Ngành quỹ: Đa dạng hóa tài sản, nâng chất lượng dòng vốn

Quy mô tăng nhanh, nhưng cấu trúc còn tập trung

Đến cuối tháng 6/2026, ngành quản lý quỹ Việt Nam có 43 công ty quản lý quỹ và 141 quỹ đầu tư chứng khoán. Tổng tài sản quản lý mà công ty quản lý quỹ đang quản lý (AUM) đạt 846.000 tỷ đồng, tăng 2,6 lần so với năm 2019, tương đương tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 16%/năm trong giai đoạn 2020 - 2026. Danh mục ủy thác đạt 753.000 tỷ đồng, trong khi số nhà đầu tư nắm giữ chứng chỉ quỹ khoảng 733.000.

Tuy nhiên, phía sau mức tăng của AUM là một cấu trúc tài sản còn khá tập trung. Theo FiinGroup, 89% AUM là danh mục ủy thác và 71% AUM tập trung tại 5 công ty quản lý quỹ. Trong nhóm quỹ đầu tư chứng khoán, 72% NAV (giá trị tài sản ròng của quỹ sau khi trừ nghĩa vụ nợ) là cổ phiếu, trong khi 71% số quỹ là quỹ mở và ETF. Tỷ lệ AUM/GDP ở mức 6,2% và gần như đi ngang từ năm 2023; NAV của các quỹ đầu tư chứng khoán mới tương đương khoảng 0,7% GDP.

Những con số này cho thấy một đặc điểm đáng chú ý của giai đoạn phát triển vừa qua: AUM tăng không đồng nghĩa cấu trúc ngành đã đa dạng tương ứng. Phần lớn tài sản vẫn đến từ danh mục ủy thác, AUM tập trung ở một số công ty quản lý quỹ lớn, trong khi danh mục quỹ đầu tư chứng khoán vẫn thiên về cổ phiếu và các loại hình quỹ truyền thống.

Như vậy, câu chuyện của ngành quỹ trong giai đoạn tới không chỉ là gia tăng thêm tài sản quản lý. Vấn đề sâu hơn nằm ở cấu trúc của phần tài sản được quản lý: nguồn AUM có đa dạng hơn không, các lớp tài sản có mở rộng không, sản phẩm có đáp ứng được những nhu cầu đầu tư khác nhau không và năng lực của công ty quản lý quỹ có theo kịp sự thay đổi đó hay không. Đa dạng hóa sản phẩm vì thế trở thành một hướng đi để nâng chất lượng dòng vốn.

Đa dạng hóa sản phẩm để nâng chất lượng dòng vốn

Yêu cầu này cũng được đặt trong tổng thể Đề án Tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán. Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng số lượng quỹ lên 500, sau đó duy trì tốc độ tăng khoảng 25% mỗi năm. Đồng thời, cơ cấu giao dịch được định hướng với nhà đầu tư cá nhân chiếm khoảng 70%, nhà đầu tư tổ chức và nước ngoài khoảng 30% vào năm 2030, trước khi hướng tới tỷ lệ 60% - 40%.

Điểm cần lưu ý là tỷ lệ trên phản ánh cơ cấu về khối lượng giao dịch, không phải tỷ lệ số lượng nhà đầu tư. Định hướng này cho thấy yêu cầu tăng vai trò của các chủ thể đầu tư chuyên nghiệp trong quá trình phân bổ vốn, đồng thời tạo điều kiện để nguồn vốn của nhà đầu tư cá nhân được tham gia thị trường thông qua các sản phẩm và định chế chuyên nghiệp hơn.

Tại Chương trình Giải thưởng Quỹ đầu tư chứng khoán Việt Nam - VFA 2026, ngày 22/9, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương đặt phát triển ngành quản lý quỹ trong mối liên hệ với tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư, nâng cao chất lượng thị trường và chất lượng dịch vụ của các công ty quản lý quỹ, qua đó tăng khả năng huy động và phân bổ nguồn vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế.

Nhìn từ cấu trúc AUM hiện tại, yêu cầu này càng rõ hơn. Khi phần lớn tài sản quản lý vẫn nằm ở danh mục ủy thác, dư địa phát triển không chỉ là thu hút thêm tài sản, mà còn là mở rộng các hình thức đầu tư thông qua những sản phẩm có khả năng đáp ứng nhiều mục tiêu và khẩu vị rủi ro khác nhau.

