Dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu mở dư địa cho PLX và OIL

Biến động giá cổ phiếu từ đầu năm (%). Nguồn: TCBS

Thay đổi cơ chế giá, sàng lọc đầu mối

Ngày 30/9, Bộ Công thương tổ chức Hội nghị lấy ý kiến dự thảo lần thứ 14 của Nghị định về kinh doanh xăng dầu, văn bản sẽ thay thế cùng lúc Nghị định số 83/2014/NĐ-CP, Nghị định số 95/2021/NĐ-CP và Nghị định số 80/2023/NĐ-CP. Theo đánh giá của Công ty Chứng khoán Kỹ thương (TCBS), các thay đổi trong dự thảo Nghị định có thể tác động tích cực trong trung hạn đến Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex, mã PLX) và tích cực có điều kiện đối với Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL, mã OIL).

Trong dự thảo, Nhà nước chuyển từ công bố giá cơ sở sang giám sát việc định giá của doanh nghiệp. Giá bán được xác định trên cơ sở giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và thuế. Doanh nghiệp công bố giá trước khi điều chỉnh và thực hiện nghĩa vụ kê khai.

Thay đổi này được kỳ vọng giúp doanh nghiệp phản ánh biến động chi phí đầu vào vào giá bán nhanh hơn. Với cơ chế điều hành theo chu kỳ, chênh lệch thời điểm giữa giá mua và giá bán có thể khiến lợi nhuận đầu mối biến động khi giá xăng dầu thế giới thay đổi mạnh.

Dự thảo Nghị định cũng đề xuất để doanh nghiệp tự xác định lợi nhuận, thay cho mức lợi nhuận định mức cố định 300 đồng/lít. Chi phí kinh doanh định mức có mức khởi điểm do Bộ Công Thương công bố, được điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng hằng năm và rà soát định kỳ ba năm.

TCBS cho rằng, cơ chế này có thể giảm áp lực chi phí vận hành lên biên lợi nhuận. Tuy nhiên, quyền chủ động định giá vẫn đi cùng cạnh tranh giữa các doanh nghiệp, nghĩa vụ kê khai, hậu kiểm và cơ chế bình ổn khi thị trường biến động mạnh. Vì vậy, dư địa cải thiện lợi nhuận cần được đánh giá cùng với các điều kiện thực thi.

Một hướng thay đổi khác là nâng yêu cầu đối với thương nhân đầu mối. Dự thảo đặt ra điều kiện sở hữu kho có dung tích tối thiểu 15.000 m³, sở hữu ít nhất 10 cửa hàng bán lẻ, có cảng tiếp nhận tàu từ 7.000 DWT và tổng nguồn xăng dầu tối thiểu 300.000 m³/năm. Điều kiện tổng nguồn dự kiến áp dụng từ năm 2027.

PV OIL đang chiếm khoảng 23% thị phần nội địa (5,8 triệu m³/năm).

Việc nâng điều kiện có thể thu hẹp số lượng đầu mối xuống khoảng 14-15 doanh nghiệp, tạo khả năng dịch chuyển thị phần sang các đơn vị có hạ tầng và năng lực cung ứng lớn. Đây là dự báo của đơn vị phân tích; mức độ dịch chuyển thực tế còn phụ thuộc nội dung được ban hành và quá trình triển khai.

Dự thảo Nghị định đồng thời đề xuất gộp tổng đại lý, đại lý và bên nhận quyền thành một loại hình thương nhân phân phối. Tuy nhiên, phương án nguồn hàng của nhóm này vẫn là yếu tố cần theo dõi, bởi quyền mua hàng từ đầu mối hoặc mua thêm từ các thương nhân phân phối khác sẽ ảnh hưởng đến cạnh tranh và chiết khấu trong hệ thống.

PLX có lợi thế quy mô, OIL nhạy hơn với biên lợi nhuận

Trong nhóm doanh nghiệp giao dịch trên thị trường chứng khoán, TCBS tập trung đánh giá PLX và OIL. Theo số liệu doanh nghiệp được báo cáo dẫn lại, Petrolimex chiếm khoảng 50% thị phần nội địa, trong khi PVOIL chiếm khoảng 23%, với sản lượng khoảng 5,8 triệu m³/năm.

