Phát triển đồng bộ tài chính xanh để thúc đẩy mô hình tăng trưởng mới

Quang cảnh Diễn đàn “Tận dụng nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng xanh”.

Phát triển đồng bộ 4 kênh tăng trưởng xanh

Tại diễn đàn “Tận dụng nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng xanh” được tổ chức chiều 23/4/2026, GS.TS Bùi Quang Tuấn, Phó chủ tịch Hội khoa học kinh tế Việt Nam nhấn mạnh, tăng trưởng xanh thực chất là quá trình tái cấu trúc cách thức tạo ra giá trị của nền kinh tế, chuyển từ mô hình dựa vào khai thác tài nguyên sang dựa trên hiệu quả, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Để xác lập mô hình tăng trưởng mới, theo ông cần phát triển đồng bộ 4 kênh tăng trưởng xanh gồm: đầu tư vào năng lượng và hạ tầng, nâng cấp công nghiệp, mở rộng tài chính xanh và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế.

PGS.TS. Bùi Quang Tuấn cho rằng, để thúc đẩy tăng trưởng xanh một cách thực chất, cần hình thành hệ sinh thái đồng bộ với sự tham gia của nhiều chủ thể, từ đó tạo ra thay đổi toàn diện.

Trong đó, ở trụ cột Nhà nước - thể chế giữ vai trò then chốt, có nhiệm vụ thiết lập khuôn khổ để nền kinh tế vận hành theo hướng xanh hóa, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn xanh, đẩy mạnh đổi mới công nghệ và chuyển đổi số.

Ở trụ cột thị trường, cần phát huy vai trò phân bổ nguồn lực thông qua các công cụ như định giá carbon, qua đó bảo đảm các nguồn lực được sử dụng hiệu quả theo tín hiệu thị trường.

Doanh nghiệp, với vai trò là trụ cột thứ ba, được xác định là trung tâm của quá trình đổi mới, cần ưu tiên chuyển đổi trong các lĩnh vực then chốt như năng lượng, công nghiệp, logistics và nông nghiệp.

Cuối cùng, người dân và cộng đồng, thông qua việc hình thành lối sống xanh, sẽ tạo sức ép và động lực để doanh nghiệp đẩy nhanh quá trình xanh hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Quy mô tín dụng xanh còn hạn chế

Tại diễn đàn, thông tin về thực trạng thị trường tài chính xanh tại Việt Nam, TS. Nguyễn Trí Hiếu, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển thị trường Tài chính và Bất động sản Toàn cầu, cho rằng, dù đã có bước tiến trong khoảng một thập kỷ qua, các công cụ như tín dụng xanh, trái phiếu xanh vẫn còn tương đối mới mẻ tại Việt Nam.

TS. Nguyễn Trí Hiếu.

Về tín dụng xanh, TS Nguyễn Trí Hiếu cho biết, tín dụng xanh của các ngân hàng Việt Nam hiện nay đang phát triển khá nhanh và từng bước trở thành một trụ cột quan trọng trong hệ thống tài chính bền vững.

Tuy nhiên, quá trình phát triển này vẫn còn đối mặt với nhiều hạn chế cả về quy mô, cấu trúc thị trường và khung pháp lý hỗ trợ. Thị trường tín dụng xanh cũng chưa thực sự đa dạng, chủ yếu tập trung vào các dự án quy mô lớn.

Về quy mô, đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng xanh của hệ thống ngân hàng đạt khoảng 780.000 - 850.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 4,1% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 20-23%/năm trong giai đoạn 2017-2025, riêng năm 2025 tăng khoảng 14-15%.

Theo chuyên gia, tốc độ tăng trưởng tín dụng xanh được đánh giá là khá nhanh, song quy mô tuyệt đối vẫn còn nhỏ, mới xấp xỉ 4% tổng dư nợ.

“Tín dụng xanh đã không còn là xu hướng thử nghiệm, mà đang trở thành chiến lược chính thức của nhiều ngân hàng”, ông Hiếu nhấn mạnh.

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, trong bối cảnh thị trường tài chính xanh tại Việt Nam còn đang trong giai đoạn phát triển, hệ thống ngân hàng hiện đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc cung cấp nguồn vốn cho các dự án chuyển đổi xanh. Trên thực tế, ngân hàng đang là kênh vốn xanh chủ lực của nền kinh tế.

