Năng lượng sạch - Tài chính xanh: Động lực kép thúc đẩy thực thi ESG và phát triển bền vững

Các khách mời tham dự tọa đàm: Bà Vũ Thị Ánh Hồng, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế - Tài chính (thứ nhất từ trái sang); bà Trần Thị Quỳnh Nga, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành, Bộ Tài chính (thứ 2 từ trái sang), ông Tô Quốc Hưng, Giám đốc Quốc gia, Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh quốc (ACCA) tại Việt Nam (giữa) và bà Mạc Hoàng Anh, Giám đốc tài chính, Công ty Cổ phần OSI Holding (bên phải). Ảnh: Trần Anh

Chuyển đổi xanh là xu hướng tất yếu

Phát biểu khai mạc Tọa đàm: “Năng lượng sạch - Tài chính xanh: Động lực kép thúc đẩy thực thi ESG và phát triển bền vững”, bà Vũ Thị Ánh Hồng, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế - Tài chính cho biết, chuyển đổi xanh đang trở thành xu thế tất yếu trên toàn cầu, đối với Việt Nam, chuyển đổi xanh là một cuộc chuyển dịch toàn diện về mô hình tăng trưởng, công nghệ, năng lượng, cấu trúc đầu tư và phương thức huy động nguồn lực.

Để quá trình này thành công, điều kiện tiên quyết là phải có đầu tư xanh và tài chính xanh ở quy mô đủ lớn, đủ sức dẫn dắt thị trường và tạo “đòn bẩy” cho doanh nghiệp cũng như toàn bộ nền kinh tế.

Tuy nhiên, trên thực tế, mặc dù đạt được những kết quả tích cực song quá trình chuyển đổi xanh còn không ít thách thức từ hành lang pháp lý, khả năng tiếp cận vốn đến nhận thức và năng lực thực thi ESG của doanh nghiệp. Bà Vũ Thị Ánh Hồng cho rằng, điều này đòi hỏi những định hướng chính sách kịp thời từ cơ quan quản lý, cần sự tích cực vào cuộc của cộng đồng doanh nghiệp trong chuyển dịch năng lượng, phát triển tài chính xanh và thực hành ESG.

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam đang tái cấu trúc mạnh mẽ để chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh hơn và bền vững hơn, từ góc độ cơ quan quản lý, chia sẻ tại Tọa đàm, bà Trần Thị Quỳnh Nga, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính Kinh tế Ngành (Bộ Tài chính) cho biết, chúng tôi không nhận định năng lượng sạch và tài chính xanh là hai thực thể tách biệt nhau.

Năng lượng sạch là năng lượng ít hoặc không gây ô nhiễm môi trường, ít phát thải và phục vụ mục tiêu phát triển bền vững. Năng lượng sạch bao gồm điện, năng lượng gió, thủy điện, điện mặt trời... Trong khi đó, tài chính xanh là hệ thống các công cụ tài chính như tín dụng xanh, trái phiếu xanh và các quỹ đầu tư xanh...

“Định chế tài chính xanh nhằm điều hướng nguồn lực xã hội vào các dự án bảo vệ môi trường, các dự án tuần hoàn, các dự án xanh, các dự án năng lượng sạch và năng lượng tái tạo, gắn với các cam kết quốc tế như mục tiêu Net Zero vào năm 2050.

Năng lượng sạch cần những nguồn vốn dài hạn và có lãi suất ưu đãi để giảm chi phí. Ngược lại, tài chính xanh cần những dự án năng lượng sạch khả thi và minh bạch làm địa chỉ để giải ngân. Nếu không có tài chính xanh, năng lượng sạch sẽ mãi là những dự án đắt đỏ trên giấy. Và nếu không có năng lượng sạch, tài chính xanh sẽ rơi vào tình trạng có tiền nhưng thiếu chỗ tiêu và đầu tư hợp lý”, bà Trần Thị Quỳnh Nga chia sẻ.

