Chuyên gia ADB: Từ nâng hạng đến hút vốn, phải tạo dựng thị trường “có niềm tin”

Ông Bùi Minh Giáp Chuyên gia kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam

Phóng viên: Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng cao. Theo ông, đâu là yếu tố then chốt để cân bằng các mục tiêu này?

Ông Bùi Minh Giáp: Trước hết, cần nhìn mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong mối liên hệ với mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045. Đây là một mục tiêu để Việt Nam nỗ lực hướng tới và cần bắt đầu ngay từ giai đoạn hiện nay, khi Việt Nam vẫn đang trong thời kỳ dân số vàng.

Nếu không tận dụng giai đoạn này, dư địa trong tương lai sẽ khó khăn hơn khi quá trình già hóa dân số diễn ra. Vì vậy, vấn đề quan trọng không chỉ nằm ở lượng vốn cần huy động để đạt tăng trưởng cao, mà trước hết là phải nâng năng suất.

Theo tôi, trụ cột đầu tiên là tăng trưởng dựa trên năng suất và được dẫn dắt bởi khu vực tư nhân, khu vực doanh nghiệp. Hiện năng lực của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế, vì vậy doanh nghiệp phải nâng cao năng lực và tăng khả năng kết nối với khu vực FDI.

Trước đây, khi nói đến tăng trưởng, chúng ta thường nói tới tăng vốn và tăng lao động. Nhưng điều cần chú trọng hơn là năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP), tức thay vì tiếp tục tăng thêm vốn hoặc lao động thì phải nâng hiệu quả sử dụng chính nguồn vốn và nguồn lao động đó. Tôi cho rằng đây là yếu tố then chốt.

Cùng với năng suất, Việt Nam cần xây dựng được hệ thống hạ tầng có tính kết nối và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực gắn với phát triển bao trùm. Đây là 3 trụ cột quan trọng để hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao.

Phóng viên: Sau động thái tăng lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), những tác động đáng chú ý đối với tỷ giá, lãi suất và dòng vốn của Việt Nam là gì, thưa ông?

Ông Bùi Minh Giáp: Động thái tăng lãi suất của Fed có thể tác động tới Việt Nam qua 3 kênh chính.

Thứ nhất là tỷ giá. Lãi suất USD cao hơn có thể khiến đồng USD mạnh lên, qua đó gây áp lực lên đồng Việt Nam và tâm lý thị trường.

Thứ hai là lãi suất trong nước. Nếu chênh lệch giữa lãi suất đồng Việt Nam và USD thu hẹp quá nhiều thì việc điều hành chính sách tiền tệ sẽ trở nên khó khăn hơn.

Thứ ba là dòng vốn. Nhà đầu tư quốc tế có thể thận trọng hơn đối với các thị trường mới nổi khi lợi suất của các tài sản bằng USD trở nên hấp dẫn hơn.

Tuy nhiên, Việt Nam vẫn có những yếu tố nền tảng giúp củng cố khả năng chống chịu, gồm tăng trưởng kinh tế đang tích cực, giải ngân FDI tốt, sản xuất công nghiệp duy trì đà tăng và nợ công vẫn trong tầm kiểm soát. Chính sách tỷ giá tương đối linh hoạt cũng là một yếu tố hỗ trợ.

Vấn đề quan trọng là tiếp tục duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, củng cố dự trữ ngoại hối, nâng cao chất lượng tín dụng và duy trì niềm tin của nhà đầu tư.

Phóng viên: Xin ông cho biết, Việt Nam cần phối hợp chính sách tài khóa và tiền tệ như thế nào để huy động nguồn lực cho tăng trưởng mà vẫn giữ ổn định vĩ mô?

Ông Bùi Minh Giáp: Việt Nam vẫn có dư địa để duy trì tăng trưởng cao, nhưng dư địa chính sách không còn nhiều như giai đoạn trước. Khi tăng trưởng nhanh, đầu tư công tăng tốc, tín dụng mở rộng và nhập khẩu đầu vào tăng mạnh, áp lực lên lạm phát, tỷ giá và thanh khoản sẽ rõ hơn.

