Muốn đi xa với AI, ngành Tài chính cần giải bài toán dữ liệu

Ông Nguyễn Hải Sơn, Tổng Giám đốc, Công ty TNHH Tổng Công ty Công nghệ và Giải pháp CMC.

Trao đổi về vấn đề này với phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính tại Vietnam Digital Finance 2026, ông Nguyễn Hải Sơn, Tổng Giám đốc, Công ty TNHH Tổng Công ty Công nghệ và Giải pháp CMC cho rằng, đây là thời điểm ngành Tài chính có thể tận dụng những nền tảng dữ liệu đã được tích lũy trong nhiều năm để tạo ra những năng lực mới, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng cung cấp dịch vụ tài chính công.

Phóng viên: Thưa ông, chuyển đổi số ngành Tài chính hiện đang đứng trước những cơ hội và thách thức như thế nào, đặc biệt trong bối cảnh AI, dữ liệu lớn và điện toán đám mây đang phát triển rất nhanh?

Ông Nguyễn Hải Sơn: Tôi cho rằng ngành Tài chính đang đứng trước một bước chuyển mình rất lớn và có ý nghĩa quan trọng. Sau một thời gian dài triển khai các hệ thống công nghệ và thực hiện chuyển đổi số, đến nay, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, đặc biệt là AI, đang tạo ra những năng lực hoàn toàn mới. Điều này có thể tạo ra những đột phá đáng kể trong phương thức quản lý cũng như cung cấp các dịch vụ tài chính công.

Đáng chú ý, những nguồn dữ liệu này đang từng bước được đồng bộ, kết nối với các nền tảng và cơ sở dữ liệu quốc gia. Khi các nguồn dữ liệu ngày càng được chuẩn hóa, kết nối và chia sẻ, ngành Tài chính sẽ có thêm điều kiện để khai thác những năng lực công nghệ mới. Đặc biệt, AI có thể giúp biến những dữ liệu vốn chỉ được lưu trữ, quản lý thành nguồn thông tin phục vụ phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định.

Tôi cho rằng đây chính là cơ hội rất lớn của ngành Tài chính trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là những thách thức không nhỏ. Bài toán đặt ra không chỉ là có dữ liệu hay có công nghệ, mà quan trọng hơn là làm thế nào để dữ liệu đủ tốt, đủ rộng, được kết nối an toàn và có thể khai thác hiệu quả; đồng thời phải có hạ tầng, con người và cơ chế quản trị phù hợp để AI thực sự tạo ra giá trị.

Đây sẽ là những yếu tố quyết định mức độ thành công của chuyển đổi số ngành Tài chính trong giai đoạn tới.

Phóng viên: Từ thực tiễn triển khai các giải pháp công nghệ, theo ông, đâu là những điểm nghẽn mà các cơ quan, tổ chức tài chính cần tháo gỡ để chuyển đổi số thực sự đi vào chiều sâu, thay vì chỉ dừng lại ở số hóa quy trình?

Ông Nguyễn Hải Sơn: Theo tôi, để chuyển đổi số thành công, điều đầu tiên và quan trọng nhất là phải xác định đúng mục tiêu của chuyển đổi số. Công nghệ không phải là đích đến cuối cùng. Kết quả mà chúng ta hướng tới phải là nâng cao hiệu quả, năng suất làm việc, chất lượng quản lý và quan trọng hơn là nâng cao sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp và toàn xã hội đối với ngành Tài chính.

Từ thực tế triển khai, tôi cho rằng có hai nhóm vấn đề nổi bật cần được tập trung tháo gỡ.

Thứ nhất là dữ liệu. Bộ Tài chính hiện sở hữu một lượng dữ liệu rất lớn và có thể nói là một trong những cơ quan có nền tảng dữ liệu quan trọng tại Việt Nam. Tuy nhiên, nếu muốn khai thác đầy đủ năng lực của AI, chỉ dữ liệu nội ngành là chưa đủ. Cần có thêm dữ liệu từ nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống, đặc biệt là dữ liệu liên quan đến người dân, doanh nghiệp và các thực thể xã hội mà ngành Tài chính đang cung cấp dịch vụ công.

