Giá điện và xăng giảm tác động ra sao đến từng nhóm ngành?

Phóng viên: Thưa ông, việc giảm giá điện và thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng sẽ tác động thế nào tới các doanh nghiệp niêm yết?

Ông Phan Quốc Bửu, Giám đốc Trung tâm Phân tích Công ty Cổ phần Chứng khoán BIDV

Ông Phan Quốc Bửu: Chúng tôi đánh giá hai chính sách đều tác động tích cực đến doanh nghiệp niêm yết, nhưng mức hưởng lợi phân hóa giữa các ngành. Giảm giá điện tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất của nhiều ngành, trong khi giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng chủ yếu hỗ trợ người tiêu dùng.

Với giá điện, các ngành tiêu thụ nhiều điện như hóa chất, xi măng và thép lò điện hưởng lợi rõ nhất. Mức giảm thực tế của từng doanh nghiệp phụ thuộc vào cấp điện áp, khung giờ sử dụng và cơ cấu tiêu thụ, nên có thể khác mức bình quân 2%.

Với xăng, thuế tiêu thụ đặc biệt được giảm về 0% từ ngày 1/11/2026 đến hết ngày 31/3/2027 theo Nghị quyết số 45/2026/NQ-CP. Giá bán tối đa xăng E5 RON92 và E10 RON95-III ước giảm lần lượt khoảng 6,9% và 6,1%. Người tiêu dùng là đối tượng hưởng lợi trực tiếp. Tác động đến doanh nghiệp niêm yết hạn chế, do vận tải hàng hóa, vận tải biển và sản xuất công nghiệp chủ yếu sử dụng dầu diesel và các loại nhiên liệu khác, không thuộc phạm vi giảm thuế. Doanh nghiệp taxi và giao nhận chặng cuối có thể hưởng lợi, tùy cơ cấu phương tiện và bên chịu chi phí nhiên liệu.

Về gián tiếp, chi phí năng lượng giảm giúp hạn chế áp lực tăng giá và hỗ trợ sức mua, có lợi cho nhóm bán lẻ, thực phẩm - đồ uống và dịch vụ tiêu dùng.

Tác động đến lợi nhuận năm 2026 không lớn, do chính sách chỉ áp dụng từ tháng 11 và việc giảm thuế đối với xăng chỉ kéo dài khoảng 5 tháng. Nhóm hưởng lợi nhiều nhất là doanh nghiệp có tỷ trọng chi phí điện cao và giữ được giá bán.

Phóng viên: Ông có thể nói rõ hơn từng nhóm ngành bị tác động bởi chính sách này?

Ông Phan Quốc Bửu: Với ngành Hóa chất, doanh nghiệp được lợi rõ nhất là nhóm sản xuất hóa chất cơ bản bằng công nghệ điện phân. Tiêu biểu là CTCP Tập đoàn Hóa chất Đức Giang (DGC) và CTCP Hóa chất Cơ bản Miền Nam (CSV). Theo ước tính của chúng tôi, mỗi 1% giá điện thực tế giảm giúp DGC tiết kiệm khoảng 19 tỷ đồng/năm, CSV khoảng 3,4-4,4 tỷ đồng/năm.

Riêng 2 tháng cuối năm 2026, hai doanh nghiệp này tiết kiệm lần lượt khoảng 3,2 tỷ đồng và 0,6-0,7 tỷ đồng, với giả định lượng điện tiêu thụ chia đều trong năm. Các con số trên còn phụ thuộc vào biểu giá áp dụng, tỷ trọng điện mua ngoài và lượng điện dùng theo từng khung giờ. Nhìn chung, phần đóng góp vào lợi nhuận không lớn. Kết quả kinh doanh của ngành vẫn do giá bán, chi phí nguyên liệu và nhu cầu thị trường quyết định.