FiinGroup cho rằng xu hướng của ngành đang chuyển từ “thêm quỹ” sang mở rộng cấu trúc và lớp tài sản, với dư địa ở quỹ hạ tầng, quỹ nợ, REIT, Fund of Funds, sản phẩm đa tài sản, ESG, quỹ hưu trí và ETF chuyên biệt.

Đây là thay đổi có ý nghĩa đối với chất lượng dòng vốn. Một sản phẩm đầu tư mới không chỉ mở thêm lựa chọn cho nhà đầu tư, mà còn đòi hỏi công ty quản lý quỹ phải có năng lực phân tích, định giá, quản trị rủi ro và quản lý danh mục tương ứng. Vì vậy, đa dạng hóa sản phẩm cũng đồng thời là phép thử đối với năng lực của ngành.

Ở góc độ chính sách, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh vai trò của ngành quỹ trong việc tập hợp các nguồn lực tài chính đang phân tán trong dân cư, doanh nghiệp và các tổ chức, đưa vào quản lý chuyên nghiệp để hình thành nguồn vốn đầu tư hiệu quả hơn.

Nâng chuẩn vận hành để mở rộng quy mô

Đa dạng hóa nguồn AUM và sản phẩm sẽ chỉ tạo ra hiệu quả thực chất nếu đi cùng với sự nâng cấp về năng lực vận hành. Khi số lượng sản phẩm và quy mô tài sản tăng lên, những quy trình dựa nhiều vào dữ liệu phân tán, xử lý thủ công và thiếu kết nối giữa các công đoạn sẽ trở thành điểm hạn chế đối với khả năng mở rộng.

Trước hết là chuẩn hóa lớp dữ liệu, từ nguồn dữ liệu, cơ sở định giá đến các chỉ tiêu hiệu quả và thông tin rủi ro. Tiếp đó là kết nối vòng đời đầu tư, bảo đảm mục tiêu đầu tư và giới hạn rủi ro được duy trì nhất quán từ nghiên cứu, giao dịch đến NAV, tuân thủ và báo cáo. FiinGroup cũng đề xuất triển khai AI trên những bài toán cụ thể, với điều kiện dữ liệu đủ tin cậy, trách nhiệm được xác định rõ và có tiêu chí đánh giá kết quả.

Ở cấp độ hệ thống, mô hình vận hành được định hướng chuyển từ các hệ thống phân mảnh sang nền tảng đầu tư tích hợp, kết nối quyết định đầu tư, quản lý danh mục, giao dịch, sổ đầu tư và kế toán, đo lường và báo cáo. Dữ liệu thống nhất cùng quy trình có kiểm soát sẽ hỗ trợ công ty quản lý quỹ mở rộng quy mô, kiểm soát vận hành và triển khai các sản phẩm, dịch vụ mới.

Điểm đáng chú ý là công nghệ ở đây không được đặt như một mục tiêu riêng, mà gắn với chất lượng quản trị. FiinGroup xác định ba năng lực quan trọng gồm dữ liệu và đánh giá rủi ro đáng tin cậy; vận hành quỹ xuyên suốt; hệ thống lõi, AI và tự động hóa. Mục tiêu là hình thành một chu trình từ dữ liệu đáng tin cậy, quyết định có cơ sở, thực thi có kiểm soát đến kết quả có thể kiểm chứng.

Nhìn từ cấu trúc hiện tại, nâng chuẩn vận hành là một bước chuyển tiếp quan trọng của ngành quản lý quỹ. Khi AUM đã đạt 846.000 tỷ đồng, vấn đề không chỉ là làm cho con số này lớn hơn, mà là làm cho nguồn tài sản đa dạng hơn, lớp tài sản phong phú hơn, sản phẩm phù hợp hơn và quá trình quản lý minh bạch, có thể kiểm soát hơn.

Đó cũng là cách để quy mô chuyển hóa thành chiều sâu: từ một ngành tăng trưởng chủ yếu về lượng tài sản quản lý sang một ngành có năng lực tổ chức, quản lý và phân bổ nguồn vốn ngày càng chuyên nghiệp hơn.