Quản trị số mở đường cho doanh nghiệp nhà nước bứt phá trong kỷ nguyên mới

Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ khách hàng doanh nghiệp, Tổng Công ty Viễn thông Viettel.

Trao đổi với Tạp chí Kinh tế - Tài chính, Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ khách hàng doanh nghiệp, Tổng Công ty Viễn thông Viettel, chia sẻ những góc nhìn từ thực tiễn triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị tại Viettel cũng như kinh nghiệm đồng hành cùng nhiều doanh nghiệp nhà nước trong quá trình chuyển đổi số và đổi mới quản trị.

Chuyển đổi số chỉ thành công khi bắt đầu từ đổi mới mô hình quản trị

Phóng viên: Dưới góc nhìn của một doanh nghiệp công nghệ đồng hành cùng nhiều doanh nghiệp và cơ quan nhà nước trong chuyển đổi số, bà đánh giá như thế nào về những tác động của Nghị quyết số 79-NQ/TW sau nửa năm đi vào cuộc sống? Giá trị lớn nhất mà Nghị quyết mang lại cho doanh nghiệp nhà nước là gì?

Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình: Sau nửa năm Nghị quyết số 79-NQ/TW đi vào cuộc sống, dưới góc nhìn của một tập đoàn công nghệ và cũng là một doanh nghiệp nhà nước, chúng tôi nhận thấy Nghị quyết đã tạo ra một luồng sinh khí mới rất tích cực.

Nghị quyết không chỉ khẳng định lại vai trò chủ đạo của doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế mà quan trọng hơn, đã đặt ra tư duy quản trị tiệm cận với các chuẩn mực hiện đại quốc tế. Theo tôi, giá trị lớn nhất mà Nghị quyết số 79-NQ/TW mang lại cho doanh nghiệp nhà nước thể hiện ở ba điểm cốt lõi.

Viettel Telecom đang triển khai cung cấp nhiều nền tảng số nhằm giải quyết bài toán quản trị hiện đại cho doanh nghiệp nhà nước.

Thứ nhất, là cởi nút thắt về cơ chế tự chủ. Nghị quyết củng cố quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, giúp doanh nghiệp nhà nước tự tin hơn trong việc đưa ra các quyết định đầu tư chiến lược, đặc biệt là đầu tư cho công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Thứ hai, là thúc đẩy tư duy quản trị lấy hiệu quả làm thước đo. Nghị quyết dịch chuyển trọng tâm từ kiểm soát quy trình đầu vào sang đánh giá hiệu quả đầu ra thông qua các chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPIs), tạo động lực giải phóng nguồn lực cho doanh nghiệp.

Thứ ba, là hình thành cơ chế bảo vệ và khuyến khích đổi mới sáng tạo. Việc khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm, đồng thời bảo vệ cán bộ đổi mới sáng tạo chính là “bảo hiểm tinh thần” để lãnh đạo doanh nghiệp mạnh dạn triển khai những bước đi đột phá như chuyển đổi số hay chuyển đổi xanh.

Dưới góc độ đồng hành cùng nhiều doanh nghiệp, Viettel Telecom nhận thấy các doanh nghiệp nhà nước hiện nay không còn nhìn chuyển đổi số như một “trào lưu”, mà đã xem đây là một mệnh lệnh chiến lược xuất phát từ chính tinh thần của Nghị quyết số 79-NQ/TW.

Phóng viên: Viettel Telecom đã thay đổi như thế nào để đón nhận những cơ hội từ Nghị quyết số 79-NQ/TW? Hay nói cách khác, doanh nghiệp đã vận dụng Nghị quyết vào hoạt động sản xuất, kinh doanh như thế nào?

Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình: Tại Viettel Telecom, chúng tôi vận dụng Nghị quyết số 79-NQ/TW theo phương châm “vừa làm mẫu, vừa làm tiên phong”.

Thứ nhất là số hóa và tự động hóa quản trị nội bộ. Chúng tôi chủ động chuyển đổi mô hình quản trị truyền thống sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu (Data-driven). Mọi quyết định về kinh doanh, vận hành mạng lưới hay chăm sóc khách hàng đều được tối ưu thông qua trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data), qua đó rút ngắn đáng kể thời gian ra quyết định.

