Nghị quyết số 79-NQ/TW và yêu cầu nâng tầm thị trường mua bán nợ

Những hạn chế về nguồn lực tài chính và nhân sự khiến VAMC chủ yếu dừng ở việc mua nợ rồi ủy quyền lại cho các tổ chức tín dụng theo dõi, thu hồi. Ảnh: ST

Sau hơn một thập kỷ hoạt động theo Nghị định 53/2013/NĐ-CP về thành lập, tổ chức và hoạt động của Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam, VAMC được nhìn nhận là công cụ đặc biệt của Nhà nước trong xử lý nợ xấu hệ thống.

Theo TS. Nguyễn Quốc Hùng - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, VAMC ra đời trong bối cảnh nợ xấu tăng cao, an toàn hệ thống bị đe dọa, với sứ mệnh vừa xử lý nợ xấu, vừa hỗ trợ dòng chảy tín dụng cho nền kinh tế.

Theo ông Hùng, cơ chế mua nợ bằng trái phiếu đặc biệt trong giai đoạn đầu được xem như “liều thuốc” giúp các tổ chức tín dụng giảm áp lực thanh khoản, đưa tỷ lệ nợ xấu nội bảng xuống dưới 3% theo thông lệ quốc tế. Sau 5 năm triển khai, khoảng 90% tổ chức tín dụng đã tất toán trái phiếu đặc biệt, tự tái cơ cấu và xử lý nợ xấu.

Tuy nhiên, theo đánh giá của TS. Nguyễn Quốc Hùng, những hạn chế về nguồn lực tài chính và nhân sự khiến VAMC chủ yếu dừng ở việc mua nợ rồi ủy quyền lại cho các tổ chức tín dụng theo dõi, thu hồi, chưa thể hiện rõ vai trò dẫn dắt thị trường xử lý nợ. Với vốn điều lệ hiện ở mức 5.000 tỷ đồng, so với quy mô nợ xấu hàng trăm nghìn tỷ đồng của hệ thống, khả năng “mua đứt bán đoạn” theo giá thị trường còn hạn chế.

Trong khi đó, Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đã xác định rõ yêu cầu nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp để phục vụ mục tiêu tăng trưởng. Đặc biệt, Nghị quyết số 79-NQ/TW nhấn mạnh vai trò của VAMC và Công ty TNHH MTV Mua bán nợ Việt Nam (DATC), cho thấy sự nhìn nhận đúng về vị thế của các công cụ xử lý nợ trong tiến trình tái cơ cấu tài chính – ngân hàng và doanh nghiệp.

TS. Nguyễn Quốc Hùng - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam.

VAMC (thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) được thành lập với mục tiêu xử lý nợ xấu để làm sạch bảng cân đối kế toán của các tổ chức tín dụng, đảm bảo an toàn hệ thống và duy trì dòng chảy tín dụng cho nền kinh tế; DATC (thuộc Bộ Tài chính) được thành lập sớm hơn nhưng sứ mệnh chính là thúc đẩy quá trình tái cơ cấu và cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. DATC đóng vai trò là "người dọn đường" về tài chính để các doanh nghiệp đủ điều kiện cổ phần hóa thành công.

"Đây là hai “bánh xe” cùng hỗ trợ nền kinh tế và vận hành trên hai đường ray chuyên biệt song đều hướng tới mục đích hỗ trợ tái cơ cấu các tổ chức tín dụng, các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp nhà nước nói riêng nhằm đảm bảo an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, đẩy nhanh tiến trình tái cơ cấu, cổ phần hóa doanh nghiệp và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế", TS. Nguyễn Quốc Hùng nhấn mạnh.

Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho rằng, nếu DATC giữ vai trò thúc đẩy tái cơ cấu, cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, thì VAMC phải thực hiện “một cuộc cách mạng về tư duy”, chuyển từ mô hình “mua nợ để giữ” sang xử lý nợ thực chất và dẫn dắt thị trường mua bán nợ.