Hiện nay, Nhà nước đang tiếp tục xây dựng và thu thập dữ liệu từ nhiều bộ, ngành. Vấn đề quan trọng là phải đồng bộ và kết nối các nguồn dữ liệu, tạo thành một nền tảng dữ liệu chung, thống nhất. Khi dữ liệu được liên thông, AI mới có thể nhìn nhận vấn đề một cách đầy đủ hơn và tạo ra những kết quả có giá trị thực tiễn.

Thứ hai là các hệ thống công nghệ hiện hữu. Nhiều hệ thống của ngành Tài chính đã được triển khai từ khá lâu, sử dụng những công nghệ của các giai đoạn trước. Đây là những hệ thống lớn, phức tạp và đang đóng vai trò quan trọng trong hoạt động nghiệp vụ, thường được gọi là các hệ thống “legacy”.

Đối với những tổ chức có quy mô rất lớn như Bộ Tài chính, việc thay thế một hệ thống legacy không phải là câu chuyện có thể thực hiện trong thời gian ngắn. Đây thường là những dự án lớn, đòi hỏi nguồn lực, thời gian và một lộ trình chuyển đổi thận trọng. Vì vậy, việc ứng dụng AI cũng không thể theo cách thay thế ngay lập tức toàn bộ hệ thống hiện có.

Thay vào đó, cần đi từng bước, xác định rõ những điểm nghẽn, lựa chọn những bài toán có khả năng tạo ra giá trị rõ ràng để ưu tiên triển khai trước. Tôi cho rằng đây là cách tiếp cận phù hợp để vừa thúc đẩy đổi mới công nghệ, vừa bảo đảm sự ổn định của những hệ thống đang vận hành.

Phóng viên: AI đang được kỳ vọng tạo ra những bước đột phá trong ngành Tài chính. Theo ông, những ứng dụng AI nào có khả năng tạo tác động rõ nét nhất trong thời gian tới?

Ông Nguyễn Hải Sơn: Về bản chất, AI là một công cụ có năng lực xử lý nhằm hỗ trợ con người. Vì vậy, những công việc mà con người phải thực hiện với khối lượng lớn, lặp đi lặp lại hoặc tiêu tốn nhiều thời gian, công sức đều có thể xem xét để ứng dụng AI.

Tuy nhiên, không phải bài toán nào cũng cần đưa AI vào ngay. Việc lựa chọn lĩnh vực ứng dụng phải dựa trên nhiều yếu tố, trong đó có mức độ sẵn sàng của dữ liệu, mức độ phức tạp khi triển khai và đặc biệt là hiệu quả có thể đo lường được.

Theo ông Nguyễn Hải Sơn, có thể ứng dụng AI hỗ trợ công chức trong công việc hằng ngày.

Trong hoạt động của Bộ Tài chính, tôi cho rằng trước mắt có thể tập trung vào những lĩnh vực đã có dữ liệu tương đối đầy đủ.

Một trong những hướng rõ nhất là ứng dụng AI hỗ trợ công chức trong công việc hằng ngày. Hiện nay, cán bộ, công chức phải xử lý khối lượng rất lớn văn bản, hồ sơ, số liệu và báo cáo; đồng thời phải đối chiếu thông tin giữa nhiều nguồn khác nhau để xác định vấn đề cần giải quyết. Đây là quá trình đòi hỏi nhiều thời gian và công sức nếu thực hiện hoàn toàn thủ công.

Với AI, những công việc như tổng hợp, tìm kiếm, đối chiếu, phân tích dữ liệu hoặc hỗ trợ phát hiện những điểm bất thường có thể được thực hiện nhanh hơn, qua đó giúp cán bộ tập trung nhiều hơn vào những công việc đòi hỏi chuyên môn và phán đoán của con người.

Một hướng khác là ứng dụng AI để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp trong quá trình thực hiện các thủ tục tài chính. Chẳng hạn, trong lĩnh vực hải quan, AI có thể hỗ trợ người dân, doanh nghiệp trong quá trình kê khai. Với lĩnh vực thuế cũng tương tự, AI có thể hỗ trợ kê khai, tra cứu và xử lý thông tin.

Đây là những bài toán tương đối thiết thực, có thể triển khai từng bước và tạo ra tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp. Nếu thực hiện tốt, những ứng dụng này sẽ tạo ra sự lan tỏa đáng kể, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công.

Phóng viên: Khi AI ngày càng tham gia sâu vào các hoạt động quản lý và cung cấp dịch vụ tài chính, ngành Tài chính cần làm gì để vừa khai thác hiệu quả dữ liệu, vừa bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin?

Ông Nguyễn Hải Sơn: Tôi cho rằng an toàn và bảo mật phải là một trong những điều kiện tiên quyết khi triển khai AI, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính, nơi dữ liệu có tính nhạy cảm và liên quan trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp cũng như hoạt động quản lý nhà nước.

AI đang phát triển với tốc độ rất nhanh, nhưng tốc độ ứng dụng không thể chỉ phụ thuộc vào khả năng của công nghệ. Chúng ta cần đồng thời giải quyết những vấn đề liên quan đến trách nhiệm, đạo đức AI, phạm vi dữ liệu mà AI được phép tiếp cận và những tác vụ mà AI được phép thực hiện.

Theo tôi, có ít nhất hai vấn đề cần được ngành Tài chính quan tâm.

Thứ nhất là hạ tầng AI. Hạ tầng phục vụ AI có những yêu cầu rất khác so với hạ tầng xử lý dữ liệu thông thường. Khi triển khai AI ở quy mô lớn, ngành Tài chính sẽ cần chuẩn bị năng lực tính toán, lưu trữ và vận hành tương ứng. Đây là một bài toán đòi hỏi sự đầu tư bài bản và dài hạn.

Thứ hai là khung quản trị AI. Cần xác định rõ AI được phép làm gì, được truy cập và khai thác dữ liệu đến đâu, được thực hiện những tác vụ nào và giới hạn ở đâu. Quan trọng hơn, phải xác định rõ trách nhiệm của con người đối với các kết quả hoặc tác vụ có sự tham gia của AI.

Phóng viên: Từ góc độ doanh nghiệp công nghệ, ông kỳ vọng sự hợp tác giữa doanh nghiệp công nghệ và các cơ quan, tổ chức trong ngành Tài chính sẽ được thúc đẩy như thế nào để hình thành một hệ sinh thái số hiện đại, an toàn và hiệu quả?

Ông Nguyễn Hải Sơn: Tôi cho rằng chuyển đổi số quốc gia đang mở ra một mô hình hợp tác ngày càng sâu rộng giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Trong mô hình này, doanh nghiệp công nghệ có vai trò rất quan trọng bởi không chỉ cung cấp giải pháp, mà còn mang đến kinh nghiệm, năng lực công nghệ và khả năng đồng hành trong quá trình triển khai thực tế.

CMC chúng tôi cũng là một trong những doanh nghiệp đồng hành cùng Chính phủ, các bộ, ban, ngành trong quá trình chuyển đổi số và ứng dụng AI theo định hướng của Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Đối với Bộ Tài chính, CMC đã có quá trình đồng hành trong thời gian dài, từ những giai đoạn đầu triển khai các hệ thống công nghệ. Đây là một quá trình hợp tác kéo dài hàng chục năm và cũng giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn những đặc thù, yêu cầu cũng như những bài toán lớn của ngành Tài chính.

Trong giai đoạn mới, chúng tôi cam kết tiếp tục đồng hành cùng Bộ Tài chính, cùng nghiên cứu và triển khai các giải pháp, các đề án chuyển đổi số và AI phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Điều quan trọng nhất là sự hợp tác này phải hướng tới hiệu quả thực chất. Công nghệ không chỉ để tạo ra những hệ thống hiện đại hơn, mà cuối cùng phải góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và tạo ra một nền tài chính số hiện đại, an toàn, minh bạch và bền vững.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông về những chia sẻ!