Thứ hai là tối ưu hóa nguồn lực và mô hình kinh doanh. Trên cơ sở phát huy cơ chế tự chủ, Viettel Telecom chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông truyền thống (Telco) sang doanh nghiệp cung cấp dịch vụ số (Techco), phát triển các hệ sinh thái giải pháp phục vụ doanh nghiệp và Chính phủ.

Thứ ba là lan tỏa năng lực số. Viettel Telecom đóng vai trò là “hạt nhân”, đưa những mô hình quản trị số đã được triển khai thành công tại Viettel thành các giải pháp và hạ tầng số để cung cấp cho các doanh nghiệp nhà nước cũng như các cơ quan nhà nước khác, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trên phạm vi rộng hơn.

Viettel Telecom tham gia Hội chợ chuyển đổi số Chào mừng Kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành Thuế Việt Nam.

Dữ liệu và công nghệ trở thành nền tảng của mô hình quản trị doanh nghiệp hiện đại

Phóng viên: Tiếp nối Nghị quyết số 79-NQ/TW, Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đang đặt doanh nghiệp nhà nước trước yêu cầu rất lớn về tăng trưởng 2 con số. Từ thực tiễn đồng hành cùng nhiều doanh nghiệp và cơ quan nhà nước trong chuyển đổi số, cũng như quá trình triển khai tại Viettel, những hạn chế nào trong mô hình quản trị hiện nay đang cản trở quá trình đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động, thưa bà?

Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình: Kết luận số 18-KL/TW đặt ra mục tiêu tăng trưởng 2 con số - đây là một thách thức rất lớn nếu doanh nghiệp nhà nước vẫn duy trì mô hình quản trị cũ.

Chúng tôi rất vinh dự khi vừa là doanh nghiệp tiên phong, vừa là doanh nghiệp được Đảng và Nhà nước lựa chọn đồng hành trong lĩnh vực chuyển đổi số. Đối với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, Viettel luôn lựa chọn phương châm “nói được, làm được”, chủ động nhận những nhiệm vụ khó và đo lường kết quả bằng hiệu quả thực tiễn.

Trong quá trình vừa chuyển đổi số nội bộ, vừa đồng hành cùng nhiều doanh nghiệp trên thị trường, chúng tôi nhận thấy còn tồn tại ba nhóm rào cản lớn khiến nhiều doanh nghiệp nhà nước chưa thể bứt phá như kỳ vọng.

Rào cản thứ nhất là tư duy và nhận thức. Chuyển đổi số trước hết phải bắt đầu từ đổi mới quản trị. Đây không phải là câu chuyện của bộ phận công nghệ thông tin hay của một nhóm nhân sự chuyên trách, mà phải là bài toán chiến lược của người đứng đầu doanh nghiệp.

Tại Viettel, chúng tôi thường xuyên đánh giá mức độ trưởng thành số của từng đơn vị, từng dịch vụ. Đây là một trong những công cụ quan trọng để thúc đẩy quá trình chuyển đổi, bởi chỉ khi có cách làm mới thì mới tạo ra được kết quả mới.

Toạ đàm trực tuyến Đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước trong bố cảnh mới do Tạp chí Kinh tế - Tài chính tổ chức.

Rào cản thứ hai là quy trình quản trị và cơ chế vận hành. Nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì quy trình cũ, cơ chế vận hành cũ với nhiều tầng nấc trung gian chưa được tinh gọn. Khi thực hiện sắp xếp tổ chức thường phát sinh tâm lý e ngại do liên quan đến vị trí việc làm và bố trí nhân sự. Vì vậy, quá trình đổi mới diễn ra chậm, nhiều doanh nghiệp lựa chọn cách làm an toàn là thí điểm, sửa đổi rồi mới triển khai rộng. Trong khi đó, đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh, đặc biệt trong môi trường cạnh tranh hiện nay, sự chậm trễ đồng nghĩa với việc đánh mất cơ hội thị trường.

