M&A Việt Nam liên kết để đi xa, không chỉ là "bán doanh nghiệp"

Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI phát biểu.

Ngày 8/5/2026, tại Hà Nội, Đại hội thành lập Hiệp hội Mua bán và Sáp nhập Doanh nghiệp Việt Nam (Vietnam Mergers & Acquisitions Association - VMAA) được tổ chức, đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam có một tổ chức nghề nghiệp chuyên biệt trong lĩnh vực mua bán và sáp nhập doanh nghiệp. Đại hội đã công bố quyết định thành lập Hiệp hội, thông qua điều lệ và chương trình hoạt động nhiệm kỳ 2026-2031, bầu Ban Chấp hành khóa I, Ban Kiểm tra và bộ máy lãnh đạo, đồng thời tổ chức ký kết nhiều hợp tác chiến lược.

Theo thông tin từ VMAA, năm 2025, thị trường M&A Việt Nam ghi nhận khoảng 367 thương vụ với tổng giá trị đạt 8,7 tỷ USD, tăng 26% so với năm trước, cho thấy xu hướng phục hồi rõ nét và dư địa phát triển lớn. Song song với đó, nhu cầu tái cấu trúc doanh nghiệp trong nước ngày càng gia tăng khi số lượng doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt gần 297,5 nghìn doanh nghiệp, trong khi 227,2 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.

Tuy nhiên, dù quy mô thị trường mở rộng nhanh hơn trong vài năm gần đây, hoạt động M&A tại Việt Nam vẫn thiếu nền tảng phát triển đồng bộ. Nhiều thương vụ hiện vẫn phụ thuộc vào quan hệ cá nhân và kết nối riêng lẻ, trong khi hệ thống dữ liệu thị trường, chuẩn nghề nghiệp, đào tạo chuyên sâu và cơ chế hỗ trợ pháp lý chưa thực sự hoàn thiện.

Phát biểu tại Đại hội, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhận định sự xuất hiện của một tổ chức kết nối trong lĩnh vực M&A diễn ra đúng vào giai đoạn cộng đồng doanh nghiệp cần thêm động lực tái cấu trúc và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo ông Hoàng Quang Phòng, trong bối cảnh thị trường quốc tế còn nhiều biến động và doanh nghiệp trong nước đối mặt không ít khó khăn nội tại, việc tăng cường hợp tác, liên kết và tái cấu trúc là yêu cầu gần như tất yếu. M&A không nên chỉ được hiểu là hoạt động mua bán, sáp nhập đơn thuần, mà còn là quá trình tái cấu trúc mô hình hợp tác và nâng cấp quản trị doanh nghiệp theo hướng hiện đại hơn.

Phó Chủ tịch VCCI cũng cho rằng, cùng với quá trình hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính và triển khai các nghị quyết lớn về đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế tư nhân, thị trường M&A đang có thêm dư địa để phát triển theo hướng minh bạch và chuyên nghiệp hơn.

“Điều quan trọng là tạo được niềm tin hợp tác giữa các doanh nghiệp và hình thành được sức mạnh cộng hưởng để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam”, ông Hoàng Quang Phòng nhấn mạnh.

Ban chấp hành VVMA ra mắt tại Đại hội.

Cũng về vấn đề này, ông Phạm Đình Đoàn, Chủ tịch Tập đoàn Phú Thái Holdings cho rằng, trong bối cảnh công nghệ, AI và mô hình kinh doanh thay đổi nhanh, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang chịu áp lực đồng thời về vốn, quản trị, công nghệ và mở rộng quy mô.

Theo ông Đoàn, điều doanh nghiệp cần hiện nay không chỉ là thêm nguồn lực tài chính mà còn là khả năng liên kết để tránh cạnh tranh manh mún và tự làm suy yếu nhau. “M&A không còn đơn thuần là mua bán doanh nghiệp mà cần được nhìn nhận như công cụ tái cấu trúc, giải pháp tăng trưởng và phương thức huy động nguồn lực”, ông Đoàn nói.

Ông Phạm Đình Đoàn dự báo trong 5-10 năm tới, nhiều doanh nghiệp Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn chuyển giao thế hệ, gọi vốn, hợp tác chiến lược, liên doanh hoặc sáp nhập để thích ứng với áp lực cạnh tranh mới. Vì vậy, thị trường cần nhiều hơn các cơ chế kết nối, chia sẻ nguồn lực và nâng chuẩn quản trị. Một tổ chức kết nối thị trường không nên chỉ dừng ở vai trò kết nối giao dịch, mà cần hướng tới kết nối tri thức, doanh nghiệp, nhà đầu tư và chuyên gia; đồng thời góp phần thúc đẩy minh bạch, chuẩn hóa quản trị và giảm rủi ro trong các thương vụ.

Trong khi đó, TS. Nguyễn Đức Kiên, Phó Chủ tịch điều hành VMAA, nguyên Tổ trưởng Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất của thị trường M&A hiện nay không nằm ở thiếu nhu cầu giao dịch, mà nằm ở việc thiếu một hệ sinh thái vận hành đồng bộ. Bởi thị trường hiện vẫn thiếu dữ liệu đủ tin cậy, thiếu chuẩn nghề nghiệp, thiếu đội ngũ tư vấn chuyên sâu và thiếu cơ chế phối hợp hiệu quả giữa doanh nghiệp, nhà đầu tư và cơ quan quản lý.

TS. Nguyễn Đức Kiên thông tin, trọng tâm dài hạn của VMAA là phát triển hệ sinh thái M&A bền vững, tăng kết nối giữa doanh nghiệp, quỹ đầu tư và các tổ chức tư vấn; qua đó hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực quản trị, mở rộng quy mô và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị mới.

Theo định hướng hoạt động, trong nhiệm kỳ 2026-2031, VMAA sẽ tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về M&A, công bố báo cáo thường niên về thị trường, thúc đẩy đào tạo và chuẩn hóa nghề M&A, đồng thời hình thành mạng lưới chuyên gia, luật sư, ngân hàng, quỹ đầu tư và tổ chức tư vấn hỗ trợ cho các thương vụ.

Đáng chú ý, mô hình quỹ đầu tư M&A chuyên biệt cũng được xác định là một định hướng dài hạn nhằm hỗ trợ các thương vụ trọng điểm và đồng hành cùng doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình tái cấu trúc, mở rộng quy mô và nâng cao năng lực cạnh tranh.