Thu hút FDI chỉ là điểm khởi đầu, nâng cấp doanh nghiệp Việt Nam mới là đích đến

Ông Đỗ Nguyễn Hồng Linh, Giám đốc nền tảng số Vietnam Industry Zone (VIZ).

FDI - công cụ chiến lược để tái cấu trúc nền kinh tế

Phóng viên: Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài vừa được ban hành. Theo ông, đâu là điểm khác biệt lớn nhất của Nghị quyết lần này so với các chủ trương, chính sách thu hút FDI trước đây?

Ông Đỗ Nguyễn Hồng Linh: Theo tôi, điểm khác biệt lớn nhất của Nghị quyết số 10-NQ/TW lần này không đơn thuần nằm ở việc tiếp tục thu hút đầu tư nước ngoài, mà ở việc lần đầu tiên Việt Nam xác lập một tư duy phát triển mới đối với khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

Nếu trước đây, chúng ta thường đo thành công bằng số vốn đăng ký, số dự án hay số lượng nhà đầu tư, thì Nghị quyết số 10-NQ/TW đặt ra một chuẩn mực cao hơn rất nhiều, đó là đo lường FDI bằng mức độ đóng góp vào năng lực cạnh tranh quốc gia, năng lực đổi mới sáng tạo và vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Phóng viên: Thông điệp chiến lược sâu sắc nhất của Nghị quyết số 10-NQ/TW là gì, thưa ông?

Ông Đỗ Nguyễn Hồng Linh: Tôi cho rằng, thông điệp chiến lược sâu sắc nhất của Nghị quyết không phải là thu hút thêm vốn, mà là nâng cấp vị thế của Việt Nam trong nền kinh tế thế giới. Đây là sự chuyển dịch từ tư duy “thu hút FDI” sang tư duy “lựa chọn FDI, đồng kiến tạo với FDI và phát triển cùng FDI”.

Nói cách khác, Việt Nam không còn đặt mục tiêu trở thành nơi tiếp nhận dòng vốn, mà đang hướng tới trở thành một mắt xích có giá trị cao hơn trong các chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị toàn cầu.

Điều đặc biệt của Nghị quyết số 10-NQ/TW là lần đầu tiên chúng ta nhìn FDI không chỉ là nguồn lực bổ sung cho tăng trưởng, mà là một công cụ chiến lược để tái cấu trúc nền kinh tế.

Điều Việt Nam cần trong giai đoạn tới không đơn thuần là nhiều nhà máy hơn, mà là nhiều trung tâm nghiên cứu phát triển hơn, nhiều công nghệ lõi hơn, nhiều doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và nhiều cơ hội hơn để hình thành các doanh nghiệp Việt Nam có năng lực cạnh tranh quốc tế.

Theo quan sát của tôi, thế giới đang bước vào một giai đoạn tái cấu trúc chuỗi cung ứng sâu rộng chưa từng có. Trong bối cảnh đó, FDI thế hệ mới không tìm nơi rẻ nhất mà tìm nơi đáng tin cậy nhất; không tìm nơi ưu đãi nhiều nhất mà tìm nơi có hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh nhất.

Vì vậy, cạnh tranh trong thập niên tới sẽ không còn là cạnh tranh về chi phí lao động hay ưu đãi đầu tư, mà là cạnh tranh về chất lượng thể chế, chất lượng hạ tầng, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực vận hành hệ sinh thái đầu tư.

Tôi cho rằng Nghị quyết số 10-NQ/TW đánh dấu bước chuyển từ FDI thế hệ thứ nhất sang FDI thế hệ thứ hai. Nếu trước đây Việt Nam là điểm đến sản xuất của thế giới, thì trong giai đoạn mới chúng ta cần hướng tới vai trò trung tâm sản xuất, trung tâm đổi mới sáng tạo và trung tâm kết nối chuỗi cung ứng của khu vực.

Thành công cuối cùng của Nghị quyết sẽ không được đo bằng việc chúng ta thu hút thêm bao nhiêu tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài, mà được đo bằng việc Việt Nam có thêm bao nhiêu doanh nghiệp đủ năng lực tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, bao nhiêu doanh nghiệp trở thành đối tác chiến lược của các tập đoàn đa quốc gia và bao nhiêu doanh nghiệp Việt Nam đủ sức vươn ra thị trường quốc tế.

Thu hút FDI chỉ là điểm khởi đầu, nâng cấp doanh nghiệp Việt Nam mới là đích đến cuối cùng của chiến lược FDI thế hệ mới. Một cách nói ngắn gọn khác là, Nghị quyết số 10-NQ/TW không thay đổi cách Việt Nam thu hút FDI, mà thay đổi mục đích của việc thu hút FDI.

Phóng viên: Vậy doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị gì và liên kết nhau thế nào để tận dụng cơ hội, thưa ông?

