Tái cấu trúc để nâng sức cạnh tranh doanh nghiệp

Toàn cảnh Diễn đàn “Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới”. Ảnh: BTC

Yêu cầu tất yếu để phát triển bền vững

Ngày 22/10, tại Diễn đàn “Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới” do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức, các chuyên gia nhận định, biến động kinh tế thế giới cùng sức ép từ công nghệ và các tiêu chuẩn phát triển bền vững đang đặt ra yêu cầu tái cấu trúc đối với doanh nghiệp Việt Nam.

Trong 9 tháng năm 2026, tăng trưởng GDP đạt 9,01%, kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 888 tỷ USD, thu ngân sách nhà nước vượt 2 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, sức khỏe nội tại của cộng đồng doanh nghiệp vẫn còn nhiều thách thức. Số doanh nghiệp gia nhập và quay trở lại thị trường giảm 3,2% so với cùng kỳ, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 118%. Khu vực đầu tư khối tư nhân, chiếm 53% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, chỉ tăng 14%, thấp nhất trong ba khu vực kinh tế.

Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, dù tăng trưởng chung đạt kết quả ấn tượng, nền tảng phát triển của nền kinh tế chưa thực sự vững chắc. Biến động toàn cầu đang gây sức ép lên chi phí đầu vào, thị trường tiêu thụ và năng lực vận hành của doanh nghiệp trong nước.

Bên cạnh đó, nhu cầu vốn lớn trong khi nguồn ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng một phần nhu cầu phát triển, khiến nền kinh tế phải huy động thêm nguồn lực từ khu vực tư nhân và vốn vay nước ngoài. Đến ngày 30/9/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt khoảng 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025 và tăng 16,69% so với cùng kỳ. Trong khi đó, tốc độ huy động vốn chỉ đạt 9,78%. Nhu cầu vốn trung hạn của nền kinh tế năm 2027 ước chiếm 36-38% GDP.

“Việc nền kinh tế phụ thuộc quá lớn vào kênh tín dụng ngân hàng sẽ gia tăng rủi ro hệ thống. Các cơ quan quản lý đang khẩn trương hoàn thiện đề án tổng thể cải cách thị trường vốn, tái khởi động thị trường trái phiếu doanh nghiệp và mở rộng kênh huy động vốn từ quỹ đầu tư quốc tế”, TS. Nguyễn Đức Hiển nhận định.

Trước thực tế này, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hoàng Quang Phòng cho rằng, doanh nghiệp không thể chỉ tập trung duy trì hoạt động mà cần chủ động tái cấu trúc, nâng cao năng lực thích ứng và xây dựng mô hình có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc bên ngoài.

Theo ông Hoàng Quang Phòng, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo, kiểm soát chất lượng, quản trị rủi ro và đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Quá trình tái cấu trúc cần bắt đầu từ việc nhìn lại mô hình kinh doanh, xác định giá trị tạo ra và lợi thế cạnh tranh. Qua đó, chuyển từ tư duy ứng phó ngắn hạn sang xây dựng năng lực dài hạn.

Theo các chuyên gia, doanh nghiệp cần chủ động tái cấu trúc, nâng cao năng lực thích ứng trước biến động bên ngoài. Ảnh: BTC

Đổi mới tư duy và liên kết chuỗi giá trị

Từ thực tiễn doanh nghiệp, ông Phan Tấn Đạt, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ TP. Hồ Chí Minh, Chủ tịch HĐQT KSB, cho rằng hạn chế lớn của khu vực kinh tế tư nhân là mức độ liên kết thấp. Nhiều doanh nghiệp hoạt động riêng lẻ, thiếu kết nối về thị trường, công nghệ, nguồn vốn và năng lực sản xuất, trong khi cạnh tranh ngày càng diễn ra giữa các chuỗi cung ứng và hệ sinh thái kinh doanh.

Theo ông Phan Tấn Đạt, doanh nghiệp tư nhân cần chuyển từ tư duy phát triển độc lập sang hợp tác, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Trọng tâm là tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp nhỏ và vừa; kết nối doanh nghiệp trong nước với khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Đồng thời hình thành hệ sinh thái giữa doanh nghiệp, tổ chức tài chính, viện nghiên cứu và trường đại học để rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến thương mại hóa sản phẩm.

Để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao tiêu chuẩn chất lượng và năng lực công nghệ, thay vì chỉ cung cấp sản phẩm có giá trị gia tăng thấp.

Cùng nhìn nhận hạn chế trong liên kết doanh nghiệp, ông Phạm Văn Triêm, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hồ Chí Minh (HCM-SME) cho biết, mối liên kết giữa doanh nghiệp nhỏ và vừa với các tập đoàn lớn, doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp FDI còn lỏng lẻo. Trong khi các doanh nghiệp lớn có nhu cầu về nguyên vật liệu, linh kiện, dịch vụ và sản phẩm hỗ trợ, không ít doanh nghiệp trong nước vẫn chưa tiếp cận được những cơ hội này.

Theo ông Phạm Văn Triêm, trước hết, chủ doanh nghiệp cần chuyển từ quản trị dựa trên kinh nghiệm cá nhân sang quản trị bằng quy trình, dữ liệu và các chỉ số đánh giá cụ thể, đồng thời chú trọng quản trị tài chính, nhân sự, rủi ro và xây dựng chiến lược dài hạn.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ để nâng cao năng suất, tiết giảm chi phí, tăng tính minh bạch và phát triển đội ngũ nhân lực đáp ứng chuẩn mực quốc tế. Đây là những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng quy mô.