Quỹ mở trước bài toán hút tiền nhàn rỗi thành vốn dài hạn

Các chuyên gia trao đổi trong phiên thảo luận tại VFA 2026.

Từ người có tiền đến người sử dụng quỹ

Hàng triệu tài khoản chứng khoán nhưng chỉ vài trăm nghìn người tham gia quỹ mở cho thấy một khoảng cách đáng chú ý. Đằng sau khoảng cách đó là câu chuyện về cách dòng tiền của người dân được đưa vào thị trường và được quản lý ra sao.

Trong khuôn khổ Chương trình Vietnam Fund Awards 2026 (VFA 2026) do Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức, các chuyên gia cho rằng đây là dư địa đáng kể để ngành quản lý quỹ mở rộng cơ sở nhà đầu tư. Nhưng từ một người đã bước vào thị trường tài chính đến việc lựa chọn một hình thức đầu tư được quản lý chuyên nghiệp vẫn là một bước chuyển không đơn giản. Điều gì đang khiến khoảng cách này còn lớn?.

Một tài khoản chứng khoán cho thấy nhà đầu tư đã bước qua cánh cửa thị trường. Đầu tư qua quỹ lại đòi hỏi một bước chuyển khác: giao việc phân bổ và quản lý danh mục cho tổ chức chuyên nghiệp, đồng thời chấp nhận chiến lược, thời hạn và mức độ rủi ro nhất định.

Nhìn từ đó, dư địa của ngành không chỉ nằm ở việc tìm thêm khách hàng hay tạo thêm sản phẩm. Nếu người có tiền chưa hiểu quỹ, chưa xác định mục tiêu hoặc chưa đủ tin tưởng để giao tài sản, dòng tiền chưa chắc dịch chuyển.

Theo bà Nguyễn Thị Hằng Nga, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quản lý Quỹ đầu tư Chứng khoán Vietcombank (VCBF), khoảng cách này không hẳn xuất phát từ việc thiếu những sản phẩm cơ bản, mà còn liên quan đến mức độ nhận biết, hiểu biết và niềm tin của nhà đầu tư đối với quỹ.

Điều này cho thấy bài toán phía cầu không chỉ là tìm thêm khách hàng, mà là giúp người có tiền hiểu quỹ phù hợp với vị trí nào trong tổng thể tài sản. Khi quỹ được nhìn như một công cụ trong kế hoạch tài chính, quyết định tham gia sẽ gắn với mục tiêu và rủi ro cụ thể hơn.

Thị trường quỹ mở hiện đã có các nhóm sản phẩm cơ bản gồm quỹ cổ phiếu, quỹ trái phiếu, quỹ cân bằng và quỹ thị trường tiền tệ. Theo bà Hằng Nga, các nhóm này đáp ứng những nhu cầu khác nhau, từ thanh khoản, thận trọng đến cân bằng và tăng trưởng.

Vì vậy, vấn đề trước mắt không nhất thiết là tạo ra thật nhiều sản phẩm, mà là đưa sản phẩm đang có đến đúng người, đúng nhu cầu. Chất lượng tư vấn trở thành một mắt xích quan trọng. Ông Bùi Văn Huy, Tổng Giám đốc FIDT, cho rằng cần giúp khách hàng nhìn toàn bộ tài sản trong một kế hoạch phân bổ thống nhất, thay vì lựa chọn từng sản phẩm riêng lẻ; giáo dục tài chính cũng cần sát với từng khách hàng. Điều đó dẫn tới câu hỏi tiếp theo: thị trường có đủ hàng hóa để hấp thụ dòng tiền hay không?

Có nhu cầu, phải có hàng hóa

Quỹ có thể thu hút thêm nhà đầu tư, nhưng nguồn tiền cuối cùng vẫn phải được phân bổ vào những tài sản cụ thể. Vì vậy, khi dòng tiền vào quỹ tăng lên, câu chuyện không chỉ nằm ở phía nhà đầu tư mà còn nằm ở khả năng hấp thụ của thị trường tài sản cơ sở. Nếu nguồn hàng không đủ rộng và đa dạng, không gian để ngành quỹ mở rộng sản phẩm cũng bị giới hạn.

Với quỹ cổ phiếu, vấn đề trước hết nằm ở độ đa dạng của hàng hóa. Theo bà Nguyễn Thị Hằng Nga, Tổng Giám đốc VCBF, nguồn hàng hiện vẫn tập trung đáng kể vào ngân hàng, tài chính và bất động sản. Điều này khiến việc phát triển các quỹ theo những chủ đề như ESG, hạ tầng, công nghệ, đổi mới sáng tạo hay tăng trưởng xanh gặp những giới hạn nhất định.

Sự phát triển của ngành quỹ vì thế không thể tách khỏi thị trường tài sản cơ sở. Có thêm sản phẩm chưa đồng nghĩa có thêm lựa chọn đầu tư thực chất; để hình thành những chiến lược đầu tư chuyên biệt, thị trường phải có doanh nghiệp và tài sản đáp ứng yêu cầu về quy mô, thanh khoản cũng như chất lượng thông tin.

