Theo sát cung - cầu, chủ động bình ổn giá các mặt hàng thiết yếu

Dù mặt bằng giá chịu nhiều áp lực, CPI vẫn đang nằm trong vùng kiểm soát. Ảnh minh hoạ: HD

Áp lực giá lan từ năng lượng sang dịch vụ và chi phí sản xuất

Theo báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 4/2026 tăng 0,84% so với tháng trước, nâng mức tăng bình quân 4 tháng đầu năm lên 3,99% so với cùng kỳ năm trước. Dù mặt bằng giá chịu nhiều áp lực từ biến động quốc tế, CPI vẫn đang nằm trong vùng kiểm soát, cho thấy hiệu quả nhất định của công tác điều hành giá và phối hợp chính sách vĩ mô thời gian qua.

Đáng chú ý, lạm phát cơ bản tháng 4 tăng 0,88% so với tháng trước và tăng 4,66% so với cùng kỳ năm trước; bình quân 4 tháng tăng 3,89%, thấp hơn không đáng kể so với CPI chung 3,99%. Điều này cho thấy áp lực giá không còn chỉ tập trung ở các nhóm hàng mang tính chu kỳ như xăng dầu hay thực phẩm, mà đang có xu hướng lan rộng hơn sang các nhóm hàng và dịch vụ cốt lõi của nền kinh tế.

Theo TS. Nguyễn Quốc Việt, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, hiện tượng “vênh” giữa CPI và lạm phát cơ bản là tín hiệu cần lưu ý trong điều hành. Việc lạm phát cơ bản vượt CPI chung được xem là “chỉ báo đỏ”, phản ánh áp lực tăng giá đã dần ngấm vào các lĩnh vực như thuê nhà, xây dựng, y tế, giáo dục và nhiều dịch vụ thiết yếu khác.

Thực tế, diễn biến CPI tháng 4 cho thấy xu hướng tăng giá mang tính lan tỏa khá rõ. Trong 11 nhóm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng chính, có tới 10 nhóm tăng giá, chỉ riêng nhóm giao thông giảm do giá xăng hạ nhiệt.

Trong đó, nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng mạnh nhất với 2,59%, đóng góp tới 0,59 điểm phần trăm vào CPI chung. Giá gas tăng tới 35,3%, giá dầu hỏa tăng 26,95%, trong khi vật liệu bảo dưỡng nhà ở tăng 4,11% do giá nguyên liệu, chi phí vận chuyển và nhu cầu xây dựng đồng loạt tăng.

Không chỉ năng lượng, áp lực chi phí cũng đã lan sang khu vực dịch vụ. Giá ăn uống ngoài gia đình tăng 1,94% do giá gas, nhân công và chi phí mặt bằng tăng. Giá dịch vụ giao thông công cộng tăng 12,43%, trong đó vận tải hàng không tăng tới 47,47%, đường sắt tăng 15,41% do tác động từ giá dầu diezen tăng mạnh theo xu hướng thế giới.

Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo điều hành giá, xung đột tại Trung Đông giữa Mỹ, Israel và Iran đã gây cú sốc tăng giá dầu trên thị trường năng lượng toàn cầu, kéo chi phí logistics và vận tải tăng mạnh. Trong nước, từ đầu năm đến nay, giá xăng dầu đã trải qua 23 lần điều chỉnh, với nhiều mặt hàng tăng từ 20% đến hơn 100% so với đầu năm. Điều này tạo hiệu ứng dây chuyền lên vận tải, vật liệu xây dựng, sản xuất công nghiệp và dịch vụ tiêu dùng.

Áp lực từ chi phí đầu vào cũng thể hiện rõ ở thị trường vật liệu xây dựng. Báo cáo điều hành giá cho thấy trong quý I/2026, giá cát xây dựng tăng khoảng 69%, đá xây dựng tăng khoảng 33%, xi măng tăng khoảng 8%. Diễn biến này không chỉ ảnh hưởng tới hoạt động xây dựng mà còn lan sang giá thuê nhà, bất động sản và chi phí sản xuất của doanh nghiệp.