Rào cản thứ ba là năng lực thực thi. Qua thực tiễn triển khai chuyển đổi số, chúng tôi nhận thấy dữ liệu tại nhiều doanh nghiệp còn phân mảnh; hạ tầng số chưa được đầu tư đồng bộ; các hệ thống phần mềm quản lý nhân sự, tài chính, kinh doanh, kỹ thuật... vẫn hoạt động rời rạc, thiếu tính liên thông.

Khi Viettel triển khai tích hợp dữ liệu, kết nối API và ứng dụng AI để xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất cho doanh nghiệp thì đây cũng chính là một trong những khó khăn lớn nhất. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chưa được đào tạo bài bản về công nghệ mới. Tại Viettel, chúng tôi xây dựng hệ thống đào tạo trực tuyến (e-learning), yêu cầu toàn bộ cán bộ, nhân viên và cán bộ quản lý thường xuyên học tập các nội dung về công nghệ mới. Mỗi bài học chỉ kéo dài từ 3 đến 10 phút, kết hợp học và kiểm tra trực tuyến để tri thức luôn được cập nhật liên tục. Khi người lao động hiểu rõ giá trị của chuyển đổi số thì việc triển khai trong thực tiễn sẽ thuận lợi hơn rất nhiều.

Đối với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, theo chúng tôi, chuyển đổi số không chỉ phục vụ hoạt động tác nghiệp mà phải trở thành nền tảng cho quá trình ra quyết định chiến lược của lãnh đạo doanh nghiệp. Viettel là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ, luôn đi trước về xu hướng nên nhìn thấy rất nhiều cơ hội phát triển. Với vai trò là doanh nghiệp dẫn dắt, nếu Viettel không đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số thì sẽ rất khó góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng chung của quốc gia. Chính vì vậy, khi nhận thức đã thống nhất thì áp lực tăng trưởng không còn là áp lực mà trở thành động lực phát triển.

Phóng viên: Được biết Viettel đang triển khai nhiều nền tảng số hiện đại phục vụ quản trị doanh nghiệp. Bà có thể cho biết những công nghệ nào đang tạo ra thay đổi tích cực trong quản trị doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt trong quản trị dữ liệu, điều hành và ra quyết định? Những công nghệ này có ý nghĩa như thế nào đối với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, thưa bà?

Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình: Hiện nay, Viettel Telecom đang triển khai và cung cấp nhiều nền tảng số nhằm giải quyết bài toán quản trị hiện đại cho doanh nghiệp nhà nước. Theo chúng tôi, có ba nhóm công nghệ đang tạo ra những chuyển biến rõ nét nhất.

Thứ nhất là điện toán đám mây (Cloud) và hạ tầng dữ liệu lớn (Big Data). Các công nghệ này giúp tập trung toàn bộ dữ liệu phân tán về một trung tâm dữ liệu (Data Lake/Data Warehouse), loại bỏ tình trạng phân mảnh dữ liệu, đồng thời bảo đảm an toàn thông tin ở cấp độ cao.

Thứ hai là AI và phân tích dự báo (Predictive Analytics). AI giúp chuyển đổi dữ liệu thành tri thức, hỗ trợ lãnh đạo doanh nghiệp không chỉ nhìn lại các con số trong quá khứ mà còn có khả năng dự báo doanh thu, biến động thị trường và các rủi ro trong vận hành để chủ động đưa ra quyết định.

Thứ ba là Trung tâm điều hành thông minh (IOC - Intelligent Operations Centre). Nền tảng này tích hợp toàn bộ các chỉ số về kinh doanh, tài chính, nhân sự trên một bảng điều khiển (dashboard) theo thời gian thực, giúp lãnh đạo doanh nghiệp có thể đưa ra quyết định tức thời.

Theo chúng tôi, những công nghệ này giúp doanh nghiệp nhà nước giải quyết đồng thời ba bài toán là tăng doanh thu, giảm chi phí và quản trị rủi ro. Khi thời gian ra quyết định được rút ngắn từ vài tuần xuống còn vài phút, trong khi chi phí vận hành giảm từ 15-20% nhờ tự động hóa, doanh nghiệp sẽ có thêm không gian tăng trưởng và từng bước tiệm cận mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Đổi mới mô hình quản trị bằng công nghệ tạo giá trị dẫn dắt

Phóng viên: Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư cho chuyển đổi số nhưng hiệu quả quản trị chưa thực sự rõ nét. Theo bà, đâu là sự khác biệt giữa “số hóa quy trình” và “đổi mới mô hình quản trị bằng công nghệ”? Vì sao có hiện tượng “chuyển đổi số nhưng chưa chuyển đổi quản trị”? Doanh nghiệp nhà nước cần thay đổi tư duy như thế nào để công nghệ thực sự tạo ra giá trị?

Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình: Đây là một thực tế khá phổ biến hiện nay, đó là “chuyển đổi số nhưng chưa chuyển đổi quản trị”.

Theo tôi, sự khác biệt cốt lõi nằm ở chỗ số hóa quy trình thực chất chỉ là chuyển quy trình giấy tờ truyền thống lên môi trường số, chẳng hạn thay vì ký trên giấy thì ký điện tử. Cách làm này giúp giảm thời gian xử lý thủ công nhưng chưa làm thay đổi phương thức vận hành hay cách thức ra quyết định của doanh nghiệp.

Trong khi đó, đổi mới mô hình quản trị bằng công nghệ là quá trình tái cấu trúc toàn bộ bộ máy, loại bỏ các khâu trung gian không cần thiết, trao quyền trên cơ sở dữ liệu và hình thành cơ chế tương tác hoàn toàn mới trong doanh nghiệp.

Theo tôi, nguyên nhân của tình trạng “chuyển đổi số nhưng chưa chuyển đổi quản trị” là do nhiều doanh nghiệp vẫn coi công nghệ là mục tiêu thay vì công cụ. Họ đầu tư phần mềm nhưng vẫn giữ nguyên tư duy và văn hóa quản trị cũ.

Vì vậy, doanh nghiệp nhà nước cần chuyển từ tư duy “quản lý theo quy trình” sang “quản trị dựa trên dữ liệu và kết quả”. Công nghệ chỉ có thể phát huy đầy đủ giá trị khi quy trình quản trị và con người cùng thay đổi để thích ứng với công nghệ.

Phóng viên: Xu hướng quản trị hiện đại hiện nay không chỉ gắn với chuyển đổi số mà còn gắn với chuyển đổi xanh và các tiêu chuẩn ESG. Theo đó, doanh nghiệp nhà nước không chỉ giữ vai trò đầu tàu trong phát triển kinh tế mà còn cần dẫn dắt quá trình chuyển đổi xanh và thực hiện ESG. Theo bà, công nghệ số sẽ hỗ trợ doanh nghiệp nhà nước thực hiện các mục tiêu này như thế nào?

Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình: Theo tôi, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh hiện nay là “cặp đôi chuyển đổi” (Dual Transition) không thể tách rời. Công nghệ số chính là “xương sống” để doanh nghiệp nhà nước triển khai và thực thi hiệu quả các mục tiêu ESG.

Đối với trụ cột Môi trường (Environmental - E), công nghệ Internet vạn vật (IoT) và AI cho phép doanh nghiệp đo đạc, giám sát lượng phát thải carbon và mức tiêu thụ năng lượng theo thời gian thực tại các nhà máy, văn phòng. Đồng thời, việc chuyển các hệ thống lên nền tảng điện toán đám mây (Cloud) cũng góp phần giảm đáng kể mức tiêu thụ điện năng so với việc vận hành các trung tâm dữ liệu truyền thống.

Đối với trụ cột Xã hội (Social - S), các nền tảng làm việc số và hệ thống đào tạo trực tuyến (e-Learning) giúp thu hẹp khoảng cách, tạo điều kiện để toàn bộ người lao động có cơ hội tiếp cận tri thức và phát triển bình đẳng hơn.

Riêng đối với trụ cột Quản trị (Governance - G), theo tôi, đây là lĩnh vực công nghệ phát huy hiệu quả rõ nét nhất. Quản trị số mang lại sự minh bạch trong toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp. Khi dòng tiền, tài sản hay quyết định đầu tư đều để lại “dấu vết số” (digital footprint), thì hiệu quả tuân thủ được nâng cao, phòng ngừa lãng phí và tăng cường công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí.

Viettel Telecom tin rằng việc ứng dụng công nghệ để đo lường và thực thi các tiêu chuẩn ESG sẽ giúp doanh nghiệp nhà nước nâng cao uy tín, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc tiếp cận các nguồn vốn xanh quốc tế.