Bà Trần Thị Quỳnh Nga, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành, Bộ Tài chính tại Tọa đàm. Ảnh: Trần Anh

Chia sẻ về xu hướng chuyển đổi xanh, ông Tô Quốc Hưng, Giám đốc Quốc gia, Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh quốc (ACCA) tại Việt Nam cho biết, ESG được nhắc tới từ rất nhiều năm trước nhưng gần đây rõ ràng hơn và hiện đang trở thành xu hướng trên thế giới.

Ông Tô Quốc Hưng thông tin, cách đây khoảng hơn 1 năm, một cuộc khảo sát với khoảng 5.800 doanh nghiệp trên 18 quốc gia, trong đó có Việt Nam, cho thấy các doanh nghiệp trên thế giới đã thực hiện ESG; như ở Anh đã có những quy định bắt buộc về thông tin liên quan đến ESG. Còn ở những nước đang phát triển như Indonesia hay Bangladesh, họ cũng tích hợp những tiêu chuẩn quốc tế vào quy định của địa phương, ví dụ như quy định liên quan đến bình đẳng giới, lao động hay nước sạch.

Ở Việt Nam trong mấy năm gần đây, các doanh nghiệp đã bắt đầu thực hiện tài chính xanh, đặc biệt là các doanh nghiệp tài chính và các ngân hàng bắt kịp rất nhanh các tiêu chuẩn quốc tế về tài chính xanh.

Cơ hội tái cấu trúc, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Ông Tô Quốc Hưng cho biết, hiện nay, các nhà đầu tư rất quan tâm đến câu chuyện ESG. Họ muốn biết lộ trình các doanh nghiệp thực hành ESG, mức độ ảnh hưởng đến chi phí vốn và qua đó tác động đến khả năng huy động vốn của doanh nghiệp. Ông Hưng lấy ví dụ, khi có chính sách chuyển đổi sang xe điện và hạn chế xe xăng, ngay lập tức, câu chuyện đó sẽ ảnh hưởng đến những doanh nghiệp liên quan đến ngành sản xuất ô tô và xe máy.

Từ diễn biến thực tế đó, bà Mạc Hoàng Anh, Giám đốc tài chính Công ty Cổ phần OSI Holdings, cho rằng ESG không còn là câu chuyện nên làm hay không nữa mà nó trở thành một yếu tố có tính cạnh tranh trong dài hạn của doanh nghiệp.

Bà Mạc Hoàng Anh, Giám đốc tài chính, Công ty Cổ phần OSI Holding tại Tọa đàm. Ảnh: Trần Anh

“Trước đây, nhiều doanh nghiệp chỉ xem ESG như một lớp trang trí cho thương hiệu. Tuy nhiên, hiện nay, trên thị trường vốn, khách hàng, đối tác và cả chuỗi cung cấp toàn cầu đều xem ESG là một tiêu chí đánh giá thực chất năng lực quản trị của doanh nghiệp. Điều này đặc biệt đúng với các mô hình kinh doanh, khả năng đi đường dài, cũng như chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh trong giai đoạn 2021-2030 và tầm nhìn đến 2050”, bà Mạc Hoàng Anh nói.

Bà Mạc Hoàng Anh phân tích, ở góc độ tài chính doanh nghiệp, tài chính xanh không chỉ là vấn đề môi trường mà còn tác động đến ba yếu tố doanh nghiệp rất quan tâm: chi phí vốn, khả năng tiếp cận vốn và định giá doanh nghiệp.

“Doanh nghiệp nào chứng minh được mô hình minh bạch, quản trị tốt, sử dụng năng lượng hiệu quả sẽ dễ dàng tiếp cận vốn đầu tư, quỹ đầu tư và các tổ chức cũng như đối tác quốc tế. Chuẩn mực về công bố thông tin bền vững trên thế giới cũng đang đi theo hướng này. Theo tôi, doanh nghiệp càng chuẩn bị sớm sẽ càng có lợi thế”, bà Mạc Hoàng Anh chia sẻ.

Tại Việt Nam, các doanh nghiệp liên doanh, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp có chuỗi cung ứng về xuất nhập khẩu có mức độ quan tâm nhiều hơn. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ có quan tâm nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu, lấy nguồn lực từ đâu và cách đo lường ra sao. Bà Mạc Hoàng Anh cho rằng, các doanh nghiệp không ngại chuyển đổi, nhưng cần có chính sách đồng hành và hỗ trợ từ cơ quan quản lý.

