Bài 3: “Tại sao chọn Việt Nam?” và góc nhìn của nhà đầu tư quốc tế

Ông Thomas Nguyễn, Giám đốc Thị trường nước ngoài, Công ty cổ phần Chứng khoán SSI

Trong cuộc trao đổi với Tạp chí Kinh tế - Tài chính, ông Thomas Nguyễn, Giám đốc Thị trường nước ngoài, Công ty cổ phần Chứng khoán SSI cho biết, trong mắt nhà đầu tư nước ngoài, thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với khả năng tiếp cận thuận lợi hơn và mức độ kết nối quốc tế ngày càng sâu rộng.

Phóng viên: Thưa ông, với vai trò thường xuyên làm việc và kết nối các tổ chức nước ngoài với thị trường Việt Nam, ông nhận thấy góc nhìn của nhà đầu tư quốc tế về thị trường chứng khoán Việt Nam đã thay đổi như thế nào trong những năm gần đây?

Ông Thomas Nguyễn: Khi tôi trở lại Việt Nam cách đây 2 năm, câu chuyện với các nhà đầu tư thường bắt đầu bằng câu hỏi: “Tại sao lại là Việt Nam?”. Hiện nay, khi đã hiểu câu chuyện kinh tế vĩ mô của nước ta, mối quan tâm của họ lúc này chuyển sang: “Có thể đầu tư bao nhiêu và triển khai giao dịch hiệu quả đến mức nào?”.

Nhà đầu tư nước ngoài ngày càng tin tưởng vào khả năng thực thi cải cách của Việt Nam. Việc bỏ yêu cầu ký quỹ trước (Non-prefunding), vận hành hệ thống KRX và triển khai mô hình môi giới toàn cầu đều là những thay đổi phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều bên nhưng đã được thực hiện thành công. Việc FTSE Russell nâng hạng thị trường chính là sự công nhận khách quan và quan trọng từ bên ngoài.

Bên cạnh đó, Việt Nam đang chuyển từ thị trường có dòng vốn chủ yếu bị chi phối bởi câu chuyện và tâm lý sang thị trường phân bổ vốn theo chỉ số. Khác với ETF, các quỹ chỉ số thị trường mới nổi sẽ tự động phân bổ vốn theo quy tắc khi Việt Nam được đưa vào rổ tham chiếu, thay vì phải đưa ra quyết định riêng cho mỗi lần giải ngân.

Điều này sẽ thay đổi cục diện thị trường. Dòng vốn thụ động thường có xu hướng tập trung vào các doanh nghiệp lớn nhất và có thanh khoản cao nhất. Chúng ta đã thấy điều này ở Mỹ với nhóm “7 người khổng lồ công nghệ”, hay ở Hàn Quốc với Samsung Electronics và SK Hynix. Các cổ phiếu vốn hóa lớn của Việt Nam nhiều khả năng cũng sẽ ngày càng lớn hơn, thanh khoản tốt hơn và có tầm ảnh hưởng chi phối hơn.

Dù vậy, không nên nhầm lẫn dòng vốn mang tính cấu trúc với diễn biến ngắn hạn của từng phiên. Xung quanh các kỳ tái cơ cấu danh mục lớn luôn xuất hiện hoạt động giao dịch đón đầu, phòng ngừa rủi ro và các biến động nhiễu. Điều cốt lõi là Việt Nam đang bước vào một hệ sinh thái vốn toàn cầu khác, thị trường ngày mai sẽ không còn vận hành như ngày hôm qua.

Phóng viên: Khi các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài tìm hiểu thị trường Việt Nam, bên cạnh tăng trưởng kinh tế, quy mô hay định giá, họ quan tâm nhiều nhất đến những yếu tố nào về thể chế, pháp luật và cơ chế vận hành thị trường, thưa ông?

Ông Thomas Nguyễn: Các tổ chức quốc tế không chỉ định giá tài sản, họ định giá cả rào cản vận hành. Dòng vốn luôn tìm đến nơi có cơ hội hấp dẫn và dễ thực thi.