Phóng viên: Nếu đặt doanh nghiệp nhà nước vào bối cảnh năm 2030, khi mục tiêu tăng trưởng cao và phát triển bền vững đã trở thành yêu cầu xuyên suốt, theo bà đâu sẽ là “đòn bẩy” quan trọng nhất để doanh nghiệp nhà nước chuyển đổi thành công sang mô hình quản trị hiện đại?

Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình: Theo tôi, đặt doanh nghiệp nhà nước trong bối cảnh năm 2030, “đòn bẩy” quan trọng nhất để chuyển đổi thành công sang mô hình quản trị hiện đại chính là: Hạ tầng số làm nền tảng - Dữ liệu làm tài sản - ứng dụng AI làm động lực.

Trước hết là hạ tầng số độc lập, tự chủ và an toàn. Doanh nghiệp nhà nước cần chủ động về hạ tầng điện toán đám mây (Cloud), mạng 5G/6G nội bộ, internet cáp quang siêu tốc độ, đồng thời bảo đảm tuyệt đối an toàn, an ninh thông tin trong mọi hoạt động.

Tiếp đó, dữ liệu phải được xem là tài sản chiến lược, có giá trị tương đương các tài sản tài chính hay tài sản vật chất khác. Việc khai thác và sử dụng dữ liệu một cách hiệu quả sẽ tạo ra những giá trị kinh doanh mới cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, ứng dụng AI sẽ trở thành động lực quan trọng giúp nâng cao năng suất. AI không thay thế con người mà hỗ trợ đội ngũ lãnh đạo và người lao động đưa ra các quyết định thông minh hơn, qua đó nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh và gia tăng năng suất lao động.

Theo tôi, chính bộ ba gồm hạ tầng số - dữ liệu - AI có thể sẽ là “bệ phóng” để doanh nghiệp nhà nước vừa giữ vững vai trò đầu tàu của nền kinh tế, vừa tạo ra bước đột phá về tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tới.

Phóng viên: Ở góc độ doanh nghiệp nhà nước đi đầu trong lĩnh vực chuyển đổi số và cung cấp các giải pháp công nghệ, bà có kiến nghị gì về chính sách và các giải pháp để doanh nghiệp nhà nước sẵn sàng đón nhận cơ hội và thực hiện tốt trọng trách trong bối cảnh mới, kỷ nguyên mới?

Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình: Để doanh nghiệp nhà nước sẵn sàng thực hiện trọng trách trong kỷ nguyên mới, Viettel Telecom có ba kiến nghị trọng tâm.

Thứ nhất, cần thể chế hóa các hướng dẫn về đầu tư công nghệ thông tin và chuyển đổi số đối với doanh nghiệp nhà nước. Theo đó, cần xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng, linh hoạt hơn đối với hoạt động thuê dịch vụ công nghệ thông tin, đầu tư các nền tảng số và định giá các tài sản vô hình như dữ liệu, phần mềm, tạo điều kiện để doanh nghiệp mạnh dạn triển khai các dự án chuyển đổi số.

Thứ hai, cần xây dựng cơ chế “Sandbox” (thử nghiệm có kiểm soát), cho phép các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn được thử nghiệm những mô hình kinh doanh số và công nghệ mới như AI, Blockchain trước khi triển khai trên diện rộng, đồng thời có cơ chế bảo vệ cán bộ trực tiếp tham gia đổi mới sáng tạo.

Thứ ba, cần quy hoạch và hình thành cơ chế chia sẻ dữ liệu dùng chung giữa các doanh nghiệp nhà nước với nhau và giữa doanh nghiệp nhà nước với các cơ quan quản lý nhà nước, nhằm tăng cường kết nối, khai thác hiệu quả dữ liệu và tránh đầu tư trùng lặp, gây lãng phí nguồn lực.

Viettel Telecom cam kết luôn sẵn sàng đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp nhà nước bằng hạ tầng số, công nghệ và kinh nghiệm thực tiễn để góp phần thúc đẩy đổi mới mô hình quản trị, nâng cao năng lực cạnh tranh và cùng bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Đại tá!