Doanh nghiệp Việt trước bài toán nâng tầm năng lực cạnh tranh toàn cầu

Toàn cảnh Hội thảo “Năng lực cạnh tranh toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam – Từ tư duy đến năng lực và hành động”. Ảnh: BTC

Cần vượt qua lợi thế giá rẻ

Thông tin tại Hội thảo “Năng lực cạnh tranh toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam – Từ tư duy đến năng lực và hành động” do Hội đồng Tư vấn - Hỗ trợ Khởi nghiệp Quốc gia phía Nam (SNSAC) phối hợp với Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức ngày 31/10, các chuyên gia cho rằng, lợi thế sẵn có của Việt Nam không còn đủ bảo đảm sức cạnh tranh nếu doanh nghiệp chậm đổi mới tư duy, nâng cao năng suất, chuẩn hóa sản phẩm và xây dựng năng lực liên kết để đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế.

Theo PGS.TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, Việt Nam có nhiều lợi thế về tài nguyên, cảnh quan và nguồn lao động. Tuy nhiên, những lợi thế này chỉ thực sự tạo ra sức cạnh tranh khi được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị cao hơn. Nếu chỉ dựa vào những gì sẵn có mà không đầu tư nâng cấp, thì doanh nghiệp và nền kinh tế khó tạo được lợi thế bền vững.

Một hạn chế khác là doanh nghiệp Việt Nam chưa tham gia sâu vào chuỗi sản xuất, cung ứng và chưa tận dụng tốt cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do. Theo PGS.TS. Trần Đình Thiên, muốn cải thiện năng lực cạnh tranh, Việt Nam cần xây dựng hệ thống công nghiệp có sự tham gia của nhiều nhóm doanh nghiệp. Trong đó, doanh nghiệp lớn giữ vai trò dẫn dắt, còn doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia cung ứng sản phẩm, dịch vụ và hỗ trợ sản xuất.

“Đồng thời, để hình thành các chuỗi liên kết, cần có môi trường cạnh tranh bình đẳng, khuyến khích doanh nghiệp có năng lực phát triển và mở rộng quy mô. Thay vì e ngại doanh nghiệp lớn, các doanh nghiệp cần tăng cường hợp tác, kết nối và hỗ trợ nhau tham gia chuỗi giá trị. Đây cũng là điều kiện để nâng sức mạnh của doanh nghiệp trong nước và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế”, PGS.TS. Trần Đình Thiên nhấn mạnh.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Huỳnh Thanh Vạn, Chủ tịch Hội đồng SNSAC, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần S Furniture cho rằng, lợi thế nhân công giá rẻ đang dần thu hẹp. Tùy ngành nghề và sản phẩm, chi phí nhân công có thể chiếm từ 12% đến 30% giá thành. Vì vậy, nếu doanh nghiệp chỉ tìm cách giảm chi phí lao động để hạ giá bán, thậm chí ảnh hưởng đến chất lượng, thì đó không phải là lợi thế cạnh tranh lâu dài.

Theo ông Huỳnh Thanh Vạn, bài toán cần đặt ra là tăng năng suất thông qua đổi mới tư duy quản trị, công nghệ và tiếp cận phương thức làm việc mới. Đơn cử, cùng một công việc, trước đây doanh nghiệp có thể sản xuất 10 sản phẩm trong một giờ, nhưng nếu cải tiến quy trình, con số có thể tăng lên 12, 15 hoặc 20 sản phẩm. Khi năng suất được cải thiện, doanh nghiệp có thêm dư địa nâng giá trị sản phẩm mà không phải phụ thuộc vào việc cắt giảm chi phí lao động.

Ông Huỳnh Thanh Vạn nhận định, nhiều doanh nghiệp vẫn mất thời gian, chi phí do sai sót lặp lại trong các khâu sản xuất, vận hành và quản trị. Khi xuất khẩu, doanh nghiệp còn phải nắm rõ tiêu chuẩn riêng của từng thị trường, không thể áp dụng một cách tiếp cận chung cho Mỹ, châu Âu, Anh hay Australia.

Theo các chuyên gia, doanh nghiệp cần nâng năng suất, chuẩn hóa sản phẩm và tăng cường liên kết để cạnh tranh quốc tế. Ảnh: BTC

Chuẩn hóa để bước vào cuộc chơi quốc tế

Từ thực tiễn doanh nghiệp, bà Võ Thị Phương Lan, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Giao nhận vận tải Mỹ Á (ASL) cho biết, mở rộng thị trường quốc tế đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động kết nối với các đối tác có kinh nghiệm, công nghệ và mạng lưới toàn cầu. Năm 2018, ASL lựa chọn hợp tác với Alibaba, trở thành đối tác chiến lược tại Việt Nam, qua đó tham gia hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tiếp cận hoạt động xuất khẩu trực tuyến trên nền tảng B2B. Đây là hướng đi giúp doanh nghiệp tận dụng nền tảng sẵn có của đối tác để mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cung cấp dịch vụ.

Tương tự đối với thị trường Nhật Bản, ASL xác định cần thay đổi cách tiếp cận để đáp ứng yêu cầu của nhóm khách hàng này. Doanh nghiệp tập trung tìm kiếm đối tác Nhật Bản, đồng thời nghiên cứu các phương thức quản trị như 5S, Kaizen. Theo bà Lan, thương vụ hợp tác với đối tác Nhật Bản hoàn tất vào tháng 3/2019, giúp giá trị doanh nghiệp tăng 11 lần. Mặt khác, ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) là một yếu tố tạo giá trị, trong đó quản trị là nền tảng, trách nhiệm xã hội gắn với đóng góp cộng đồng, còn yếu tố môi trường có thể được thể hiện qua số hóa quy trình, giảm sử dụng giấy tờ và chuyển đổi số. Doanh nghiệp cần chuẩn bị kỹ về pháp lý, nhân sự, quy trình và bộ máy quản trị trước khi tiến hành M&A.

Ngoài ra, theo bà Trần Thị Quế Chi, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Giáo dục và Đào tạo, Chủ tịch HĐQT Công ty ERA, doanh nghiệp muốn ra thị trường quốc tế cần xác định rõ giá trị mang lại, không chỉ hướng đến lợi nhuận mà còn tạo lợi ích bền vững cho cộng đồng.

Từ kinh nghiệm tại Lào, bà Chi cho rằng doanh nghiệp không nên chủ quan với những thị trường có nét tương đồng với Việt Nam. Khác biệt về ngôn ngữ, pháp luật, chính sách và văn hóa đòi hỏi phải tìm hiểu kỹ, điều chỉnh sản phẩm, mô hình phù hợp, thay vì sao chép cách làm trong nước.

Với thị trường phát triển như New Zealand, doanh nghiệp cần chủ động học hỏi công nghệ, phương thức quản lý và đáp ứng yêu cầu sở tại. Chuẩn hóa sản phẩm, quy trình và lựa chọn đúng nhân sự là những điều kiện quan trọng để mở rộng hoạt động ra nước ngoài.