Ông Đỗ Nguyễn Hồng Linh: Theo tôi, cơ hội lớn nhất mà Nghị quyết số 10-NQ/TW mang lại không phải chỉ là cơ hội bán được nhiều hàng hơn cho các doanh nghiệp FDI, mà là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam bước lên một nấc thang mới trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong nhiều năm qua, chúng ta thường nói đến việc tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia, nhưng mục tiêu dài hạn không nên dừng ở vai trò nhà cung ứng cấp thấp. Doanh nghiệp Việt Nam cần hướng tới vị thế đối tác chiến lược, cùng tham gia nghiên cứu, phát triển sản phẩm, logistics, dịch vụ kỹ thuật và thậm chí đồng hành với các tập đoàn quốc tế trong quá trình mở rộng thị trường.

Thu hút FDI chỉ là điểm khởi đầu, nâng cấp doanh nghiệp Việt Nam mới là đích đến

Tôi cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không phải là thiếu cơ hội, mà là thiếu khả năng kết nối với cơ hội. Rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam có năng lực sản xuất tốt nhưng chưa xuất hiện trên bản đồ chuỗi cung ứng toàn cầu.

Vì vậy, bên cạnh việc đầu tư vào công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn quốc tế và ESG, doanh nghiệp cần chú trọng xây dựng năng lực dữ liệu và khả năng kết nối thị trường. Chúng ta đã có bản đồ địa lý của Việt Nam, nhưng đã đến lúc phải có bản đồ số của chuỗi cung ứng Việt Nam để thế giới biết doanh nghiệp nào có năng lực gì, đang ở đâu và có thể tham gia vào mắt xích nào của chuỗi giá trị toàn cầu.

Một điểm rất quan trọng khác là doanh nghiệp Việt Nam cần thay đổi tư duy từ cạnh tranh đơn lẻ sang hợp tác theo hệ sinh thái. Trong kỷ nguyên mới, thế giới không còn là cuộc chơi của những doanh nghiệp đơn độc mà là cuộc chơi của các hệ sinh thái doanh nghiệp.

Một doanh nghiệp cơ khí, một doanh nghiệp logistics, một doanh nghiệp công nghệ và một doanh nghiệp tài chính nếu biết liên kết với nhau sẽ tạo ra năng lực cạnh tranh lớn hơn rất nhiều so với việc phát triển riêng lẻ.

Tôi cho rằng đây chính là thời điểm để hình thành các liên minh công nghiệp, liên minh logistics, liên minh đổi mới sáng tạo và các nền tảng kết nối chuỗi cung ứng quốc gia.

Xa hơn nữa, doanh nghiệp Việt Nam không chỉ nên nghĩ đến việc đón dòng vốn FDI vào Việt Nam mà cần chuẩn bị cho một giai đoạn mới, khi ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực đầu tư ra nước ngoài, đây cũng là chủ đề mà tôi đã nhiều lần đề cập đến vốn OFDI.

Tôi vẫn muốn nhấn mạnh, thành công lớn nhất của FDI không phải là có thêm bao nhiêu nhà máy nước ngoài tại Việt Nam, mà là sau quá trình hợp tác đó, Việt Nam có thêm bao nhiêu doanh nghiệp đủ sức bước ra thị trường khu vực và toàn cầu.

Thu hút FDI là điểm khởi đầu, nhưng hình thành những doanh nghiệp Việt Nam mang tầm quốc tế mới là đích đến cuối cùng của quá trình phát triển.

Cần biến lợi thế thành trải nghiệm thực tế của nhà đầu tư

Phóng viên: Theo ông, để đón đầu làn sóng FDI thế hệ mới, các khu công nghiệp cần chuyển đổi như thế nào so với mô hình phát triển truyền thống trước đây? Đồng thời, đâu là những nút thắt lớn nhất đang cản trở quá trình phát triển các khu công nghiệp thế hệ mới cần sớm được tháo gỡ?

Ông Đỗ Nguyễn Hồng Linh: Theo tôi, để đón đầu làn sóng FDI thế hệ mới, các khu công nghiệp cần chuyển đổi từ mô hình “không gian sản xuất” sang mô hình “hệ sinh thái công nghiệp tích hợp”.

Trong quá khứ, khu công nghiệp chủ yếu cạnh tranh bằng quỹ đất, giá thuê và hạ tầng cơ bản. Nhưng trong giai đoạn mới, nhà đầu tư quốc tế sẽ lựa chọn dựa trên khả năng kết nối chuỗi cung ứng, chất lượng hạ tầng số, nguồn năng lượng xanh, logistics thông minh, dịch vụ hỗ trợ và môi trường đổi mới sáng tạo. Tôi thường gọi đây là mô hình khu công nghiệp 5.0, nơi hạ tầng vật lý được kết nối chặt chẽ với hạ tầng số và các dịch vụ giá trị gia tăng.

Một điểm rất đáng chú ý là dữ liệu công nghiệp đang trở thành tài sản chiến lược của khu công nghiệp. Nhà đầu tư ngày nay không chỉ hỏi còn bao nhiêu héc-ta đất, mà họ muốn biết có bao nhiêu nhà cung ứng đạt chuẩn, nguồn điện xanh ổn định ra sao, nhân lực kỹ thuật có sẵn hay không và khả năng kết nối logistics như thế nào.