Thực tế năm 2025 cho thấy những bước chuyển nhất định. Theo báo cáo tại hội nghị tổng kết hoạt động, VAMC đã hoàn thành và hoàn thành vượt mức toàn bộ chỉ tiêu kinh doanh được giao. Hoạt động mua nợ theo giá trị thị trường đạt 1.386 tỷ đồng, vượt 16% kế hoạch và tăng mạnh so với năm 2024. Tổng dư nợ gốc xử lý đạt 19.560 tỷ đồng, tương đương 168% kế hoạch. Lũy kế đến hết năm 2025, VAMC đã xử lý, thu hồi hơn 384 nghìn tỷ đồng dư nợ gốc.

Tuy vậy, lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước cũng thẳng thắn chỉ ra yêu cầu phải tiếp tục xử lý dứt điểm các khoản nợ tồn đọng, hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, nâng cao hiệu quả quản trị và đẩy mạnh chuyển đổi số.

Định hướng năm 2026, VAMC được yêu cầu đẩy mạnh mua, bán và xử lý nợ theo cơ chế thị trường song song với chức năng hỗ trợ tổ chức tín dụng thông qua trái phiếu đặc biệt; nâng cấp Sàn Giao dịch nợ theo hướng minh bạch, chuyên nghiệp; kiện toàn tổ chức bộ máy, tăng cường quản trị rủi ro và bảo toàn, phát triển vốn Nhà nước.

Theo TS. Nguyễn Quốc Hùng, để thực hiện đúng tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW, VAMC cần hội đủ 4 điều kiện: nhân sự đủ năng lực, tài chính đủ mạnh, hành lang pháp lý đủ rộng và chuyển đổi số mạnh mẽ.

Ông Hùng cho rằng VAMC không thể chỉ dừng ở việc mua nợ rồi ủy quyền lại, mà phải trực tiếp phân tích, đánh giá và tổ chức thu hồi nợ, kể cả nợ mua bằng trái phiếu đặc biệt. Sàn giao dịch nợ phải được vận hành đúng nghĩa để tạo minh bạch cho thị trường.

Một điểm nhấn quan trọng khác là yêu cầu sửa đổi Nghị định 53/2013/NĐ-CP theo hướng trao “quyền năng đặc biệt” cho VAMC trong thu giữ và xử lý tài sản bảo đảm. Theo ông Hùng, nếu không có cơ chế pháp lý đủ mạnh, quá trình xử lý nợ dễ bị đình trệ do các tranh chấp dân sự kéo dài, đặc biệt với các khoản nợ liên quan bất động sản. VAMC không phải tổ chức tín dụng, nên cần được định vị đúng với chức năng chuyên biệt xử lý nợ xấu, tránh bị ràng buộc bởi những quy trình không phù hợp.

Ở góc độ vận hành, ông Hùng nhấn mạnh, VAMC là doanh nghiệp không vì mục tiêu lợi nhuận, song điều đó không đồng nghĩa với hoạt động kém hiệu quả. Với vốn điều lệ 5.000 tỷ đồng, nếu xoay vòng tốt, VAMC có thể xử lý khối lượng nợ 10.000–15.000 tỷ đồng theo giá thị trường, lấy tốc độ thu hồi vốn làm thước đo thành công.

Dẫn kinh nghiệm từ các mô hình quản lý tài sản quốc gia thành công tại Trung Quốc, Hàn Quốc, TS. Nguyễn Quốc Hùng cho biết, muốn xử lý nợ xấu thực chất thì tổ chức xử lý nợ phải được trao quyền đủ lớn, đi kèm cơ chế giám sát và kỷ luật nghiêm minh. Điểm then chốt là hành lang pháp lý phải được sửa đổi kịp thời, nếu không có cơ chế pháp lý tương xứng, mục tiêu xử lý nợ xấu tận gốc sẽ khó đạt được.