Giá dầu vẫn neo cao, vì sao cổ phiếu dầu khí đã quay đầu?

Định giá vượt nền tảng, dư địa tăng không còn nhiều

Sau giai đoạn tăng mạnh nhờ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, nhóm cổ phiếu dầu khí đã nhanh chóng bước vào nhịp điều chỉnh. Thực tế, trong vòng một tháng, nhiều mã ghi nhận mức tăng từ 10% đến trên 30%, đưa mặt bằng định giá lên cao so với triển vọng kinh doanh ngắn hạn.

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc định giá đã vượt quá tốc độ tăng trưởng lợi nhuận. Dù các doanh nghiệp dầu khí có thể ghi nhận kết quả tích cực trong ngắn hạn nhờ giá dầu cao, nhưng mức tăng này mang tính chu kỳ và không đủ để hỗ trợ mặt bằng giá cổ phiếu đã tăng mạnh trước đó.

Giá cổ phiếu dầu khí những ngày gần đây "rơi tự do".

Trường hợp của BSR (CTCP Lọc hóa Dầu Bình Sơn) là ví dụ điển hình. Ngay cả khi lợi nhuận tăng gấp đôi, mức định giá hiện tại vẫn được đánh giá là cao hơn nhiều doanh nghiệp lớn khác như FPT hay HPG (CTCP Tập đoàn Hòa Phát). Trong khi đó, phần lợi nhuận tăng thêm chủ yếu đến từ biên lọc dầu mở rộng trong bối cảnh nguồn cung gián đoạn, yếu tố mang tính ngắn hạn và có thể nhanh chóng đảo chiều khi thị trường dầu mỏ cân bằng trở lại.

Cũng cần lưu ý rằng, không phải doanh nghiệp nào trong ngành dầu khí cũng hưởng lợi trực tiếp từ giá dầu tăng. Các doanh nghiệp trung nguồn và hạ nguồn như BSR hay PLX chịu tác động phức tạp từ biến động giá đầu vào, tồn kho và cơ chế điều hành giá. Trong khi đó, nhóm thượng nguồn như PVD, PVS chỉ thực sự hưởng lợi khi giá dầu duy trì ở mức cao trong dài hạn.

Sự khác biệt về mô hình kinh doanh khiến diễn biến cổ phiếu trong ngành phân hóa rõ nét, đồng thời cho thấy việc đánh đồng “giá dầu tăng – cổ phiếu dầu khí tăng” là cách tiếp cận thiếu chính xác.

Dòng tiền chuyển sang trạng thái thận trọng

Bên cạnh yếu tố định giá, sự thay đổi trong kỳ vọng về giá dầu cũng góp phần thúc đẩy nhịp điều chỉnh của cổ phiếu dầu khí. Theo ông Trương Hiền Phương, Giám đốc cấp cao Công ty Chứng khoán KIS Việt Nam, giá dầu đã hạ nhiệt sau giai đoạn tăng nóng, từ mức trên 116 USD/thùng xuống dưới 90 USD/thùng, trước khi dao động quanh ngưỡng 100 USD/thùng.

Đáng chú ý, nhiều yếu tố đang làm giảm áp lực nguồn cung, như việc các nước thành viên IEA thống nhất xả khoảng 400 triệu thùng dầu dự trữ, hay tín hiệu lưu thông trở lại tại eo biển Hormuz. Những thông tin này khiến kỳ vọng giá dầu duy trì ở mức quá cao dần suy yếu.

Hiệu suất đầu tư các cổ phiếu ngành dầu khí đang ở mức âm trong tuần qua, dù trước đó tăng trưởng tới 3 con số.

Theo nhận định của ông Phương, nếu căng thẳng địa chính trị hạ nhiệt, giá dầu có thể quay về vùng cân bằng khoảng 80-90 USD/thùng. Khi đó, động lực hỗ trợ cổ phiếu dầu khí trong ngắn hạn sẽ giảm đáng kể, trong khi áp lực điều chỉnh kỹ thuật có thể xuất hiện với biên độ khoảng 5-10%.

Thực tế thị trường đã phản ánh xu hướng này khi hàng loạt cổ phiếu như GAS, BSR, PVS, PVT, PLX… đồng loạt giảm trong các phiên gần đây, cho thấy hoạt động chốt lời diễn ra sau khi “câu chuyện giá dầu” không còn mới.

Ở góc độ thị trường chung, tâm lý nhà đầu tư vẫn ở trạng thái thận trọng. Ông Lê Minh Nguyên, Giám đốc cao cấp Phòng Tư vấn đầu tư, Chứng khoán Rồng Việt cho rằng, biến động khó lường của giá dầu và tình hình địa chính trị khiến nhà đầu tư nghi ngại về triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp, từ đó hạn chế dòng tiền mới tham gia.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Mỹ Liên, Trưởng phòng Phân tích, Công ty CP Chứng khoán Phú Hưng nhận định, nhịp hồi gần đây chủ yếu mang tính kỹ thuật, đi kèm thanh khoản suy giảm, cho thấy lực cầu vẫn thận trọng và thị trường cần thêm thời gian để kiểm chứng cung - cầu.

Một điểm đáng chú ý là mối tương quan giữa giá dầu và thị trường chứng khoán không mang tính cố định. Các nghiên cứu cho thấy hệ số tương quan dài hạn chỉ ở mức trung bình, và có những giai đoạn gần như không có mối liên hệ rõ ràng. Khi giá dầu tăng do cú sốc nguồn cung thay vì tăng trưởng kinh tế, yếu tố này thậm chí có thể trở thành rủi ro đối với thị trường tài chính.

Trong bối cảnh hiện nay, các chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư cần tiếp cận thận trọng, phân tích kỹ mô hình kinh doanh của từng doanh nghiệp thay vì dựa vào biến động giá dầu đơn thuần. Giai đoạn “sóng lớn” của nhóm dầu khí có thể đã qua và thị trường nhiều khả năng sẽ chuyển sang trạng thái tích lũy, chờ các yếu tố hỗ trợ mới mang tính bền vững hơn.