Trước khi phân bổ vốn, nhà đầu tư thường đặt ra 5 câu hỏi thực tế:

Một là, có thể mở tài khoản và xác minh (KYC) đúng thời hạn dự kiến?

Hai là, có thể giao dịch qua mạng lưới môi giới và lưu ký toàn cầu sẵn có?

Ba là, giao dịch có được thanh toán hiệu quả mà không cần ký quỹ trước không cần thiết?

Bốn là, room ngoại và thanh khoản có đủ để xây dựng cũng như thoái vị thế lớn?

Năm là, quy định, thủ tục ngoại hối và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư có rõ ràng, nhất quán?

Một quy trình dù có đòi hỏi khắt khe đến đâu vẫn có thể chấp nhận được nếu nó mang tính minh bạch và dự báo trước được. Rủi ro đáng ngại hơn cả là khi các cơ quan khác nhau lại hiểu một quy định theo những cách khác nhau, hoặc trách nhiệm không rõ ràng khi phát sinh sự cố. Khi hai cơ hội hấp dẫn tương đương, dòng vốn chắc chắn sẽ chảy về thị trường dễ tiếp cận hơn.

Ông Duncan Burns, Giám đốc Vanguard khu vực châu Á - Thái Bình Dương cho biết, dự kiến quỹ sẽ rót khoảng 2,5 tỷ USD vào Việt Nam trong một năm tới.

Phóng viên: Trong Phở Side Chat, ông từng đề cập rằng, các nhà đầu tư toàn cầu thường theo dõi nhiều thị trường cùng lúc và có xu hướng ưu tiên những thị trường có quy trình đơn giản, rõ ràng, dễ thực thi. Nhìn từ yêu cầu đó, khung pháp lý và cơ chế giao dịch của Việt Nam hiện được nhà đầu tư nước ngoài đánh giá ra sao?

Ông Thomas Nguyễn: Việt Nam đã đi từ chỗ khó tiếp cận sang một thị trường hoàn toàn có thể “xắn tay vào làm”, dù mọi thứ chưa hoàn toàn mượt mà.

Việc bỏ yêu cầu ký quỹ trước gỡ đi rào cản lớn nhất; mô hình môi giới toàn cầu đưa Việt Nam tiệm cận chuẩn mực quốc tế; còn KRX tạo nền tảng công nghệ cho các sản phẩm và cơ chế hiện đại hơn.

Dù vậy, phải nhìn nhận thẳng thắn rằng, thủ tục ở Việt Nam vẫn còn nhiều “mớ bòng bong” hơn các thị trường mới nổi đã phát triển. Mở tài khoản đôi khi mất thời gian; khâu phối hợp giữa các bên vận hành còn tốn nhiều nguồn lực; thông tin room ngoại hay quy trình sau giao dịch dù cải thiện nhưng chưa thực sự liền mạch.

Việt Nam đã cho thấy khả năng xử lý những bài toán khó của thị trường. Bước đi tiếp theo là làm sao để việc giải ngân vào Việt Nam trở thành một trải nghiệm quen thuộc, trơn tru đối vớ bất kỳ tổ chức tài chính toàn cầu nào.

Ông Young Lee, Giám đốc Điều hành Morgan Stanley cho rằng, việc Việt Nam được nâng hạng là một cột mốc đặc biệt đáng nhớ, sau quá trình nhiều năm chuẩn bị và phối hợp giữa cơ quan quản lý, các định chế tài chính và thành viên thị trường.

Phóng viên: Qua những cuộc làm việc trực tiếp với các quỹ và định chế tài chính quốc tế, ông nhận thấy những cải cách nào của thị trường chứng khoán Việt Nam thời gian qua đã thực sự làm thay đổi trải nghiệm của nhà đầu tư nước ngoài, thay vì chỉ là thay đổi về mặt quy định?

Ông Thomas Nguyễn: Tiêu chí của tôi rất đơn giản: Cải cách đó có giúp giảm nhu cầu vốn, rút ngắn thời gian giao dịch hay hạn chế rủi ro vận hành hay không?