Đối với PLX, lợi thế nằm ở quy mô cung ứng, hạ tầng kho, cảng và hệ thống cửa hàng. TCBS đánh giá doanh nghiệp có khả năng hưởng lợi từ việc sàng lọc đầu mối, đồng thời chủ động hơn trong điều chỉnh giá bán khi chi phí đầu vào thay đổi.

Số liệu trong báo cáo cho thấy, 6 tháng đầu năm 2026, Petrolimex ghi nhận doanh thu thuần 234.744 tỷ đồng, tăng 62,6% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế đạt 2.390 tỷ đồng, tăng 46,1%; lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông công ty mẹ đạt 2.037 tỷ đồng, tăng 35,8%.

Kế hoạch giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước tại Petrolimex xuống 50-65% theo Quyết định số 40/2026/QĐ-TTg có thể làm tăng nguồn cung cổ phiếu PLX trên thị trường.

Dù lợi nhuận tăng, biên lợi nhuận gộp của PLX giảm từ 6,14% xuống 4,79%. Diễn biến này cho thấy tăng trưởng doanh thu chưa đồng nghĩa với cải thiện tỷ suất sinh lời. Khả năng quản trị hàng tồn kho và kiểm soát chi phí vẫn có vai trò lớn đối với kết quả kinh doanh.

Với OIL, TCBS đánh giá tác động tích cực nhưng có điều kiện. Doanh nghiệp có thể hưởng lợi từ thị phần dịch chuyển và cơ chế giá linh hoạt hơn, song mức độ cải thiện còn phụ thuộc chi phí định mức, cạnh tranh trong phân phối và khả năng quản trị nguồn hàng.

Sáu tháng đầu năm 2026, PVOIL đạt doanh thu thuần 136.569 tỷ đồng, tăng 87,9% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế đạt 499 tỷ đồng, tăng 115,1%; lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông công ty mẹ đạt 384 tỷ đồng, tăng 85,5%.

Biên lợi nhuận gộp của OIL đạt 2,58%, thấp hơn mức 2,75% cùng kỳ. Riêng quý II/2026, tỷ lệ này giảm còn khoảng 1,5%, so với 4,8% trong quý I. Với nền biên lợi nhuận mỏng, kết quả kinh doanh của OIL có thể nhạy hơn với thay đổi cơ chế giá theo cả chiều thuận lợi và bất lợi.

Việc xử lý Quỹ bình ổn giá xăng dầu cũng tạo tác động khác nhau đến dòng tiền hai doanh nghiệp. Theo báo cáo, tại ngày 30/6/2026, PLX có số dư quỹ dương khoảng 1.662 tỷ đồng, trong khi OIL có số dư âm khoảng 1.325 tỷ đồng.

Dự thảo Nghị định đề xuất chuyển số dư dương về tài khoản của Bộ Tài chính tại Kho bạc Nhà nước và xem xét hoàn trả số dư âm sau kiểm toán. Nếu thực hiện, PLX có thể phát sinh dòng tiền ra, còn OIL có khả năng thu hồi khoản đã chi trước. TCBS đánh giá đây chủ yếu là thay đổi về dòng tiền, không phải nguồn tạo tăng trưởng lợi nhuận trực tiếp; số tiền xử lý sẽ phụ thuộc số dư tại thời điểm chốt và kết quả kiểm toán.

Theo tình trạng văn bản được TCBS cập nhật trong báo cáo ngày 9/10, Nghị định trên vẫn chưa được ban hành. Vì vậy, triển vọng hưởng lợi của PLX và OIL hiện là đánh giá dựa trên phương án chính sách. Mức chi phí kinh doanh định mức khởi điểm, quy định nguồn hàng và thời điểm áp dụng sẽ quyết định khả năng chuyển lợi thế chính sách thành kết quả kinh doanh. Báo cáo cũng lưu ý kết quả quý III/2026 chưa phản ánh tác động của cơ chế mới.