Lãi suất tăng, nhóm cổ phiếu nào hưởng lợi?

Lãi suất tăng đang ảnh hưởng tới dòng tiền trên thị trường chứng khoán.

Lãi suất tăng, áp lực dồn lên định giá thị trường

Lãi suất huy động đang quay trở lại vị trí trung tâm của thị trường tài chính. Bước sang tháng 4/2026, nhiều ngân hàng đã điều chỉnh tăng lãi suất ở các kỳ hạn trung và dài, không chỉ ở khối ngân hàng thương mại mà cả nhóm quốc doanh cũng bắt đầu tham gia xu hướng này. Ở một số sản phẩm đặc thù, mức lãi suất cao nhất đã tiến sát vùng 9%/năm.

Diễn biến này phản ánh áp lực thanh khoản trong hệ thống ngân hàng khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động. Để giữ nguồn vốn, các ngân hàng buộc phải nâng lãi suất đầu vào, qua đó kéo mặt bằng lãi suất đi lên sau một thời gian dài duy trì ở mức thấp.

Tuy nhiên, tác động của lãi suất lên thị trường chứng khoán không đơn giản như cách hiểu phổ biến rằng dòng tiền sẽ lập tức rời bỏ cổ phiếu. Trên thực tế, yếu tố bị ảnh hưởng rõ ràng hơn là cách thị trường định giá tài sản.

Khi lãi suất tăng, chi phí cơ hội của việc nắm giữ cổ phiếu cũng tăng theo. Một khoản tiền gửi bắt đầu mang lại lợi suất hấp dẫn hơn, đồng nghĩa nhà đầu tư sẽ đòi hỏi mức sinh lời cao hơn khi tham gia thị trường. Điều này khiến định giá cổ phiếu chịu áp lực, đặc biệt với các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào kỳ vọng tăng trưởng trong tương lai.

Nói cách khác, lãi suất tăng tạo ra một “cơn gió ngược” về tâm lý và định giá, khiến dòng tiền trở nên chọn lọc hơn thay vì rút ra ồ ạt. Trong bối cảnh đó, thị trường bắt đầu phân hóa mạnh hơn, và câu hỏi đặt ra không còn là “có nên đầu tư hay không”, mà là nên đầu tư vào nhóm nào.

Nhóm hưởng lợi: Bảo hiểm và doanh nghiệp có nền tảng tiền mặt mạnh

Theo đánh giá của các chuyên gia chứng khoán, trong môi trường lãi suất đi lên, vẫn có những nhóm doanh nghiệp hưởng lợi tương đối rõ rệt.

Nhóm đầu tiên là các doanh nghiệp bảo hiểm – ngành có mối liên hệ trực tiếp với lãi suất thông qua danh mục đầu tư tài chính. Tài sản của các doanh nghiệp này thường tập trung ở tiền gửi ngân hàng, trái phiếu và các công cụ thu nhập cố định.

Khi lãi suất tăng, lợi suất đầu tư của danh mục này cũng tăng theo, kéo theo sự cải thiện của thu nhập tài chính – một trong những nguồn đóng góp quan trọng vào lợi nhuận. Vì vậy, bảo hiểm thường được xem là nhóm hưởng lợi khá “thuần” trong các chu kỳ lãi suất đi lên.

Ở góc độ khác, một nhóm doanh nghiệp đáng chú ý không kém là các doanh nghiệp nhà nước hoặc doanh nghiệp đầu ngành có xu hướng tích lũy lượng tiền và tương đương tiền lớn qua nhiều năm hoạt động.

Với các doanh nghiệp này, tiền không chỉ là tài sản mà còn là nguồn tạo lợi nhuận tiềm năng. Trong giai đoạn lãi suất thấp, lượng tiền nhàn rỗi gần như không đóng góp đáng kể vào kết quả kinh doanh. Nhưng khi lãi suất tăng, phần tài sản này bắt đầu sinh lời rõ rệt thông qua tiền gửi hoặc các công cụ tài chính ngắn hạn.

Những cái tên như BVS hay OIL thường được nhắc đến không phải vì thay đổi mô hình kinh doanh, mà vì sở hữu lượng tiền mặt lớn so với quy mô. Khi lãi suất tăng, thu nhập tài chính của họ có thể cải thiện đáng kể mà không cần mở rộng hoạt động cốt lõi.

Một chỉ số đáng chú ý trong trường hợp này là tỷ lệ tiền mặt trên vốn hóa. Khi tỷ lệ này ở mức cao, thị trường thực chất đang định giá doanh nghiệp không chênh lệch quá nhiều so với lượng tiền mà họ nắm giữ. Trong môi trường lãi suất tăng, giá trị của lượng tiền này được “đánh thức”, qua đó tạo cơ sở để cổ phiếu được nhìn nhận lại.

Thị trường phân hóa: Bài toán nằm ở phân bổ danh mục

Lãi suất đi lên không làm mất đi cơ hội trên thị trường chứng khoán, nhưng buộc nhà đầu tư phải thay đổi cách tiếp cận. Thay vì tìm kiếm một nhóm cổ phiếu “đúng”, thị trường bước vào giai đoạn đòi hỏi sự chọn lọc kỹ lưỡng hơn, khi mức sinh lời kỳ vọng và rủi ro đều được đặt lại trong một mặt bằng mới.

Trong bối cảnh đó, chiến lược đầu tư không còn dựa vào một câu chuyện đơn lẻ, mà cần sự kết hợp giữa các nhóm cổ phiếu có tính chất khác nhau. Những doanh nghiệp có khả năng chống chịu tốt trước biến động lãi suất có thể đóng vai trò ổn định danh mục, trong khi các nhóm tăng trưởng vẫn cần được duy trì ở tỷ trọng hợp lý để tận dụng cơ hội khi thị trường xuất hiện các yếu tố hỗ trợ mới.

Điểm đáng chú ý là khi chi phí vốn gia tăng, thị trường có xu hướng quay về những tiêu chí đánh giá cơ bản hơn. Nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến tốc độ tăng trưởng, mà còn chú trọng nhiều hơn đến chất lượng tài sản, sức khỏe tài chính và khả năng tạo dòng tiền của doanh nghiệp.

Điều này đồng nghĩa với việc sự phân hóa trên thị trường sẽ diễn ra rõ nét hơn trong thời gian tới. Những doanh nghiệp có nền tảng tài chính vững và khả năng thích ứng tốt với môi trường lãi suất mới sẽ có lợi thế, trong khi các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào vốn vay hoặc tăng trưởng kỳ vọng có thể đối mặt với áp lực lớn hơn.

Trong bối cảnh bước vào quý II với nhiều biến số về chính sách tiền tệ, tăng trưởng tín dụng và kết quả kinh doanh, xu hướng phân hóa này được dự báo sẽ tiếp tục rõ ràng hơn. Khi đó, cơ hội đầu tư không biến mất, mà chỉ chuyển dịch sang những doanh nghiệp đủ nền tảng để thích nghi với chu kỳ lãi suất mới.