Có 3 điểm sáng thực chất:

Thứ nhất, bỏ yêu cầu ký quỹ trước: Giúp tối ưu hiệu quả sử dụng vốn. Như tại SSI, chúng tôi đã chuẩn bị hạn mức hỗ trợ giao dịch không ký quỹ lên tới khoảng 1,2 tỷ USD, đi kèm đó là cam kết lớn về năng lực tài chính và quản trị rủi ro.

Thứ hai, hệ thống KRX: Nâng cao năng lực xử lý và đặt nền móng cho cơ chế thanh toán bù trừ trung tâm (CCP) cũng như các sản phẩm phái sinh tiên tiến sau này.

Thứ ba, mô hình môi giới toàn cầu: Cho phép các quỹ kết nối qua hệ thống sẵn có thay vì phải xây dựng quy trình riêng cho Việt Nam, giúp cổ phiếu Việt Nam dễ dàng vào danh mục toàn cầu hơn.

Bằng chứng rõ nhất nằm ở hành động của nhà đầu tư. Các tổ chức quốc tế đang đầu tư công nghệ, nhân lực và vốn để kết nối với thị trường Việt Nam. Họ sẽ không làm như vậy nếu những cải cách này chỉ tồn tại trên giấy.

Phóng viên: Hướng tới chương tiếp theo sau cột mốc 30 năm phát triển, theo ông, thị trường chứng khoán Việt Nam cần thay đổi điều gì để chuyển từ một thị trường được nhà đầu tư quốc tế quan tâm thành một thị trường mà các định chế toàn cầu sẵn sàng phân bổ tỷ trọng vốn lớn và lâu dài?

Ông Thomas Nguyễn: Nếu được đề xuất, tôi sẽ tập trung vào 3 ưu tiên cốt lõi.

Một là, hoàn thiện hạ tầng thể chế: Triển khai cơ chế thanh toán bù trừ trung tâm (CCP), tài khoản tổng (omnibus account) và xử lý giao dịch tự động xuyên suốt (STP).

Hai là, mở rộng quy mô đầu tư thực tế: Cần thêm các thương vụ IPO lớn, tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float), đẩy mạnh thoái vốn nhà nước và gỡ bỏ giới hạn room ngoại ở các lĩnh vực không cần thiết. Quỹ toàn cầu cần quy mô có thể đầu tư đủ lớn để dễ dàng giải ngân và thoái vốn.

Ba là, cung cấp công cụ quản trị rủi ro: Đưa vào vận hành cơ chế vay/cho vay chứng khoán (SBL), bán khống có kiểm soát, giao dịch trong ngày (T+0), cùng các sản phẩm phái sinh và phòng ngừa rủi ro tỷ giá.

Việc được FTSE đưa vào rổ nâng hạng giống như một chiếc “vé mời” đưa Việt Nam bước vào căn phòng của các quốc gia mới nổi. Dòng vốn thụ động sẽ tự động vào theo quy tắc, nhưng dòng vốn chủ động chỉ ở lại nếu hạ tầng, thanh khoản và cơ hội đầu tư thực sự thuyết phục.

Ông Thomas Nguyễn mượn 2 câu thơ trong Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du: "Cửa trời rộng mở đường mây/Hoa chào ngõ hạnh, hương bay dặm phần” như một lời gửi gắm về một chặng đường mới đang mở ra với thị trường chứng khoán Việt Nam.

Sau 30 năm, Việt Nam đã chứng minh được mình hoàn toàn có thể thu hút sự chú ý của thế giới. Câu hỏi tiếp theo là liệu thị trường có đủ sức hấp thụ dòng vốn toàn cầu ở quy mô lớn hay không.

Đây thực sự là một “thách thức ngọt ngào”. Thành công mới cũng đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn đối với cơ quan quản lý, các sở giao dịch, các bên trung gian và doanh nghiệp niêm yết. Dòng vốn toàn cầu mang lại cơ hội lớn, nhưng đi cùng là những chuẩn mực vận hành mang tầm quốc tế.

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã có bước phát triển rất ấn tượng. Tôi rất lạc quan về chặng đường phía trước. Tuy nhiên, nâng hạng mới chỉ mở ra một chương mới, chưa phải đích đến cuối cùng của thị trường.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!