Vì vậy, theo quan điểm của tôi, dữ liệu công nghiệp quan trọng không kém đất công nghiệp. Đây cũng là lý do nền tảng Vietnam Industry Zone (VIZ) được xây dựng nhằm số hóa thông tin khu công nghiệp, chuỗi cung ứng và hệ sinh thái đầu tư để hỗ trợ nhà đầu tư ra quyết định nhanh hơn và minh bạch hơn.

Về những nút thắt hiện nay, tôi cho rằng thách thức lớn nhất không nằm ở thiếu đất hay thiếu vốn mà nằm ở tốc độ cải cách thể chế, chất lượng quy hoạch liên vùng và khả năng cung cấp hạ tầng năng lượng xanh.

Trong nhiều trường hợp, một tập đoàn toàn cầu có thể ra quyết định đầu tư chỉ trong vài tháng, nhưng quá trình hoàn thiện thủ tục tại một số địa phương lại kéo dài hơn nhiều lần. Nếu không rút ngắn khoảng cách này, Việt Nam sẽ khó cạnh tranh với các trung tâm công nghiệp mới nổi trong khu vực.

Tôi cho rằng, khu công nghiệp của tương lai sẽ không chỉ là nơi đặt nhà máy, mà sẽ trở thành trung tâm sản xuất, trung tâm dữ liệu, trung tâm logistics và trung tâm đổi mới sáng tạo của nền kinh tế.

Khi đó, giá trị của khu công nghiệp không còn được đo bằng diện tích đất cho thuê, mà được đo bằng khả năng kết nối doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu. Và tôi vẫn thường nói: “Khu công nghiệp 5.0 là mô hình tích hợp giữa sản xuất, công nghệ, logistics, dữ liệu và đổi mới sáng tạo.”

Phóng viên: Nghị quyết số 10-NQ/TW được kỳ vọng sẽ mở ra giai đoạn phát triển mới cho dòng vốn FDI chất lượng cao tại Việt Nam. Theo ông, đâu là yếu tố mang tính quyết định để Việt Nam có thể hiện thực hóa mục tiêu thu hút FDI thế hệ mới trong thời gian tới? Ông có những kiến nghị gì đối với Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương để Nghị quyết sớm đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả?

Ông Đỗ Nguyễn Hồng Linh: Theo tôi, yếu tố quyết định nhất không phải là vốn, cũng không phải là ưu đãi đầu tư, mà là năng lực thực thi và khả năng kiến tạo một hệ sinh thái đầu tư có tính cạnh tranh toàn cầu.

Chúng ta đã có vị trí địa kinh tế thuận lợi, mạng lưới FTA thuộc nhóm rộng nhất thế giới, gồm 17 hiệp định thương mại tự do với hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, môi trường chính trị ổn định và chiến lược phát triển rõ ràng. Vấn đề còn lại là làm thế nào để biến những lợi thế đó thành trải nghiệm thực tế của nhà đầu tư.

Từ kinh nghiệm nghiên cứu và làm việc với nhiều nhà đầu tư quốc tế, tôi cho rằng dữ liệu sẽ trở thành hạ tầng chiến lược mới của nền kinh tế, tương tự như điện, đường cao tốc hay cảng biển.

Trong thời đại số, một quốc gia muốn thu hút FDI chất lượng cao phải có khả năng cung cấp cho nhà đầu tư những dữ liệu minh bạch, chính xác và theo thời gian thực về quỹ đất, hạ tầng, chuỗi cung ứng, nguồn nhân lực và môi trường kinh doanh.

Đây cũng là lý do tôi cho rằng Việt Nam cần sớm xây dựng một nền tảng dữ liệu công nghiệp và đầu tư quốc gia, kết nối giữa Chính phủ, địa phương, khu công nghiệp, doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam.

Nền tảng Vietnam Industry Zone (VIZ) hiện đang theo đuổi định hướng này với mục tiêu số hóa hệ sinh thái công nghiệp, hỗ trợ nhà đầu tư tiếp cận thông tin nhanh hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn.

Tôi luôn nhấn mạnh rằng cuộc cạnh tranh FDI trong thập niên tới không còn là cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia mà là cuộc cạnh tranh giữa các hệ sinh thái công nghiệp.

Nếu Nghị quyết số 10-NQ/TW được triển khai quyết liệt, đồng bộ và gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh cùng cải cách thể chế mạnh mẽ, Việt Nam hoàn toàn có thể vượt ra khỏi vai trò là điểm đến sản xuất để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm điều phối chuỗi cung ứng và trung tâm kết nối đầu tư mới của khu vực châu Á.

Và cuối cùng tôi muốn nhấn mạnh, Nghị quyết số 10-NQ/TW không phải là chiến lược thu hút vốn nước ngoài, mà đây là chiến lược nâng cấp vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!