Ông Tô Quốc Hưng, Giám đốc Quốc gia, Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh quốc (ACCA) tại Việt Nam chia sẻ tại Tọa đàm. Ảnh: Trần Anh

Hoàn thiện và tạo lập khung khổ pháp lý

Để thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, phát triển tài chính xanh và thực hành ESG, ở góc độ cơ quan quản lý, bà Trần Thị Quỳnh Nga cho biết, Nhà nước, trong đó có Bộ Tài chính, đã tích cực phối hợp với Bộ Công Thương và các bộ, ngành khác để từng bước hoàn thiện khung chính sách, ban hành chính sách ưu tiên, và tạo lập các khu vực phát triển. Hệ thống ngân hàng và các tổ chức tài chính cũng đã chủ động xây dựng các gói ưu đãi cho các dự án năng lượng, kế hoạch và sản xuất xanh.

Bà Trần Thị Quỳnh Nga cho biết, Bộ Tài chính cũng đang rất tích cực trong quá trình ban hành các hướng dẫn để có tiêu chí rõ ràng giúp các doanh nghiệp đánh giá theo điều kiện và tiêu chí để tiếp cận dòng vốn xanh. Để tiếp cận nguồn vốn xanh với lãi suất ưu đãi, đại diện Bộ Tài chính cũng khuyến nghị các doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị và minh bạch hóa báo cáo tài chính. Đây cũng là một giải pháp để nâng tầm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trên bảng quốc tế.

“Trong thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành và các địa phương, các cơ quan liên quan để tập trung hoàn thiện các chính sách tài chính nhằm mục tiêu huy động nguồn lực tối đa cho tăng trưởng xanh, hướng tới hoàn thành các mục tiêu phát triển bền vững và góp phần tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh mới”, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành (Bộ Tài chính) cho biết.

Bà Trần Thị Quỳnh Nga thông tin, Bộ Tài chính luôn xác định công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế là một công tác rất quan trọng bởi chính sách cần phải đi trước một bước để tạo niềm tin dẫn dắt thị trường.

Do đó, đại diện Bộ Tài chính cho biết, trước tiên cần phải hoàn thiện khung khổ thể chế, tạo nền tảng thống nhất cho thị trường tài chính xanh thông qua việc nghiên cứu xây dựng cơ chế khuyến khích đầu tư và tài chính xanh, phát hành và giao dịch trái phiếu xanh trong nước gắn với lộ trình kết nối thị trường vốn quốc tế; phát triển thị trường các-bon trong nước, tạo động lực kinh tế, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch, sản xuất xanh và giảm phát thải…; từ đó thúc đẩy áp dụng phân loại xanh và chuẩn hóa tiêu chí phân loại dự án, cơ chế xác nhận, cơ chế công bố thông tin và báo cáo tác động môi trường, xã hội theo thông lệ quốc tế.

Thứ hai, nghiên cứu, đề xuất để hoàn thiện chính sách thuế và phí có liên quan đến môi trường theo hướng khuyến khích chuyển đổi xanh thân thiện với môi trường. Việc xây dựng và điều chỉnh chính sách sẽ được thực hiện theo lộ trình phù hợp, đảm bảo lộ trình hài hòa giữa mục tiêu xanh và ổn định kinh tế vĩ mô.

Thứ ba, cần hoàn thiện cơ chế tài chính cho các dự án PPP trong các lĩnh vực hạ tầng xanh, năng lượng tái tạo, giao thông bền vững và bảo vệ môi trường.

Thứ tư, cần phải đẩy mạnh các hoạt động quốc tế, chủ động kết nối và lồng ghép các nguồn vốn xanh quốc tế như vốn viện trợ, vốn cho vay ưu đãi và vốn từ các quỹ khí hậu và quỹ đầu tư phát triển bền vững với khu vực tư nhân trong nước thông qua các cơ chế đồng tài trợ và hỗ trợ kỹ thuật, đồng thời từng bước kết nối thị trường trong nước với thị trường tài chính xanh khu vực và toàn cầu.