Vì vậy, bài toán hiện nay không phải lựa chọn giữa tăng trưởng và ổn định mà là duy trì tăng trưởng trên nền tảng ổn định kinh tế vĩ mô.

Trong những tháng còn lại của năm 2026, chính sách tiền tệ cần tiếp tục linh hoạt nhưng thận trọng. Vấn đề không chỉ là tín dụng tăng bao nhiêu mà quan trọng hơn là tín dụng đi vào đâu, có tạo ra năng suất và dòng tiền hay không. Tín dụng nên ưu tiên cho sản xuất, xuất khẩu, doanh nghiệp nhỏ và vừa, công nghiệp hỗ trợ, đổi mới công nghệ và chuyển đổi xanh, đồng thời kiểm soát chặt các lĩnh vực rủi ro cao.

Chính sách tài khóa nên đóng vai trò lớn hơn, nhất là thông qua đầu tư công có chất lượng. Các lĩnh vực cần ưu tiên gồm hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng, lưới điện, hạ tầng số, nâng cao kỹ năng lao động và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo tôi, những ưu tiên then chốt vẫn là ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, quản lý tỷ giá, bảo đảm chất lượng tín dụng và thực thi đầu tư công hiệu quả.

Phóng viên: Việc nâng hạng thị trường chứng khoán vừa qua cũng như trong bối cảnh Việt Nam đang cải cách tổng thể thị trường tài chính, theo ông, đâu là thay đổi quan trọng để thị trường vốn thực sự trở thành kênh cung ứng vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế?

Ông Bùi Minh Giáp: Việc nâng hạng thị trường chứng khoán cần có thời gian để doanh nghiệp, nhà đầu tư và các chủ thể tham gia thị trường đánh giá. Việc nâng hạng trước hết là một chỉ báo cho thấy những hoạt động và cải thiện từ trước đến nay đã mang lại kết quả tích cực. Còn tác động trong tương lai sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có môi trường chính sách, khả năng tiếp cận thông tin và các cơ chế bảo đảm tính minh bạch của thị trường.

Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ đã phê duyệt Đề án cải cách tổng thể thị trường tài chính đến năm 2045 là một bước đi rất quan trọng. Mục tiêu là tạo ra một thị trường tài chính đồng bộ, hiện đại, có cấu trúc cân đối hơn, tức không phụ thuộc quá nhiều vào tín dụng ngân hàng; đồng thời huy động, phân bổ hiệu quả nguồn lực trong và ngoài nước và phát huy vai trò cung ứng vốn trung, dài hạn.

Thay đổi quan trọng là phải chuyển từ câu chuyện thị trường vốn “có quy mô bao nhiêu” sang một thị trường vốn “có niềm tin”. Thị trường tài chính phụ thuộc rất lớn vào niềm tin.

Việt Nam không chỉ cần phát hành thêm cổ phiếu hay trái phiếu mà cần xây dựng một hạ tầng thị trường đáng tin cậy. Điều này đòi hỏi công bố thông tin minh bạch, xếp hạng tín nhiệm độc lập, quản trị doanh nghiệp tốt hơn, bảo vệ nhà đầu tư, xử lý vi phạm rõ ràng, minh bạch và có cơ chế tái cơ cấu nợ rõ ràng hơn.

Đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp, cần chuẩn hóa hơn về chất lượng tài sản bảo đảm, mục đích sử dụng vốn, dòng tiền trả nợ và trách nhiệm công bố thông tin.

Với thị trường cổ phiếu, cần có thêm các nhà đầu tư tổ chức dài hạn như các quỹ bảo hiểm, quỹ đầu tư, đồng thời phát triển các sản phẩm tài chính bền vững.

Điều cần nhấn mạnh là mục tiêu không phải giảm vai trò của ngân hàng. Việt Nam cần xây dựng một hệ thống tài chính cân bằng hơn, trong đó ngân hàng vẫn là một kênh dẫn vốn, còn thị trường vốn và các nguồn vốn khác bổ trợ lẫn nhau để cùng phục vụ mục tiêu tăng trưởng dài hạn.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông!