Thị trường tài sản mã hóa cần “luật chơi” về công khai thông tin

Các sàn giao dịch crypto sẽ đóng vai trò “tuyến đầu” giám sát các giao dịch bất thường, rửa tiền...

Từ khung pháp lý đến “luật chơi” cụ thể

Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP ngày 9/9/2025 của Chính phủ đã tạo khung pháp lý cho việc thí điểm thị trường giao dịch tài sản mã hóa tại Việt Nam, đồng thời giao Bộ Tài chính chủ trì quản lý, giám sát thị trường. Tuy nhiên, để thị trường vận hành, các quy định chung cần được cụ thể hóa: thông tin nào phải công khai, thời điểm công khai, báo cáo cho cơ quan nào, theo biểu mẫu và phương thức nào.

Đó là lý do Bộ Tài chính xây dựng dự thảo Thông tư hướng dẫn chế độ báo cáo, công bố thông tin trên thị trường tài sản mã hóa. Mục tiêu là thống nhất cách thực hiện giữa các chủ thể tham gia, đồng thời tạo nguồn dữ liệu phục vụ quản lý, giám sát thị trường.

Theo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), việc ban hành Thông tư nhằm thống nhất nghĩa vụ, biểu mẫu và phương thức báo cáo, công bố thông tin; tạo cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý, giám sát, qua đó góp phần bảo đảm thị trường thí điểm vận hành công khai, minh bạch và an toàn.

Yêu cầu này càng rõ hơn khi tài sản mã hóa có những đặc điểm khác với nhiều tài sản tài chính truyền thống. Báo cáo đánh giá của Bộ Tài chính chỉ ra khả năng giao dịch xuyên biên giới, tính bán ẩn danh hoặc ẩn danh của nhiều loại tài sản mã hóa có thể tạo nguy cơ bị lợi dụng cho rửa tiền, tài trợ khủng bố, trốn thuế. Bên cạnh đó là những rủi ro về thông tin chưa đầy đủ, biến động giá lớn và nguy cơ thao túng.

Vì vậy, dự thảo đặt ra nguyên tắc thông tin phải chính xác, trung thực, kịp thời, đầy đủ và không gây hiểu nhầm. Tổ chức cung cấp dịch vụ và tổ chức phát hành phải công bố thông tin bằng tiếng Việt và tiếng Anh; dữ liệu báo cáo, công bố được lưu giữ tối thiểu 10 năm.

Nhà đầu tư cũng được tiếp cận nhiều dữ liệu ngay trong phiên giao dịch, gồm giá và khối lượng giao dịch gần nhất, giá cao nhất - thấp nhất, mức biến động, giá bình quân và 3 mức giá chào mua - chào bán tốt nhất cùng khối lượng tương ứng.

Với tài sản được phát hành, bản cáo bạch phải được công bố tối thiểu 15 ngày trước khi chào bán. Những thay đổi về bản cáo bạch, điều kiện, đặc điểm của tài sản mã hóa, kết quả chào bán và việc thực hiện cam kết với nhà đầu tư cũng thuộc diện phải công khai. Các quy định này hướng tới việc giúp nhà đầu tư có thêm thông tin trước và trong quá trình giao dịch, thay vì chỉ nhìn vào biến động giá.

Để cơ quan quản lý có dữ liệu giám sát thị trường

Một lý do khác của việc thiết lập chế độ báo cáo là tạo nguồn dữ liệu để cơ quan quản lý theo dõi một thị trường mới và biến động nhanh.

Chậm nhất 15 giờ mỗi ngày giao dịch, tổ chức cung cấp dịch vụ phải gửi UBCKNN báo cáo giao dịch của ngày trước đó. Hàng tháng, các đơn vị này phải báo cáo tình hình thị trường và những giao dịch có dấu hiệu vi phạm. Sự cố ảnh hưởng đến hoạt động liên tục của hệ thống phải được báo cáo trong vòng 24 giờ.

Dòng dữ liệu giám sát còn đi sâu vào tài sản của khách hàng. Hàng tuần, tổ chức cung cấp dịch vụ phải báo cáo dữ liệu lưu ký; định kỳ 6 tháng phải gửi báo cáo về tài sản khách hàng đã được kiểm toán. Những thay đổi vận hành ảnh hưởng đến việc tách biệt tài sản hoặc việc sử dụng bên thứ ba cung cấp dịch vụ lưu ký cũng phải được báo cáo.

Trong giai đoạn thí điểm, số lượng tổ chức được cấp phép cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa tối đa là 5. Các tổ chức này đồng thời đóng vai trò tuyến đầu trong giám sát giao dịch, phát hiện dấu hiệu bất thường để báo cáo cơ quan quản lý.

Với một thị trường mới và có tốc độ giao dịch nhanh như tài sản mã hóa, cơ chế quản lý vì thế gắn chặt với khả năng thu thập dữ liệu. Khi thông tin về giao dịch, tài sản khách hàng, hoạt động của tổ chức cung cấp dịch vụ và những dấu hiệu bất thường được báo cáo theo cùng một chuẩn, cơ quan quản lý có thêm cơ sở để theo dõi diễn biến thị trường trong giai đoạn thí điểm.

Còn với nhà đầu tư, hệ thống công bố thông tin tạo thêm cơ sở để biết tài sản nào đang được giao dịch, giá và thanh khoản ra sao, tổ chức phát hành đã cam kết gì và những cam kết đó được thực hiện như thế nào.

Theo UBCKNN, mục tiêu của cơ chế báo cáo, công bố thông tin chính là bảo đảm tính toàn vẹn, công khai, minh bạch của thị trường, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.