Chuyên gia cho rằng, nếu không có sự tham gia của hệ thống ngân hàng, quá trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế gần như không thể diễn ra ở quy mô lớn. Bởi lẽ, các dự án xanh thường đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian đầu tư dài và mức độ rủi ro cao, trong khi khả năng huy động vốn từ các kênh khác vẫn còn hạn chế.

Mặc dù đạt được tốc độ tăng trưởng tương đối cao, tín dụng xanh tại Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình phát triển.

Trước hết, khung pháp lý cho tín dụng xanh vẫn chưa hoàn chỉnh, đặc biệt là hệ thống phân loại dự án xanh (taxonomy xanh) còn thiếu đồng bộ và chưa được chuẩn hóa đầy đủ. Điều này khiến các ngân hàng gặp khó khăn trong việc xác định và phân loại các dự án đủ điều kiện tiếp cận nguồn vốn xanh.

Bên cạnh đó, việc xác định tiêu chí “thế nào là xanh” vẫn là một vấn đề phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ xảy ra hiện tượng “tẩy xanh” - “greenwashing”, tức là gắn nhãn xanh cho các dự án chưa thực sự đáp ứng tiêu chuẩn môi trường.

Từ thực tế này, ông Hiếu đề xuất Ngân hàng Nhà nước cần có định hướng mạnh mẽ hơn, trong đó có thể xem xét giao chỉ tiêu cụ thể để nâng tỷ trọng tín dụng xanh lên tối thiểu 5% trong tổng dư nợ của mỗi ngân hàng, thay vì hoàn toàn dựa vào tính tự nguyện.

Thị trường trái phiếu xanh vẫn ở giai đoạn sơ khai

Đối với thị trường trái phiếu xanh tại Việt Nam, TS Nguyễn Trí Hiếu cho biết đây là một bước đi quan trọng trong quá trình hình thành thị trường tài chính xanh tại Việt Nam.

Tính đến tháng 4/2025, tổng dư nợ trái phiếu xanh tại Việt Nam ước đạt khoảng 30.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 1,2 tỷ USD, chiếm khoảng 2% quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Theo chuyên gia, quy mô này cho thấy thị trường trái phiếu xanh đã có những bước phát triển ban đầu, song vẫn còn tương đối nhỏ so với tiềm năng và nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh của nền kinh tế.

Hiện nay, thị trường ghi nhận khoảng 10-20 chương trình phát hành lớn, bao gồm cả phát hành trong nước và quốc tế. Nếu tính chi tiết theo từng lô trái phiếu, số lượng các đợt phát hành có thể lên tới vài chục đợt. Tuy nhiên, so với các thị trường phát triển, số lượng trái phiếu xanh tại Việt Nam vẫn còn hạn chế và chủ yếu tập trung vào các thương vụ có quy mô lớn.

Đánh giá tổng thể về thị trường trái phiếu xanh tại Việt Nam, TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng đây vẫn là một thị trường đang trong giai đoạn phát triển ban đầu, với quy mô còn khiêm tốn và cấu trúc thị trường chưa thực sự đa dạng. Điểm tích cực là quy mô thị trường đang có xu hướng tăng nhanh và ngày càng thu hút sự tham gia của các tổ chức tài chính trong và ngoài nước.

Tuy nhiên, thị trường vẫn còn nhiều hạn chế, trong đó nổi bật là việc chưa có hệ thống phân loại dự án xanh (taxonomy xanh) rõ ràng; số lượng sản phẩm trái phiếu xanh trên thị trường còn hạn chế, chủ yếu tập trung vào các thương vụ quy mô lớn.

Trong thời gian tới, nếu khung pháp lý được hoàn thiện, tiêu chuẩn hóa được đẩy mạnh và thị trường được mở rộng về quy mô cũng như đa dạng hóa sản phẩm, trái phiếu xanh được kỳ vọng sẽ trở thành một kênh huy động vốn quan trọng, bổ sung hiệu quả cho tín dụng xanh trong quá trình thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững của nền kinh tế.