Với ngành Xi măng, giá điện giảm có tác động tích cực nhưng không nhiều. Mỗi tấn xi măng tiêu thụ khoảng 90-100 kWh điện. Theo BSC Research, điện chiếm khoảng 10% giá thành xi măng và 19% giá thành clinker. Khoản chi lớn nhất là than, chiếm khoảng 30-32% giá thành. Nếu giá điện giảm 2%, doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 2.000 đồng/tấn. Mức này chỉ tương đương 0,1% giá bán bình quân, khoảng 1,3 triệu đồng/tấn. Doanh nghiệp có hệ thống thu hồi nhiệt dư (WHR) sẽ được lợi ít hơn, vì tự đáp ứng được 25-30% lượng điện cần dùng. HT1 thuộc nhóm này. Hệ thống WHR của doanh nghiệp dự kiến vận hành từ năm 2027, nên mức lợi thực tế từ giá điện sau thời điểm đó có thể thấp hơn.

Xăng giảm giá gần như không tác động trực tiếp đến ngành xi măng. Ngành này không dùng xăng trong sản xuất. Thiết bị khai thác mỏ, xe vận chuyển nội bộ và xe tải giao hàng chạy bằng diesel. Khâu mồi và sấy lò khi khởi động dùng dầu mazut (FO) hoặc diesel. Đợt giảm thuế tiêu thụ đặc biệt lần này không áp dụng cho hai loại nhiên liệu đó. Doanh nghiệp chỉ được lợi gián tiếp, nhờ chi phí vận chuyển xi măng đến đại lý, cửa hàng vật liệu xây dựng có thể giảm nhẹ khi mặt bằng giá nhiên liệu hạ nhiệt.

Vận tải là ngành được nhắc đến đầu tiên mỗi khi giá xăng giảm, vì nhiên liệu chiếm khoảng 20-35% giá vốn, tùy loại hình. Dù vậy, mức hưởng lợi giữa các mảng không đồng đều, do thuế tiêu thụ đặc biệt chủ yếu đánh vào xăng, không áp lên dầu diesel, dầu mazut hay nhiên liệu bay. Được lợi nhiều nhất là các doanh nghiệp dùng nhiều xăng như taxi truyền thống, gọi xe công nghệ và giao hàng chặng cuối bằng xe máy. Vận tải hàng hóa đường bộ, logistics, vận tải biển và hàng không chủ yếu dùng diesel, nhiên liệu tàu hoặc Jet A1. Các mảng này chỉ được lợi gián tiếp khi giá năng lượng và chi phí đầu vào nói chung giảm.

Phóng viên: Ở chiều ngược lại, việc giảm giá điện và giá xăng có thể ảnh hưởng thế nào đến doanh nghiệp niêm yết trong lĩnh vực cung ứng, phân phối năng lượng?

Ông Phan Quốc Bửu: Tác động đến nhóm cung ứng và phân phối năng lượng phân hóa theo cơ chế hình thành giá bán của từng doanh nghiệp.

Với nhóm xăng dầu, chính sách này tác động trực tiếp không nhiều đến lợi nhuận. Lý do là thuế tiêu thụ đặc biệt là thuế gián thu, không nằm trong doanh thu thuần của doanh nghiệp.

Lợi nhuận của BSR chủ yếu phụ thuộc vào sản lượng chế biến và chênh lệch giữa giá sản phẩm với giá dầu thô (crack spread). Việc giảm thuế không làm thay đổi mức chênh lệch giá trước thuế. Vì vậy, chúng tôi không kỳ vọng biên lợi nhuận lọc dầu thay đổi nhiều nhờ chính sách này.

Còn PLX và OIL, giá cơ sở xăng dầu đã bao gồm chi phí kinh doanh và lợi nhuận định mức, nên lãi gộp trên mỗi lít không giảm theo thuế. Rủi ro nằm ở giai đoạn chuyển tiếp. Với xăng thành phẩm nhập khẩu đã nộp thuế trước ngày 1/11, số thuế được khấu trừ không vượt quá số thuế phải nộp khi bán ra, theo khoản 4 Điều 8 Nghị định số 360/2025/NĐ-CP. Phần không được khấu trừ sẽ thành chi phí của doanh nghiệp. Riêng xăng khoáng dùng để pha chế xăng sinh học có cơ chế khấu trừ, bù trừ hoặc hoàn thuế riêng. Mức ảnh hưởng với từng doanh nghiệp còn tùy vào nguồn hàng và lượng tồn kho của họ.

