ liệu phát thải đều có thể tác động trực tiếp đến chi phí và quyết định đầu tư”, ông Hưng nhận định.

Trong bối cảnh đó, vai trò của kế toán và kiểm toán có sự thay đổi căn bản. Họ không chỉ ghi nhận hay kiểm tra các con số tài chính, mà trở thành cầu nối giữa mục tiêu phát triển bền vững và hiệu quả kinh doanh.

Khả năng tích hợp dữ liệu tài chính và phi tài chính giúp đội ngũ này giữ vị trí trung tâm trong báo cáo phát triển bền vững và kiểm toán carbon.

Ông Tô Quốc Hưng phát biểu tại Tọa đàm trực tuyến “Năng lượng sạch - Tài chính xanh: Động lực kép thúc đẩy thực thi ESG và phát triển bền vững”.

Quan trọng hơn, chính tính xác thực của dữ liệu sẽ quyết định niềm tin của thị trường.

“Khi dữ liệu phát thải được kiểm chứng độc lập, khi các báo cáo bền vững được xây dựng theo chuẩn mực, niềm tin của nhà đầu tư sẽ được củng cố. Ngược lại, nếu thiếu sự xác thực, thị trường rất dễ rơi vào tình trạng nghi ngờ, thậm chí là mất niềm tin”, ông Hưng nhấn mạnh.

Cùng với sự phát triển nhanh của tài chính xanh, các rủi ro liên quan đến đạo đức nghề nghiệp cũng ngày càng rõ nét. Một trong những vấn đề được nhắc đến nhiều là hiện tượng “tẩy xanh”, khi doanh nghiệp công bố thông tin tích cực hơn thực tế về tác động môi trường.

Theo ông Hưng, đây không phải là câu chuyện riêng của Việt Nam, mà là thách thức mang tính toàn cầu.

Các nghiên cứu gần đây cho thấy, giới tài chính - kế toán đang phải đối diện với nhiều rủi ro đạo đức mới, từ việc bóp méo dữ liệu cho đến hiện tượng “tẩy xanh” trong doanh nghiệp.

Để hạn chế những rủi ro này, ông Hưng cho rằng, Việt Nam cần đồng thời củng cố khung pháp lý và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.

Các dữ liệu liên quan đến tín chỉ carbon, trái phiếu xanh hay tín dụng bền vững không chỉ cần chính xác, mà còn phải trung thực và nhất quán.

Bên cạnh đó, việc xây dựng các tiêu chuẩn thống nhất về kế toán carbon, phát thải khí nhà kính và công bố ESG là yêu cầu cấp thiết. Đồng thời, cần có hướng dẫn rõ ràng về quy trình kiểm toán và chứng nhận bền vững.

Ông Hưng cũng đề cập đến việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế như một hướng đi cần thiết, đặc biệt trong bối cảnh nhiều quốc gia đã tích hợp yêu cầu đảm bảo bền vững vào khung pháp lý tài chính.

Khoảng cách nhân lực - thách thức dài hạn

Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay nằm ở nguồn nhân lực. Theo ông Tô Quốc Hưng, khoảng cách giữa nhu cầu và năng lực cung ứng đang là thách thức đáng kể.

Dù nhiều doanh nghiệp đã nhận thức rõ tầm quan trọng của phát triển bền vững nhưng khi triển khai lại gặp khó khăn trong việc tích hợp dữ liệu môi trường - xã hội vào báo cáo tài chính, đo lường phát thải hay lượng hóa tác động.

“Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà là bài toán về năng lực”, nhấn mạnh điều này, ông Hưng cho rằng: Nền kinh tế xanh đòi hỏi một lực lượng lao động có kỹ năng mới, đặc biệt là các kỹ năng liên quan đến ESG và báo cáo bền vững.

Do đó, việc đầu tư cho giáo dục, đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng liên tục cần được xem là yếu tố then chốt.

Khi hệ thống trong nước dần hài hòa với các tiêu chuẩn quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam sẽ không chỉ đáp ứng yêu cầu tuân thủ mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường vốn xanh toàn cầu.

Kết thúc cuộc trao đổi, ông Tô Quốc Hưng nhấn mạnh vai trò truyền thống nhưng ngày càng mở rộng của nghề kế toán trong bối cảnh mới.

Nghề kế toán từ lâu đã mang trong mình sứ mệnh phục vụ lợi ích công chúng và hỗ trợ sự phát triển của nền kinh tế. Trong bối cảnh hiện nay, vai trò đó càng được mở rộng.

Khi Việt Nam thúc đẩy tài chính xanh và xây dựng thị trường carbon, yêu cầu đặt ra không chỉ là tuân thủ quy định, mà còn là đồng hành với các mục tiêu phát triển quốc gia.

Điều này được thể hiện thông qua việc đo lường minh bạch, ra quyết định có trách nhiệm và xây dựng các cơ chế đảm bảo đáng tin cậy.

Theo ông Hưng, Việt Nam đã có nền tảng chính sách, động lực thị trường và sự đồng thuận xã hội. Vì vậy, ưu tiên trong giai đoạn tới là củng cố niềm tin ở mọi cấp độ, từ kiểm kê, kiểm toán phát thải, đến xác thực các công cụ tài chính xanh và nâng cao chất lượng báo cáo bền vững.

“Khi niềm tin được thiết lập vững chắc, tài chính xanh mới thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng dài hạn”, ông Hưng nhấn mạnh.