Dù vậy, điểm đáng chú ý là công tác điều hành giá thời gian qua vẫn được triển khai theo hướng chủ động và linh hoạt hơn. Chính phủ đã phối hợp đồng bộ giữa chính sách tài khóa, tiền tệ và các biện pháp bình ổn thị trường nhằm hạn chế tác động lan rộng của lạm phát.

Theo Bộ Tài chính, việc tiếp tục giảm 2% thuế VAT, miễn giảm 47 khoản phí, lệ phí đến hết năm 2026, cùng chính sách giảm thuế xăng dầu và bổ sung 8.000 tỷ đồng cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu đã góp phần giảm áp lực chi phí đầu vào cho doanh nghiệp và người dân. Trong khi đó, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục điều hành linh hoạt các công cụ thị trường mở, giữ nguyên lãi suất điều hành và kiểm soát tín dụng theo hướng ưu tiên sản xuất - kinh doanh nhằm hỗ trợ tăng trưởng nhưng vẫn bảo đảm ổn định vĩ mô.

Chủ động tham mưu phương án bình ổn khi cần thiết

Phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng yêu cầu việc điều chỉnh giá các dịch vụ do Nhà nước quản lý như điện, y tế, giáo dục phải được tính toán kỹ lưỡng, tránh điều chỉnh dồn dập gây hiệu ứng cộng hưởng lên CPI. Trong trường hợp cần thiết, có thể chia nhỏ hoặc giãn lộ trình tăng giá để hạn chế tác động tới mặt bằng giá chung.

Song song với đó, công tác kiểm soát thị trường cũng được yêu cầu triển khai quyết liệt hơn. Các bộ, ngành được giao tăng cường thanh tra, xử lý nghiêm hành vi đầu cơ, găm hàng, thao túng giá và đặc biệt là tình trạng lợi dụng biến động chi phí để tăng giá bất hợp lý.

Nghị quyết số 122/NQ-CP phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 4/2026 yêu cầu các bộ, ngành theo dõi sát diễn biến kinh tế thế giới, chủ động xây dựng kịch bản ứng phó với biến động địa chính trị và phối hợp chặt giữa chính sách tiền tệ với tài khóa để kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô.

Bàn về giải pháp, chuyên gia kinh tế TS. Cấn Văn Lực nhận định, cần tiếp tục phát huy hiệu quả các giải pháp ổn định giá xăng dầu, lương thực - thực phẩm và nhà ở, vật liệu xây dựng - những nhóm hàng chiếm tỷ trọng lớn trong CPI. Đồng thời, việc điều chỉnh giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý như điện, y tế, giáo dục cần được tính toán kỹ về thời điểm và mức độ, tránh tăng đồng loạt hoặc vào các giai đoạn cao điểm để hạn chế áp lực lên CPI và duy trì sức mua của nền kinh tế.

Về dài hạn, TS. Cấn Văn Lực khuyến nghị cần nâng chất lượng tăng trưởng, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, thúc đẩy tăng năng suất lao động, chuyển đổi xanh và phát triển thị trường tài chính cân bằng hơn nhằm giảm áp lực lạm phát trong trung và dài hạn.

Ngoài ra, nhiều chuyên gia cũng nêu, với nền tảng nguồn cung lương thực, thực phẩm vẫn dồi dào, các chính sách hỗ trợ thuế phí tiếp tục được duy trì và công tác bình ổn thị trường được triển khai từ sớm, dư địa kiểm soát lạm phát của Việt Nam vẫn còn, nhưng cần phải theo hướng linh hoạt hơn, không chỉ tập trung kiềm chế giá cả mà còn phải bảo đảm dư địa phục hồi cho doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các chính sách và điều hành giá các mặt hàng thiết yếu, đồng thời nâng cao năng lực dự báo để hạn chế các cú sốc chi phí từ bên ngoài.