Ở ngành điện, giảm giá bán lẻ bình quân 2% chủ yếu tác động đến doanh thu của EVN. Các doanh nghiệp phát điện niêm yết như POW, NT2, PPC, HND bán điện theo hợp đồng mua bán điện và cơ chế thị trường điện, không gắn trực tiếp với giá bán lẻ, nên lợi nhuận ngắn hạn ít bị ảnh hưởng. Điểm cần theo dõi là sản lượng huy động, sản lượng hợp đồng và tiến độ thanh toán của bên mua điện.

Nhìn chung, rủi ro ngắn hạn tập trung ở hàng tồn kho của doanh nghiệp xăng dầu; tác động đến nhóm phát điện hạn chế nếu cơ chế hợp đồng và huy động điện không thay đổi.

Phóng viên: Vậy, chi phí năng lượng giảm sẽ tạo thêm động lực nào cho thị trường chứng khoán cuối năm?

Ông Phan Quốc Bửu: Tác động rõ nhất là hỗ trợ tiêu dùng thông qua giảm áp lực chi tiêu của hộ gia đình. Trong 9 tháng năm 2026, CPI bình quân tăng 4,52%; tổng mức bán lẻ tăng 13,4% nhưng nếu loại trừ yếu tố giá chỉ tăng 7,8%. Giá điện, xăng giảm góp phần cải thiện sức mua trong mùa mua sắm cuối năm và Tết.

Tuy nhiên, tác động đến thị trường chứng khoán cuối năm có thể ở mức hạn chế. Lạm phát hạ nhiệt giúp mở thêm dư địa giảm lãi suất, song mặt bằng lãi suất còn chịu sức ép từ tăng trưởng tín dụng cao hơn huy động. Đến cuối tháng 9, hai chỉ tiêu này lần lượt tăng 11,59% và 10,6% so với đầu năm. Khi lãi suất tiền gửi còn cao, sức hút của chứng khoán đối với dòng tiền có thể chưa cải thiện rõ rệt.

Đóng góp vào lợi nhuận doanh nghiệp năm 2026 cũng không lớn do chính sách bắt đầu từ tháng 11, trong khi việc giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng chỉ kéo dài khoảng 5 tháng. Vì vậy, kết quả kinh doanh và triển vọng tăng trưởng của doanh nghiệp vẫn là cơ sở chính để đánh giá cơ hội đầu tư.

Phóng viên: Nhà đầu tư nên dựa vào tiêu chí nào để nhận diện doanh nghiệp hưởng lợi thực chất, nhất là khi chính sách thuế xăng hiện áp dụng đến hết tháng 3/2027?

Ông Phan Quốc Bửu: Chúng tôi cho rằng hai chính sách đều tác động tích cực đến chi phí đầu vào của các doanh nghiệp niêm yết, trong đó, các doanh nghiệp có tỷ trọng chi phí đầu vào của điện với xăng cao kỳ vọng sẽ được hưởng lợi lớn nhất. Sau đó, các doanh nghiệp thuộc ngành nghề khác (ví dụ thực phẩm, bán lẻ, công nghiệp,…) kỳ vọng hưởng lợi gián tiếp khi chi phí đầu vào giảm sẽ làm giảm áp lực lạm phát chi phí đẩy. Tuy nhiên, do tác động lên lợi nhuận của doanh nghiệp niêm yết không quá lớn, nhà đầu tư vẫn cần xem xét các yếu tố cơ bản khác: đặc thù ngành, cung – cầu thị trường, giá bán…