Thị trường nội địa - động lực mới của ngành gỗ Việt Nam

Các doanh nghiệp chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: Thu Hòa

Động lực từ thị trường hơn 100 triệu dân

Tại Hội thảo “Thị trường gỗ nội địa - Chuẩn mực, hợp pháp, chất lượng và bền vững” do Hội Mỹ nghệ và Chế biến Gỗ TP. Hồ Chí Minh (HAWA) phối hợp cùng Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) và Forest Trends tổ chức ngày 2/10, ông Nguyễn Hoài Bảo, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký HAWA thông tin, ngành gỗ Việt Nam đã khẳng định năng lực sản xuất và vị thế trên thị trường quốc tế. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt khoảng 17,2 tỷ USD; riêng thị trường Hoa Kỳ đạt gần 9,5 tỷ USD. Trong 8 tháng năm 2026, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt gần 11,7 tỷ USD.

Theo ông Bảo, những kết quả trên cho thấy, doanh nghiệp gỗ và nội thất Việt Nam có năng lực sản xuất, quản trị và đáp ứng các thị trường quốc tế có yêu cầu cao. Từ đó đặt ra vấn đề: “Chúng ta đã có thể đưa sản phẩm gỗ Việt Nam đi rất xa, vậy tại sao không xây dựng một thị trường đủ mạnh ngay tại Việt Nam?”.

Ông Ngô Sỹ Hoài, Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam nhận định, với dân số trên 100 triệu người, cùng quá trình đô thị hóa và nhu cầu ngày càng cao đối với nhà ở, xây dựng và không gian sống, thị trường nội địa được nhìn nhận là dư địa cần được ngành gỗ xây dựng chiến lược dài hạn. Tuy nhiên, thị trường muốn phát triển bền vững không chỉ cần sản phẩm tốt mà còn cần chuẩn mực rõ ràng về nguồn gốc gỗ, tính hợp pháp, chất lượng và độ an toàn.

Theo nhận định của ông Hoài, nếu chỉ tính mức tăng trưởng 7-9%/năm, quy mô thị trường gỗ nội địa có thể đạt khoảng 7-7,7 tỷ USD; đến năm 2030 có thể lên 7,7-8 tỷ USD nếu duy trì tốc độ tăng trưởng này. Đây được ông đánh giá là kịch bản tương đối khiêm tốn.

Đáng chú ý, ông Ngô Sỹ Hoài cho rằng lâu nay thị trường nội địa thường bị xem như “phao cứu sinh” khi xuất khẩu gặp khó khăn. Quan niệm này chưa phù hợp, bởi thị trường trong nước có thể trở thành động lực tăng trưởng thực sự chứ không chỉ là kênh tiêu thụ bổ sung.

Ông Nguyễn Hoài Bảo, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký HAWA thông tin tại hội thảo. Ảnh: T.H

Dư địa thị trường cũng không chỉ nằm ở bàn ghế, giường tủ. Theo ông Hoài, nhu cầu còn đến từ xây dựng, nội ngoại thất, giấy và bao bì, năng lượng sinh khối và các loại vật liệu sinh học. Trong đó, ông đặc biệt nhấn mạnh tiềm năng của biomass trong quá trình chuyển dịch năng lượng.

Gỡ điểm nghẽn để người Việt dùng gỗ Việt

Theo các chuyên gia, thị trường nội địa hiện có cầu nhưng “chưa có hạ tầng thị trường” đầy đủ. Những điểm yếu lớn gồm sự phân mảnh khi hộ sản xuất và doanh nghiệp nhỏ chiếm vai trò lớn nhưng thiếu tiêu chuẩn chung; thông tin về nguồn gốc, chất lượng, phát thải, formaldehyde, độ ẩm và độ bền chưa minh bạch; thiếu thương hiệu và dịch vụ; đồng thời thiếu dữ liệu thống kê đầy đủ về thị trường trong nước.

Ông Ngô Sỹ Hoài cho rằng, cần tổ chức tốt cầu nội địa, trong đó mua sắm công có thể trở thành một động lực quan trọng. “Mỗi một mua sắm công đồ gỗ, đồ nội thất” cần được coi như một “phiếu bầu” cho việc sử dụng gỗ hợp pháp và quản lý rừng bền vững.

Cùng với đó, doanh nghiệp cần xây dựng mô hình thị trường nội địa riêng, tiếp cận theo phân khúc, bán hàng đa kênh, số hóa, cạnh tranh bằng chất lượng và dịch vụ, bảo hành, sửa chữa, thay thế, hậu mãi và công bố nguồn gốc sản phẩm. “Thị trường nội địa không phải đơn hàng dự phòng, đó là nơi doanh nghiệp xây dựng thương hiệu, thiết kế Việt và dịch vụ Việt”, ông Hoài nhấn mạnh.

Đặc biệt, Việt Nam đang nổi lên như một quốc gia xuất khẩu viên nén vào loại lớn thứ hai trên thế giới chỉ sau Mỹ. Năm 2025, Việt Nam xuất khẩu 8,5 triệu tấn viên nén gỗ và thu về 1,25 tỷ USD. Nhưng trong nước hầu như chưa dùng viên nén như một loại năng lượng sạch, năng lượng có thể tái sinh. Trong tương lai rất gần, Việt Nam sẽ phải chuyển sang dùng một phần năng lượng sinh khối sử dụng viên nén gỗ.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Minh Cương, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Gỗ Minh Long, cho biết hơn 95% sản phẩm của doanh nghiệp đang được phân phối tại thị trường nội địa. Sau quá trình xuất khẩu, doanh nghiệp nhận thấy thị trường trong nước có tiềm năng rất lớn, với quy mô khoảng 7 tỷ USD, tương đương khoảng 40% thị trường xuất khẩu.

Theo ông Nguyễn Minh Cương, doanh nghiệp trong ngành nếu không am hiểu và không phục vụ được người Việt thì khó có thể phục vụ tốt thị trường quốc tế. Vì vậy, Minh Long tập trung nghiên cứu nhu cầu người tiêu dùng trong nước, đồng thời tìm hiểu kinh nghiệm của nhiều thị trường để phục vụ tốt hơn thị trường nội địa.

Một hướng tiếp cận được ông Cương nhấn mạnh là phát triển sản phẩm dựa trên bản sắc và văn hóa Việt Nam. “Lợi thế của người Việt là phải dựa trên bản sắc, dựa trên văn hóa, dựa trên trí tuệ và dựa trên con người Việt Nam”. Theo ông, từ việc phục vụ tốt người Việt Nam, doanh nghiệp có thể hướng tới phục vụ thị trường thế giới.

Bên cạnh đó, ông Cương cho rằng ngành gỗ nội địa cần chú trọng hơn đến quy chuẩn, tiêu chuẩn và tư duy đầu tư cho không gian sống. Theo ông Cương, nếu làm chủ được các tiêu chuẩn vật liệu phù hợp với điều kiện khí hậu khắc nghiệt của Việt Nam, sản phẩm trong nước không chỉ đáp ứng thị trường nội địa mà còn có thể đáp ứng các thị trường khác.

Tương tự, ông Ngô Sỹ Hoài nhấn mạnh, muốn có thị trường lớn phải tạo ra một “sân chơi” lớn. Khi thị trường nội địa được tổ chức tốt, ngành gỗ không chỉ bán được nhiều sản phẩm hơn mà còn có điều kiện hình thành chuẩn gỗ hợp pháp, thúc đẩy tiêu dùng bền vững và nâng cao giá trị sử dụng gỗ Việt.