Thu hút FDI xanh: Động lực cho tăng trưởng bền vững của Việt Nam

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để thu hút dòng vốn FDI xanh.

Chuyển dịch FDI và áp lực chuyển đổi xanh

Những năm gần đây, dòng vốn FDI toàn cầu đã có sự dịch chuyển rõ rệt, không còn chỉ tập trung vào lợi nhuận mà ngày càng ưu tiên các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị. Các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, công nghiệp sạch, giao thông xanh hay nông nghiệp hữu cơ trở thành điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư quốc tế. Điều này phản ánh xu hướng phát triển dài hạn gắn với trách nhiệm môi trường và yêu cầu tuân thủ các tiêu chuẩn ESG.

Đối với Việt Nam, việc thu hút FDI xanh không chỉ mang ý nghĩa về kinh tế mà còn là chìa khóa để thực hiện các cam kết quốc tế về khí hậu. Đặc biệt, cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Trong bối cảnh đó, FDI xanh được xem là nguồn lực quan trọng giúp Việt Nam tiếp cận công nghệ hiện đại và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thực tế cho thấy, Việt Nam vẫn duy trì sức hút mạnh mẽ đối với dòng vốn FDI. Giai đoạn 2022-2024 chứng kiến sự phục hồi ấn tượng sau đại dịch, với tổng vốn đăng ký tăng từ 27,72 tỷ USD lên 38,2 tỷ USD. Đặc biệt, vốn giải ngân năm 2024 đạt 25,35 tỷ USD, mức cao kỷ lục. Đây là minh chứng cho niềm tin của nhà đầu tư quốc tế vào môi trường kinh doanh tại Việt Nam.

Tuy nhiên, TS. Đào Duy Thuần, Học viện Tài chính cho rằng cơ cấu FDI tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế khi phần lớn dòng vốn tập trung vào các ngành thâm dụng lao động và năng lượng như dệt may, da giày, chế biến thực phẩm. Trong khi đó, các lĩnh vực xanh mới chỉ thu hút một số dự án riêng lẻ, chưa hình thành hệ sinh thái bền vững. Bên cạnh đó, khung chính sách dù đã được ban hành nhưng triển khai chưa đồng bộ, thiếu nhất quán, làm giảm sức hấp dẫn với nhà đầu tư xanh.

Hạ tầng kỹ thuật là điểm nghẽn lớn trong thu hút FDI xanh. Dù có tiềm năng mạnh về năng lượng tái tạo, hệ thống truyền tải điện chưa đáp ứng kịp khiến nhiều dự án bị chậm tiến độ. Hạ tầng khu công nghiệp sinh thái cũng còn hạn chế về quy mô và mức độ lan tỏa. Đồng thời, nguồn nhân lực xanh còn thiếu cả về số lượng và chất lượng, trong khi đào tạo chưa gắn kết với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Về thể chế, môi trường đầu tư vẫn tồn tại nhiều rào cản như thủ tục hành chính phức tạp, thời gian phê duyệt kéo dài và thiếu phối hợp giữa các cơ quan. Ngoài ra, hệ sinh thái tài chính xanh còn sơ khai, quy mô nhỏ và thiếu đa dạng công cụ. Thị trường carbon chưa vận hành chính thức cũng làm hạn chế khả năng tiếp cận nguồn vốn và giảm sức hút đối với các dự án FDI xanh tại Việt Nam.

Hoàn thiện hệ sinh thái đầu tư xanh

Trên cơ sở đánh giá thực trạng và những rào cản hiện nay, việc thu hút FDI xanh cần được xem là ưu tiên chiến lược nhằm thúc đẩy chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp. Để hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, Việt Nam cần triển khai đồng bộ các giải pháp về thể chế, hạ tầng, nhân lực và tài chính, qua đó nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư nước ngoài theo hướng bền vững.

Theo TS. Đào Duy Thuần,trước hết, cần nhanh chóng hoàn thiện khung pháp lý về dự án xanh theo Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Việc xây dựng bộ tiêu chí môi trường và cơ chế xác nhận dự án xanh đóng vai trò nền tảng trong sàng lọc và ưu tiên đầu tư. Đồng thời, cần liên kết tiêu chí này với chính sách ưu đãi và các công cụ tài chính xanh nhằm tăng tính minh bạch, giúp nhà đầu tư quốc tế yên tâm khi triển khai dự án tại Việt Nam.

Song song đó, việc phát triển hạ tầng kỹ thuật là điều kiện tiên quyết để thu hút FDI xanh hiệu quả. Việt Nam cần ưu tiên nâng cấp hệ thống truyền tải điện, đặc biệt tại các khu vực có tiềm năng năng lượng tái tạo lớn. Bên cạnh đó, việc quy hoạch và nhân rộng mô hình khu công nghiệp sinh thái sẽ tạo nền tảng sản xuất đạt chuẩn xanh, góp phần nâng cao sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư quốc tế.

Một yếu tố quan trọng khác là nâng cao chất lượng thể chế và môi trường đầu tư. Cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian cấp phép và tăng tính minh bạch trong quản lý. Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương để đảm bảo tính nhất quán trong thực thi chính sách. Việc áp dụng cơ chế xác nhận dự án xanh cũng giúp hạn chế tình trạng "ngụy xanh" và củng cố niềm tin nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao năng lực hội nhập ESG là yêu cầu cấp thiết. Việt Nam cần hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận và áp dụng tiêu chuẩn ESG, đồng thời đẩy mạnh đào tạo kỹ năng xanh trong các lĩnh vực như năng lượng tái tạo và công nghệ môi trường. Điều này không chỉ đáp ứng nhu cầu của các dự án FDI xanh mà còn nâng cao khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Cuối cùng, cần xây dựng hệ sinh thái tài chính xanh và tăng cường hợp tác quốc tế. Việc mở rộng các công cụ tài chính như trái phiếu xanh, tín dụng xanh và phát triển thị trường carbon sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư. Đồng thời, chủ động tham gia các sáng kiến toàn cầu và tranh thủ hỗ trợ quốc tế sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực thu hút FDI xanh và thúc đẩy phát triển bền vững lâu dài.