Không chỉ với quỹ cổ phiếu, yêu cầu về nguồn tài sản phù hợp cũng đặt ra ở quỹ trái phiếu. Khi dòng tiền vào quỹ tăng lên, khả năng giải ngân vẫn phụ thuộc vào nguồn trái phiếu đáp ứng được các tiêu chí đầu tư. Bà Hằng Nga cho biết có những thời điểm dòng tiền vào quỹ trái phiếu tăng nhưng nguồn trái phiếu niêm yết phù hợp lại hạn chế; khi thiếu tài sản đáp ứng yêu cầu, một phần tiền của quỹ có thể phải chuyển sang tiền gửi ngân hàng thay vì phân bổ vào tài sản dài hạn.

Chi tiết này cho thấy một vấn đề rộng hơn: muốn ngành quỹ lớn lên, thị trường vốn cũng phải có thêm hàng hóa có chất lượng. Thị trường càng có tài sản phù hợp, quỹ càng có không gian phát triển; ngược lại, khi các quỹ lớn lên, một lớp nhà đầu tư tổ chức cũng được hình thành, tạo thêm lực cầu cho thị trường.

Theo bà Hằng Nga, việc các doanh nghiệp lớn tái cấu trúc nguồn vốn và tham gia thị trường vốn, qua đó gia tăng nguồn cung trái phiếu đủ tiêu chuẩn, sẽ mở thêm lựa chọn đầu tư cho quỹ và tạo điều kiện đưa dòng vốn dài hạn đến khu vực doanh nghiệp.

Nhưng có nhu cầu và có hàng hóa vẫn chưa đủ. Với một sản phẩm mà nhà đầu tư giao tiền cho tổ chức chuyên nghiệp trong một khoảng thời gian, khả năng giữ dòng vốn còn phụ thuộc vào niềm tin.

Niềm tin quyết định khả năng đi đường dài

Nhà đầu tư có thể chấp nhận biến động, nhưng khó chấp nhận cảm giác không biết tiền được quản lý thế nào. Với ngành quản lý quỹ, minh bạch vì thế không chỉ là thủ tục, mà là nền tảng của quan hệ dài hạn.

Theo bà Nguyễn Thị Bích Ngà, Phó Trưởng ban Quản lý các công ty quản lý quỹ và quỹ đầu tư chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, đặc thù của ngành khiến minh bạch trở thành điều kiện quan trọng để mở rộng cơ sở nhà đầu tư.

Từ đó, bài toán phát triển ngành quỹ không thể chỉ đo bằng số sản phẩm hay tài sản quản lý. Nhà đầu tư cần biết sản phẩm, chiến lược, rủi ro và chi phí. Thông tin càng rõ, khoảng cách giữa người có tiền và định chế họ giao tiền càng có cơ sở được thu hẹp.

Ở cấp độ chính sách, theo bà Ngà, định hướng tập trung vào ba nhóm vấn đề: đa dạng hóa sản phẩm, tăng minh bạch và hoàn thiện cơ chế khuyến khích. Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang đề xuất sửa đổi Thông tư số 98/2020/TT-BTC theo hướng bổ sung sản phẩm, trong đó có ETF chủ động; đồng thời khuyến khích các sở giao dịch phát triển thêm chỉ số làm tài sản tham chiếu.

Đáng chú ý, với dòng vốn quốc tế, bà Ngà cho rằng việc Luật Chứng khoán không hạn chế tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài đối với chứng chỉ quỹ cũng tạo thêm dư địa để các công ty quản lý quỹ phát triển những sản phẩm có khả năng hấp dẫn nhà đầu tư nước ngoài. Như vậy, không gian phát triển của quỹ mở không chỉ nằm ở việc mở rộng cơ sở nhà đầu tư trong nước, mà còn ở khả năng kết nối với các dòng vốn bên ngoài thông qua những sản phẩm phù hợp.

Ở phía tư vấn, ông Bùi Văn Huy cho rằng phát triển quản lý gia sản cần đi cùng đội ngũ được đào tạo, chuẩn hóa, cũng như khung pháp lý và chuẩn nghề nghiệp phù hợp. Nếu tư vấn chỉ dừng ở phân phối sản phẩm, khả năng đưa tiền nhàn rỗi vào kế hoạch dài hạn sẽ khó phát huy.

Nhìn từ người có tiền đến thị trường tài sản và niềm tin, có thể thấy khoảng cách giữa tiền nhàn rỗi và vốn dài hạn không được quyết định bởi một yếu tố riêng lẻ. Người dân phải hiểu sản phẩm; thị trường phải có hàng hóa; tổ chức quản lý phải tạo được minh bạch và tin cậy.

Dư địa của ngành quản lý quỹ vì thế không nên chỉ nhìn bằng số lượng quỹ hay tài sản quản lý, mà ở khả năng chuyển tiền tiết kiệm thành vốn đầu tư có mục tiêu, được quản lý chuyên nghiệp và đi cùng doanh nghiệp, thị trường vốn trong chu kỳ dài hơn.

Khi những điều kiện đó được củng cố, ngành quản lý quỹ có thể góp phần tập hợp các khoản tiết kiệm đang phân tán trong các hộ gia đình, chuyển chúng thành dòng vốn được quản lý chuyên nghiệp và bổ sung nguồn lực dài hạn cho thị trường vốn và nền kinh tế.